A DOLL LIKE ME: ΟΙ ΚΟΥΚΛΕΣ ΠΟΥ ΦΤΙΑΧΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΑΙΔΙ

Η οργάνωση A Doll Like Me δημιουργεί χειροποίητες κούκλες που μοιάζουν σε παιδιά με αναπηρία ή σπάνιες παθήσεις, δείχνοντάς τους ότι η συμπερίληψη ξεκινά από το παιχνίδι.

Πόσο διαφορετική θα ήταν άραγε η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας αν, μεγαλώνοντας, παίζαμε με κούκλες που μας έμοιαζαν; Αν, αντί να προσπαθούμε να ταυτιστούμε με τις Barbie, τις Bibi-Bo, τους Ken και τους John-John αυτού του κόσμου, κρατούσαμε στα χέρια μας ένα παιχνίδι με τα δικά μας χαρακτηριστικά; Μια κούκλα με μαύρα σπαστά μαλλιά και φακίδες στο πρόσωπο και τα χέρια;

Αν λοιπόν εμείς, τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης, δυσκολευόμασταν να βρούμε κούκλες με τις οποίες να μπορούμε να ταυτιστούμε, πόσες ευκαιρίες είχαν (και εξακολουθούν να έχουν) τα παιδιά με αναπηρία ή κάποια σπάνια πάθηση;

Στα ράφια των παιχνιδάδικων, οι κούκλες με διαφορετικά χαρακτηριστικά εξακολουθούν να αποτελούν εξαίρεση. Όμως, το να βλέπουμε τον εαυτό μας να εκπροσωπείται μέσα από ένα παιχνίδι μπορεί να σημαίνει πολύ περισσότερα από όσα φανταζόμαστε.

Γι' αυτό η Amy Jandrisevits δημιούργησε την οργάνωση A Doll Like Me, που ξεκίνησε ως μια ιδιωτική προσπάθεια να αποκτήσει κάθε παιδί μια κούκλα που να του μοιάζει πραγματικά.

Μια κούκλα-καθρέφτης του εαυτού μας

Η Jandrisevits εργάστηκε για χρόνια ως κοινωνική λειτουργός σε παιδιατρική ογκολογική μονάδα. Μέσα από την επαφή της με τα παιδιά, αντιλήφθηκε πόσο σημαντικό είναι να έχουν ένα παιχνίδι με το οποίο μπορούν να ταυτιστούν. Αν ένα παιδί έχει γεννηθεί με κάποια διαφορά στα άκρα, έχει αλμπινισμό ή εκ γενετής σημάδια, φέρει ουλές από εγκαύματα ή χρειάζεται ιατρικό εξοπλισμό, πόσο εύκολο είναι να βρει μια κούκλα που να του θυμίζει τον εαυτό του;

Για την Amy, η απάντηση ήταν να δημιουργήσει η ίδια αυτά τα παιχνίδια. Έτσι, κάθε κούκλα της A Doll Like Me σχεδιάζεται με στόχο να μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο στο παιδί για το οποίο προορίζεται.

Το παιχνίδι ως μέσο υποστήριξης

Η σημασία των κουκλών δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση της εξωτερικής εμφάνισης αλλά, όπως αναφέρει η Amy, συνδέεται και με τη δύναμη του παιχνιδιού να βοηθά τα παιδιά να εκφράζονται. Οι κούκλες μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας, καθώς προσφέρουν στα παιδιά έναν τρόπο να εκφράσουν συναισθήματα και να επεξεργαστούν εμπειρίες. Όταν το παιχνίδι τούς μοιάζει, η σύνδεση γίνεται ακόμη πιο προσωπική.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο νοσοκομειακό περιβάλλον, όπου ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται να κατανοήσει τι συμβαίνει, να αντιμετωπίσει τους φόβους του και να νιώσει ότι έχει κάποιον έλεγχο σε μια κατάσταση που συχνά μοιάζει ανεξέλεγκτη.

Μια κούκλα μπορεί να γίνει μέσο παρηγοριάς, εξοικείωσης και συναισθηματικής υποστήριξης. Γι’ αυτό και η Amy θεωρεί ότι η ψυχική και συναισθηματική ευημερία ενός παιδιού πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εξίσου σημαντικές με τη σωματική του υγεία.

Η αλλαγή της αφήγησης

Ένα ακόμα θετικό στοιχείο της πρωτοβουλίας αυτή είναι ότι η εκπροσώπηση δεν αφορά μόνο τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί βλέπει τον εαυτό του. Μια απλή κούκλα μπορεί να αλλάξει ακόμα και τον τρόπο με τον οποίο το αντιμετωπίζουν οι άλλοι.

Η Amy έχει μοιραστεί περιστατικά γονέων που της περιγράφουν πόσο έχουν αλλάξει τα σχόλια που δέχονται όταν κυκλοφορούν μαζί με τα παιδιά και τις κούκλες τους. Οι ερωτήσεις που αφορούσαν την κατάστασή τους, όπως το «Γιατί είναι έτσι;», έχουν πλέον δώσει τη θέση τους σε χαριτωμένα σχόλια για τις κούκλες-μικρογραφίες των παιδιών.

Η αλλαγή αυτή μπορεί να μοιάζει μικρή, όμως το μήνυμα που λαμβάνει ένα παιδί είναι διαφορετικό. Δεν βλέπει απλώς τη διαφορετικότητά του να αναγνωρίζεται, βλέπει και να αντιμετωπίζεται με φυσικότητα.

Πόσο συμπεριληπτικά είναι σήμερα τα παιχνίδια;

Η βιομηχανία παιχνιδιών έχει κάνει βήματα προς την καλύτερη εκπροσώπηση της διαφορετικότητας. Μεγάλες εταιρείες έχουν διευρύνει τη γκάμα των προϊόντων τους, παρουσιάζοντας κούκλες και φιγούρες με διαφορετικούς τόνους δέρματος, αναπηρίες και ποικίλα πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Παράλληλα, κυκλοφορούν παιχνίδια σχεδιασμένα ώστε να είναι πιο προσβάσιμα σε παιδιά με αναπηρία.

Ωστόσο, η πρόοδος δεν είναι ίδια σε όλες τις εταιρείες και τις κατηγορίες προϊόντων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμπερίληψη παραμένει περιορισμένη ή μοιάζει περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική.

Ενδεικτικά, σύμφωνα με έρευνα της YouGov που πραγματοποιήθηκε σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία, το 53% των αγοραστών παιχνιδιών δήλωσε ότι θεωρεί σημαντικό τα παιχνίδια να εκπροσωπούν όλες τις κοινωνικές ομάδες. Παράλληλα, το 56% εξέφρασε την επιθυμία να υποστηρίζουν ανοιχτά τη συμπερίληψη.

Εν κατακλείδι; Πράγματι, τα παιχνίδια μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τους άλλους, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το σώμα, την ομορφιά, το φύλο και τους κοινωνικούς ρόλους. Αν θέλουμε να δείξουμε στα παιδιά ότι η ομορφιά υπάρχει σε όλα τα χρώματα, τα σχήματα, τα μεγέθη και τις μορφές, το παιχνίδι μπορεί να αποτελέσει μια καλή αφετηρία για την καλλιέργεια μιας πιο συμπεριληπτικής αντίληψης.

Βέβαια, η παρουσία παιχνιδιών που εκπροσωπούν μεγαλύτερη ποικιλία χαρακτηριστικών δεν αρκεί από μόνη της. Για να αποκτήσει ουσιαστικό νόημα η συμπερίληψη, χρειάζονται επανάληψη, το κατάλληλο πλαίσιο και ανοιχτή συζήτηση.