ΓΙΑΤΙ Η ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ;

Στις σχέσεις δεν αναζητούμε μόνο αγάπη. Αναζητούμε και συνέχεια. Την αίσθηση ότι ο άλλος υπάρχει, ότι παραμένει, ότι δεν εξαφανίζεται συναισθηματικά κάθε φορά που κάτι δυσκολεύει. Η σταθερότητα δεν είναι μια δευτερεύουσα ανάγκη. Είναι ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους ο ψυχισμός αισθάνεται ασφαλής μέσα στη σχέση.

Πολλοί άνθρωποι μπερδεύουν τη σταθερότητα με τη συνήθεια ή τη βαρεμάρα. Όμως στη βαθύτερη ψυχική ζωή, σταθερότητα δεν σημαίνει ακινησία. Σημαίνει αξιοπιστία. Σημαίνει ότι μπορώ να σε νιώθω παρόντα ακόμη κι όταν διαφωνούμε. Ότι η σχέση δεν καταρρέει με την πρώτη σύγκρουση. Ότι η απόσταση δεν γίνεται απειλή. Ότι η σιωπή δεν βιώνεται αμέσως ως εγκατάλειψη.

Η ανάγκη για ασφάλεια στις σχέσεις ξεκινά πολύ νωρίς. Από τις πρώτες εμπειρίες δεσμού, ο άνθρωπος μαθαίνει αν ο άλλος είναι διαθέσιμος, αν ανταποκρίνεται, αν μπορεί να αντέξει την ανάγκη, τον φόβο, την ένταση, την εξάρτηση.

Οι σχέσεις «μαθαίνονται» στην παιδική ηλικία

Ένα παιδί που μεγαλώνει με αρκετά συνεπή φροντίδα δεν μαθαίνει ότι ο άλλος θα είναι πάντα τέλειος. Μαθαίνει όμως κάτι πολύ σημαντικό: ότι η σχέση μπορεί να αντέξει. Ότι ο άλλος μπορεί να επιστρέψει μετά την απουσία. Ότι η απουσία δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια.

Όταν αυτό δεν έχει βιωθεί αρκετά, η ενήλικη σχέση μπορεί να γίνει χώρος έντονης ανησυχίας. Ένα μήνυμα που αργεί να απαντηθεί, μια αλλαγή στον τόνο της φωνής, μια ανάγκη του άλλου για απόσταση, μια διαφωνία, μπορεί να ενεργοποιήσει έναν βαθύ φόβο: «θα με αφήσει». Τότε το παρόν δεν βιώνεται μόνο ως παρόν. Αγγίζει παλιές εγγραφές. Ξυπνά προηγούμενες εμπειρίες ασυνέχειας, απόρριψης ή συναισθηματικής απουσίας.

Φόβος εγκατάλειψης: Ποιες μορφές μπορεί να πάρει;

Ο φόβος της εγκατάλειψης δεν είναι πάντα φανερός ως φόβος. Μπορεί να εμφανιστεί ως έλεγχος, ως ζήλια, ως υπερβολική ανάγκη για διαβεβαίωση, ως θυμός, ως απόσυρση, ως προσκόλληση, ως τάση να τελειώνουμε εμείς πρώτοι τη σχέση πριν μας εγκαταλείψουν.

Μπορεί να εμφανιστεί και ως φαινομενική ανεξαρτησία: «δεν έχω ανάγκη κανέναν», «δεν δένομαι», «φεύγω πριν πληγωθώ». Πίσω από αυτές τις άμυνες υπάρχει συχνά μια βαθιά αγωνία: η σχέση είναι επιθυμητή, αλλά ταυτόχρονα επικίνδυνη.

Τι σημαίνει σταθερότητα;

Γι’ αυτό η σταθερότητα έχει τόσο μεγάλη θεραπευτική αξία. Δεν είναι απλώς το να είναι κάποιος «καλός» ή «ήρεμος». Είναι το να μπορεί να παραμένει συναισθηματικά διαθέσιμος χωρίς να ακυρώνει τον εαυτό του. Να μπορεί να λέει «είμαι εδώ» χωρίς να χάνει τα όριά του. Να μπορεί να αντέχει τη σύγκρουση χωρίς να αποσύρει απότομα τη συναισθηματική του διαθεσιμότητα. Να μπορεί να διαφοροποιείται χωρίς να τιμωρεί.

ΣΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΕΝ ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ ΜΟΝΟ ΑΓΑΠΗ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ: ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ Ο ΑΛΛΟΣ ΥΠΑΡΧΕΙ, ΟΤΙ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ, ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΚΑΤΙ ΔΥΣΚΟΛΕΥΕΙ.

Η σταθερότητα, βέβαια, δεν σημαίνει να παραμένουμε σε σχέσεις που μας πληγώνουν ή να ανεχόμαστε την κακοποίηση. Δεν σημαίνει υπομονή χωρίς όρια, ούτε προσαρμογή σε χειριστικές συμπεριφορές. Σημαίνει συνέπεια, σεβασμό και συναισθηματική παρουσία. Όχι απουσία ορίων.

Στις ώριμες σχέσεις, η ασφάλεια δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αποστάσεις, διαφωνίες ή δύσκολες στιγμές. Σημαίνει ότι αυτές οι στιγμές δεν γίνονται απόδειξη εγκατάλειψης. Η σχέση αποκτά έναν εσωτερικό ρυθμό: πλησιάζουμε, απομακρυνόμαστε, ξαναβρισκόμαστε. Μπορούμε να είμαστε δύο ξεχωριστοί άνθρωποι χωρίς να καταρρέει ο δεσμός.

Μπερδεύεις την ένταση με την αγάπη; Η ψυχοθεραπεία θα βοηθήσει

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει να συγχέουν την ένταση με την αγάπη. Να πιστεύουν ότι αν δεν υπάρχει αγωνία, πάθος, αναμονή, ανασφάλεια ή διαρκής διεκδίκηση, τότε κάτι λείπει. Όμως η συνεχής αστάθεια δεν είναι βάθος. Συχνά είναι επανάληψη ενός παλιού γνώριμου μοτίβου. Ο ψυχισμός επιστρέφει όχι πάντα σε αυτό που τον φροντίζει, αλλά σε αυτό που του είναι οικείο.

ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ  ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΩΣ ΤΟ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ «ΚΑΛΟΣ» Ή «ΗΡΕΜΟΣ». ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΣ, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΧΑΝΕΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ.

Η σταθερότητα μπορεί στην αρχή να μοιάζει ξένη σε έναν άνθρωπο που έχει μάθει να σχετίζεται μέσα από φόβο. Μπορεί να τη βιώσει ακόμη και ως ανιαρή, να τη δοκιμάσει, να την αμφισβητήσει, να προσπαθήσει να προκαλέσει ρήξη για να δει αν ο άλλος θα μείνει. Όταν κάποιος έχει εσωτερικεύσει ότι η αγάπη χάνεται εύκολα, χρειάζεται χρόνο για να πιστέψει ότι μια σχέση μπορεί να παραμείνει, χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύεται.

Η ψυχοθεραπεία βοηθά ακριβώς σε αυτό το σημείο. Να αναγνωρίσουμε πότε αντιδρούμε στον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας και πότε αντιδρούμε σε μια παλιά εμπειρία που ξαναζωντανεύει μέσα μας. Να καταλάβουμε πότε ζητάμε πραγματική ασφάλεια και πότε ζητάμε από τον άλλον να επουλώσει ολοκληρωτικά μια παλιά πληγή. Να μάθουμε να αντέχουμε την εγγύτητα χωρίς πανικό και την απόσταση χωρίς κατάρρευση.

Η ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΜΠΟΡΕΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΝΑ ΜΟΙΑΖΕΙ ΞΕΝΗ ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΜΑΘΕΙ ΝΑ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΦΟΒΟ. ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΤΗ ΒΙΩΣΕΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΩΣ ΑΝΙΑΡΗ.

Πώς θεραπεύει η σταθερότητα;

Η σταθερότητα στις σχέσεις δεν είναι εγγύηση ότι δεν θα πληγωθούμε ποτέ. Καμία σχέση δεν μπορεί να προσφέρει απόλυτη ασφάλεια. Μπορεί όμως να προσφέρει κάτι βαθιά ανθρώπινο: έναν αρκετά ασφαλή χώρο όπου ο φόβος δεν χρειάζεται να οδηγεί πάντα τη συμπεριφορά μας. Όπου μπορούμε να μιλήσουμε αντί να επιτεθούμε. Να ζητήσουμε αντί να ελέγξουμε. Να μείνουμε σε επαφή με τον εαυτό μας χωρίς να εγκαταλείπουμε τον άλλον ή να εγκαταλείπουμε εμάς.

Γιατί τελικά η σταθερότητα δεν είναι το αντίθετο της επιθυμίας. Είναι το έδαφος πάνω στο οποίο η επιθυμία μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς να γίνεται απειλή. Είναι η εμπειρία ότι η αγάπη δεν χρειάζεται να είναι διαρκώς αβέβαιη για να είναι ζωντανή.

Και για έναν άνθρωπο που φοβήθηκε την εγκατάλειψη, αυτό μπορεί να είναι μια από τις πιο βαθιές μορφές θεραπείας: να ανακαλύψει ότι μπορεί να αγαπηθεί χωρίς να πρέπει συνεχώς να φοβάται πως θα χαθεί.

Η Κατερίνα Κοτσιφάκου είναι κλινική ψυχολόγος-αναλύτρια ομάδας και ψυχοθεραπεύτρια ζεύγους & οικογένειας.