MOHAMMED EL-KURD: Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ ΔΙΕΘΝΩΣ ΜΙΛΑ ΣΤΟ OW
Ο Παλαιστίνιος ποιητής και δημοσιογράφος Mohammed El-Kurd μιλά στο OW για την Παλαιστίνη, την ποίηση, την αλληλεγγύη και τον ρόλο των ΜΜΕ.
Ο Mohammed El-Kurd είναι 28 ετών. Ποιητής, συγγραφέας και δημοσιογράφος από το Sheikh Jarrah της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, έγινε μέσα σε λίγα χρόνια μία από τις πιο αναγνωρίσιμες παλαιστινιακές φωνές διεθνώς.
Μια θέση που ο ίδιος δεν αντιμετωπίζει χωρίς αμφιβολίες. «Πάντα αναρωτιέμαι: Αν ήμουν πραγματικά αποτελεσματικός, θα λάμβανα τόση προσοχή;» μου λέει. Και λίγο αργότερα: «Μερικές φορές μπορεί να είναι κουραστικό να βρίσκεσαι στον ρόλο του υπερασπιστή».
Του λέω ότι είναι μόλις 28 ετών. «Είναι ταυτόχρονα μια πολύ μεγάλη πρόκληση και ένα προνόμιο το ότι με ακούνε», απαντά. «Και είναι επίσης αναγκαίο, επειδή είναι για την Παλαιστίνη».
Αυτές τις ημέρες βρίσκεται στην Αθήνα, προσκεκλημένος του Athens Palestine Film Festival. Τον συναντήσαμε στον Dounias, τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό που έχει ιδρύσει η Παλαιστίνια ποιήτρια Carol Sansour, διευθύντρια του φεστιβάλ, με αφορμή την παρουσία του σε αυτό αλλά και το βιβλίο του Perfect Victims: And the Politics of Appeal.
Τι έπαψε να πιστεύει μέσα στα τρία χρόνια που πέρασαν από την 7η Οκτώβρη 2023; Πώς είναι να γίνεσαι στα 28 σου μια διεθνώς αναγνωρίσιμη παλαιστινιακή φωνή; Υπάρχει χώρος για την ποίηση όταν βρίσκεται σε εξέλιξη μια γενοκτονία; Πότε η αλληλεγγύη αποκτά πραγματικό περιεχόμενο; Και τι συμβαίνει όταν ένας δημοσιογράφος γίνεται ο ίδιος πρωταγωνιστής της είδησης;
«Η φωνή μου είναι μια συλλογική φωνή»
– Έχετε γίνει, θέλοντας και μη, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες παλαιστινιακές φωνές διεθνώς. Σας βαραίνει αυτό; Υπάρχει κίνδυνος ακόμη και η αλληλεγγύη να αναζητά έναν «εκπρόσωπο» των Παλαιστινίων και τελικά να τον εγκλωβίζει σε έναν ρόλο;
Ναι, σίγουρα. Νομίζω ότι πάντα αμφισβητείς τον εαυτό σου. Πάντα αναρωτιέμαι: Αν ήμουν πραγματικά αποτελεσματικός, θα λάμβανα τόση προσοχή; Αλλά νομίζω ότι αυτού του είδους η αμφισβήτηση και ο σκεπτικισμός είναι υγιείς.
Δεν πρέπει ποτέ να αισθάνεσαι άνετα. Και επίσης η φωνή μου, κατά τη γνώμη μου, είναι μια συλλογική φωνή. Πάντα συμβουλεύομαι φίλους και ανθρώπους που σέβομαι για πράγματα που δεν καταλαβαίνω ή στα οποία δεν είμαι ειδικός.
Αυτό είναι πραγματικά χρήσιμο. Μερικές φορές μπορεί να είναι κουραστικό να βρίσκεσαι στον ρόλο του υπερασπιστή. Μπορεί να είναι κουραστικό.
– Και είστε 28 ετών.
Είναι ταυτόχρονα μια πολύ μεγάλη πρόκληση και ένα προνόμιο το ότι με ακούνε. Είναι επίσης αναγκαίο, επειδή είναι για την Παλαιστίνη. Και είναι το μόνο που έχουμε αυτή τη στιγμή.
Δεν είναι ότι έχουμε μια καλή πολιτική ηγεσία που μιλά εκ μέρους μας. Νομίζω ότι υπάρχουν πολλοί Παλαιστίνιοι που βρίσκονται στη θέση μου, που έχουν χάσει τα σπίτια τους, έχουν βομβαρδιστεί, έχουν εξοριστεί ή οτιδήποτε άλλο. Μιλούν επειδή κανείς δεν μιλά εκ μέρους τους.
«Πίστευα ότι ήταν ζήτημα πληροφόρησης»
– Υπάρχει κάτι που πιστεύατε για την Παλαιστίνη, την αντίσταση ή την αλληλεγγύη πριν από τον Οκτώβριο του 2023 αλλά σήμερα πια δεν το πιστεύετε;
Αυτή είναι πραγματικά πολύ καλή ερώτηση. Πάντα πίστευα ότι ήταν ζήτημα πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης. Πίστευα ότι αν απλώς κάναμε τους ανθρώπους να γνωρίζουν τι συμβαίνει στην Παλαιστίνη, τότε ο κόσμος θα άλλαζε.
Και τώρα, τρία χρόνια μέσα στη γενοκτονία, αναγνωρίζω ότι αυτό δεν ισχύει πλέον. Προφανώς όλοι γνωρίζουν τι συμβαίνει. Και οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εξουσία κάνουν μια άμεση επιλογή να συνεχίσουν να είναι μπλεγμένοι και συνένοχοι σε αυτό.
Υπάρχει χώρος για ποίηση;
– Πριν από λίγες εβδομάδες είπατε ότι «δεν υπάρχει χώρος για ποίηση όταν βρίσκεται σε εξέλιξη μια γενοκτονία» και ότι «δεν μπορούμε πλέον να έχουμε την πολυτέλεια της αφαίρεσης». Τι σημαίνει αυτό για έναν άνθρωπο που είναι ποιητής;
Ίσως να μην το εννοώ ακριβώς έτσι. Δεν το εννοώ τόσο απόλυτα. Δεν ξέρω αν εννοώ οτιδήποτε τόσο απόλυτα. Αλλά μου φαίνεται ότι βρισκόμαστε σε μια στιγμή που απαιτεί πολύ πιο ρητή επικοινωνία και όχι απλώς λυρικές και όμορφες μεταφορές.
«ΕΧΟΥΜΕ ΦΤΑΣΕΙ ΣΕ ΕΝΑ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΔΕΝ ΕΙΧΑΜΕ ΒΡΕΘΕΙ ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ, ΟΠΟΥ ΤΟ ΛΑΪΚΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΦΙΛΟΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΑΚΟ. ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΚΟΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΕΙ ΣΕ ΘΕΣΜΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ».
Ζούμε σε μια στιγμή που τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης συσκοτίζουν την αλήθεια, κάνουν την αλήθεια να φαίνεται ασαφής, κάνουν την κατάσταση να μοιάζει περίπλοκη. Και ως απάντηση σε αυτό, πρέπει να είμαστε περισσότερο ειλικρινείς. Αλλά προφανώς, μια φορά ποιητής, πάντα ποιητής.
Ακόμη και σε αυτό το βιβλίο υπάρχει τόση ποίηση, παρόλο που δεν είναι βιβλίο ποίησης.
– Είναι απαραίτητη;
Ναι, είναι απαραίτητη.
Πώς άλλαξε η εικόνα της Παλαιστίνης στον κόσμο
– Έχουν περάσει τρία χρόνια από τον Οκτώβριο του 2023. Τι πιστεύετε ότι έχει αλλάξει οριστικά, όχι μόνο για τους Παλαιστίνιους, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος βλέπει την Παλαιστίνη και το Ισραήλ;
Νομίζω ότι τα τελευταία τρία χρόνια το παλαιστινιακό ζήτημα έχει βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας συνείδησης. Οι άνθρωποι γνωρίζουν πολύ περισσότερα για την Παλαιστίνη από ποτέ και αντιλαμβάνονται πολύ περισσότερο τον παλαιστινιακό αγώνα ως έναν αγώνα για ελευθερία και όχι απλώς ως μια ανθρωπιστική κρίση. Αυτό είναι μια πραγματικά θετική ένδειξη.
Ταυτόχρονα, νομίζω ότι το ισραηλινό κράτος μετατρέπεται σε κράτος-παρία και ο σιωνισμός είναι πάρα, πάρα πολύ αντιδημοφιλής στον κόσμο. Γι’ αυτό υπάρχει μια συντονισμένη προσπάθεια να αποκατασταθεί η εικόνα του Ισραήλ και η εικόνα του σιωνισμού στον κόσμο.
Αλλά τελικά νομίζω ότι έχουμε φτάσει σε ένα σημείο στο οποίο δεν είχαμε βρεθεί ποτέ ξανά, όπου το λαϊκό αίσθημα είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό φιλοπαλαιστινιακό. Δυστυχώς, αυτό δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε θεσμικό επίπεδο, αλλά εξακολουθεί να είναι πολύ σημαντικό και αξίζει να μιλάμε γι’ αυτό.
Πότε η αλληλεγγύη αποκτά πραγματικό περιεχόμενο
– Έχουμε δει τεράστιες διαδηλώσεις για την Παλαιστίνη σε όλο τον κόσμο, φοιτητικές κινητοποιήσεις και ανθρώπους της τέχνης να παίρνουν δημόσια θέση. Πώς ξεχωρίζετε την αλληλεγγύη που έχει πραγματικό πολιτικό αποτέλεσμα από την αλληλεγγύη που παραμένει συμβολική;
Δεν είμαι εγώ αυτός που θα κρίνει ή θα αποφασίσει τι είναι αποτελεσματικό και τι δεν είναι.
Αλλά νομίζω ότι υπάρχει ένας τρόπος να το εξετάσεις στην πράξη και να δεις. Και αυτό δεν αφορά μόνο την Παλαιστίνη, νομίζω ότι ισχύει γενικότερα. Κοιτάζεις την τέχνη, την αλληλεγγύη και την πολιτιστική παραγωγή και αναρωτιέσαι: Διευρύνει τα όρια; Βγάζει τον κόσμο από τη βολή του; Κάνει τον ακροατή να αμφισβητεί; Προκαλεί τον αναγνώστη; Αυτά είναι τα πράγματα που εξετάζω.
«ΘΑ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΛΑΓΗ ΑΝ ΤΑ ΚΥΡΙΑΡΧΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΣΤΑΜΑΤΟΥΣΑΝ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛΙΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΩΣ ΓΕΓΟΝΟΣ».
Και μετά αναρωτιέσαι: Έχει όλο αυτό κάποιο απτό αποτέλεσμα; Ή είναι απλώς λόγια χωρίς αντίκρισμα; Εξαρτάται από την κάθε περίπτωση.
«Με έχουν περισσότερο ανακρίνει παρά οτιδήποτε άλλο»
– Είστε δημοσιογράφος, αλλά είστε επίσης ένας άνθρωπος που έχει γίνει ο ίδιος αντικείμενο της είδησης. Υπάρχουν στιγμές που αισθάνεστε ότι τα δυτικά ΜΜΕ δεν σας καλούν πραγματικά για να σας ακούσουν, αλλά για να παίξετε τον ρόλο του «Παλαιστίνιου» που χρειάζονται;
Ναι. Νομίζω ότι, σε μεγάλο βαθμό, ο τρόπος με τον οποίο μου έχουν πάρει συνεντεύξεις τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης είναι ο τρόπος με τον οποίο θα ανακρινόταν ένας κατηγορούμενος στο δικαστήριο.
Με έχουν περισσότερο ανακρίνει παρά οτιδήποτε άλλο. Είναι σαν να πρέπει να αποδεχθώ συγκεκριμένους όρους προτού κάποιος συνομιλήσει μαζί μου. Και προφανώς θεωρώ ότι αυτό είναι εντελώς ρατσιστικό και ότι βασίζεται, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, στη φυλετικοποίηση.
Ταυτόχρονα, το γεγονός ότι είμαι ο ίδιος «θύμα», εντός εισαγωγικών, μου έχει δώσει ένα αδιαμφισβήτητο κύρος, επειδή βιώνω ο ίδιος τα πράγματα για τα οποία μιλάω.
Πέρα από το «τέλειο θύμα»
– Στο «Perfect Victims» γράφετε για την απαίτηση από τους Παλαιστίνιους να αποδεικνύουν ότι είναι «τέλεια θύματα» προκειμένου να αξίζουν την αλληλεγγύη. Μετά από τρία χρόνια, αυτή η απαίτηση έχει καταρρεύσει ή έχει γίνει ακόμη ισχυρότερη;
Μετά από τρία χρόνια γενοκτονίας, νομίζω ότι αναδύεται ένα νέο πλαίσιο που επιδιώκει να παρουσιάσει τους Παλαιστίνιους ως ήρωες ή ως μονοδιάστατους ήρωες, ως ανθρώπους που μπορούν να αντέξουν τα πάντα. Και νομίζω ότι αυτό είναι εξίσου απανθρωποποιητικό.
Νομίζω ότι η απαίτηση για το «τέλειο θύμα» εξακολουθεί να υπάρχει, κάτι που είναι εξαιρετικά απογοητευτικό. Δεν το έχουμε ακόμη ξεπεράσει.
Αλλά αυτό δείχνει γιατί είναι ακόμη πιο σημαντικό να συνεχίσουμε να διεκδικούμε μια πιο σύνθετη και πολυδιάστατη απεικόνιση των Παλαιστινίων.
Αν ο δυτικός άνθρωπος μπορεί να δει τον Παλαιστίνιο ως έναν σύνθετο, ατελή χαρακτήρα, τότε μπορεί να τον δει ως εταίρο, ως ίσο και ως κάποιον με τον οποίο μπορεί να σταθεί αλληλέγγυος, όχι απλώς να τον λυπάται.
Το Sheikh Jarrah όταν οι κάμερες έφυγαν
– Το 2021, το Sheikh Jarrah έκανε τη δική σας οικογενειακή ιστορία διεθνή είδηση. Πέντε χρόνια μετά, τι συμβαίνει εκεί όταν οι κάμερες έχουν φύγει;
Εξακολουθούμε να δίνουμε τον ίδιο αγώνα, προφανώς με πολύ μικρότερη προβολή. Και δεν είμαστε μόνο εμείς, η οικογένειά μου ή η γειτονιά μου. Όλες οι γειτονιές στην Ιερουσαλήμ και πάρα, πάρα, πάρα πολλές γειτονιές στη Δυτική Όχθη αντιμετωπίζουν διαφορετικές μορφές αρπαγής γης.
«ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΑΚΟΥΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΥΣ. ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΥΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΧΑΣΕΙ ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΤΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΣ ΗΓΕΤΕΣ ΚΑΙ ΜΑΧΗΤΕΣ».
Στη δική μας γειτονιά, προφανώς, αυτό παρουσιάζεται ως μια διαμάχη για ακίνητα. Προφανώς γνωρίζουμε ότι δεν πρόκειται για νομική υπόθεση αλλά για πολιτική υπόθεση, υπό την έννοια ότι τα ισραηλινά δικαστήρια και οι ισραηλινοί νόμοι έχουν δημιουργηθεί από εποίκους για εποίκους.
Όλα αυτά συμβαίνουν πολύ, πολύ γρήγορα και αδιάκοπα. Και είναι δύσκολο για οποιονδήποτε να τα παρακολουθήσει, ειδικά στη σκιά όσων συμβαίνουν στη Γάζα.
«Τα ΜΜΕ θα έπρεπε απλώς να λένε την αλήθεια για την Παλαιστίνη»
– Αν μπορούσατε να αλλάξετε αύριο το πρωί ένα πράγμα στον τρόπο με τον οποίο τα διεθνή ΜΜΕ καλύπτουν την Παλαιστίνη, ποιο θα ήταν;
Θα έπρεπε απλώς να λένε την αλήθεια. Νομίζω ότι θα ήταν καλύτερα αν απλώς έλεγαν την αλήθεια. Και μόνο το να λένε την αλήθεια θα άλλαζε τα πάντα.
Τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης έχουν επενδύσει στο να μη λένε την αλήθεια, γι’ αυτό και υπάρχει όλη αυτή η σύγχυση. Επίσης, νομίζω ότι αν σταματούσαν να αντιμετωπίζουν την άποψη του ισραηλινού κράτους ως γεγονός, αυτό θα ήταν μια μεγάλη αλλαγή.
Και κάτι ακόμη: Θα έπρεπε να ακούτε περισσότερους Παλαιστίνιους. Όχι μόνο Παλαιστίνιους που έχουν χάσει τα σπίτια τους, αλλά και Παλαιστίνιους πολιτικούς ηγέτες και μαχητές.
Αλλάζοντας το αφήγημα για την Παλαιστίνη
– Ποια λέξη για την Παλαιστίνη θα θέλατε να σταματήσουν να χρησιμοποιούν οι δημοσιογράφοι; Και ποια λέξη θα θέλατε να αρχίσουν να χρησιμοποιούν;
Περίπλοκο είναι η λέξη που θα έπρεπε να σταματήσουν να χρησιμοποιούν. Και αντίσταση είναι η λέξη που θα έπρεπε να αρχίσουν να χρησιμοποιούν.
Η Παλαιστίνη στο κέντρο της Αθήνας
Η παρουσία του Mohammed El-Kurd στην Αθήνα εντάσσεται στο Athens Palestine Film Festival, που πραγματοποιείται από τις 15 έως τις 31 Οκτωβρίου 2026, με το πρόγραμμά του να αναπτύσσεται στο Τριανόν, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
Ο El-Kurd βρέθηκε στο Τριανόν στις 20 Οκτωβρίου για τη συζήτηση «Thinking Palestine Otherwise», μαζί με τον Abdaljawad Omar, συγγραφέα και επίκουρο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Birzeit, την Carol Sansour, ποιήτρια, ιδρύτρια και διευθύντρια του Dounias και του Athens Palestine Film Festival, και τον Στάθη Παπασταθόπουλο, επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν τα πολιτικά και πολιτισμικά ερωτήματα που θέτει το «Perfect Victims: And the Politics of Appeal», με έμφαση στη γλώσσα της επίκλησης, την πολιτική εκπροσώπηση και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να επανεξεταστεί το πώς γίνεται αντιληπτή και αναπαρίσταται η Παλαιστίνη. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τις εκδόσεις San Casciano.
Το φεστιβάλ δεν περιορίζεται στις προβολές. Το φετινό πρόγραμμα συνδέει τον κινηματογράφο με τη μνήμη, τον εκτοπισμό, την ταυτότητα και την πολιτιστική κληρονομιά. Στο ΕΜΣΤ, η ενότητα «Archives of Belonging» στις 21 Οκτωβρίου περιλάμβανε δύο ταινίες που εξετάζουν τη σχέση των Παλαιστινίων με τον τόπο και τη μνήμη μέσα από αρχειακό υλικό, προσωπικές ιστορίες και εμπειρίες εκτοπισμού.
Στις ειδικές εκδηλώσεις του προγράμματος περιλαμβάνονται επίσης η συζήτηση «UNRWA: What Is Next?» και ένα αφιέρωμα στον Mohammed Bakri, το οποίο συνδέει το έργο του στον κινηματογράφο και το θέατρο με την παλαιστινιακή πολιτιστική μνήμη.
Το τελευταίο μέρος του Athens Palestine Film Festival μεταφέρεται στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση από τις 29 έως τις 31 Οκτωβρίου. Ανάμεσα στις ταινίες που προβάλλονται είναι το «A Sunken Tale of Losses Delayed» των Larissa Sansour και Søren Lind και το «You Come from Far Away» της Amal Ramsis, μια προσωπική και ιστορική έρευνα γύρω από μια παλαιστινιακή οικογένεια που διασκορπίστηκε μέσα στις μεγάλες ανατροπές του 20ού αιώνα.
Έτσι, για περισσότερο από δύο εβδομάδες, το Athens Palestine Film Festival φέρνει στην Αθήνα όχι μόνο παλαιστινιακό κινηματογράφο, αλλά διαφορετικές φωνές και ιστορίες γύρω από την Παλαιστίνη, μέσα από ταινίες, συζητήσεις, αρχεία, ποίηση και δημόσιες συναντήσεις.
Το βιβλίο του Mohammed El-Kurd στα ελληνικά
Το βιβλίο του Mohammed El-Kurd «Perfect Victims: And the Politics of Appeal» κυκλοφορεί και στα ελληνικά με τίτλο «Τέλεια Θύματα και η Πολιτική της Επίκλησης», από τις εκδόσεις San Casciano, σε μετάφραση του Βαγγέλη Πούλιου. Στο βιβλίο, ο El-Kurd εξετάζει την απαίτηση οι Παλαιστίνιοι να εμφανίζονται ως «τέλεια θύματα» προκειμένου να θεωρούνται άξιοι αλληλεγγύης.
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
