50 ΧΡΟΝΙΑ THE MUPPET SHOW: ΤΙ ΔΙΔΑΞΕ ΕΝΑ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ ΣΕ ΜΙΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΥΣ

Πριν από 50 χρόνια, μια παρέα από μαριονέτες ανέβηκε στη σκηνή για να κάνει τους θεατές να γελάσουν. Στην πορεία, τα Muppets έμαθαν σε μικρούς και μεγάλους κάτι περισσότερο για τη διαφορετικότητα, τη φιλία και το να μη φοβάσαι να είσαι λίγο παράξενος για να πετύχεις τα όνειρά σου.

«Ώρα για μουσική, ώρα να ανάψουν τα φώτα, ώρα να γνωρίσουμε τα Muppets απόψε στο Muppet Show! Ώρα για μακιγιάζ, ώρα να βάλουμε τα καλά μας, ώρα να σηκώσουμε την αυλαία του αποψινού Muppet Show!». Σε περίπτωση που δεν το καταλάβατε –και ουδείς θα σας παρεξηγήσει– είναι οι στίχοι από το τραγούδι των τίτλων της εκπομπής The Muppet Show, του θρυλικού θιάσου από πολύχρωμες μαριονέτες του Jim Henson που εισέβαλε σε κάθε σπίτι πριν από 50 χρόνια.

Όσοι και όσες μεγάλωσαν τη δεκαετία του ’80 μπορεί να θυμούνται τα Muppets στην τηλεόραση, πολύ πριν το «Σουσάμι άνοιξε» (Sesame Street) γίνει μέρος της παιδικής τηλεοπτικής καθημερινότητας. Το Muppet Show είχε φτάσει στις ελληνικές οθόνες ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, και προβαλλόταν από την ΥΕΝΕΔ. Για τους υπόλοιπους, υπήρξαν οι επαναλήψεις, τα video games, το διαδίκτυο και το streaming για να τους μυήσουν στις περιπέτειες της θεότρελης και εκκεντρικής παρέας: τον αμφιβόλου ταλέντου κωμικό Fozzie, τον εκκεντρικό performer Gonzo, τον πορωμένο ντράμερ Animal, τη φιλόδοξη και ερωτοχτυπημένη ντίβα Miss Piggy, και τον έρμο Kermit, να προσπαθεί να τιθασεύσει το χάος του μουσικοχορευτικού σόου.

Ο Σεπτέμβρης είναι με έναν τρόπο ο μήνας τους. Στις 18 Σεπτεμβρίου 1966 εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στο δημοφιλές αμερικανικό πρόγραμμα The Ed Sullivan Show, πριν καν αποκτήσουν τη δική τους εκπομπή. Δέκα χρόνια αργότερα, στις 5 Σεπτεμβρίου 1976, έκαναν πρεμιέρα στη Βρετανία ως Muppet Show και, λίγο καιρό μετά, πέρασαν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Μέχρι το 1978 είχαν φτάσει τα 235 εκατ. θεατές, σε περισσότερες από 100 χώρες, χτίζοντας μια σχέση με το κοινό ανθεκτική, όπως θα αποδεικνυόταν, στον χρόνο.

Το τελευταίο εορταστικό επεισόδιο, τον περασμένο Φεβρουάριο, συγκέντρωσε περί τα 8 εκατ. θεατές μέσα σε 8 ημέρες, με περισσότερες από 125 εκατ. ώρες παρακολούθησης στις πλατφόρμες προβολής του.

Χρειάστηκαν πολλές απορρίψεις μέχρι την επιτυχία

Αν υπήρξε ένα πρώτο μάθημα από το Muppet Show, με βεβαιότητα είναι πως ο τολμών και ο επιμένων νικά. Ο δρόμος προς την κορυφή για τον Henson και τις μαριονέτες του ήταν στρωμένος με πολλές απορρίψεις. Πολλές προσπάθειές του να πείσει αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα να επενδύσουν στο concept ενός βαριετέ με πρωταγωνίστριες κούκλες είχαν αποβεί άκαρπες. Χρειάστηκε ένας Βρετανός παραγωγός, ο Lew Grade, για να αναγνωρίσει τη δυναμική και να επενδύσει στην ιδέα. Άλλωστε, οι μαριονέτες του Henson είχαν ήδη περάσει ένα σημαντικό τεστ.

Το Sesame Street, που έκανε πρεμιέρα το 1969, δημιουργήθηκε από το Children’s Television Workshop με στόχο να ενισχύσει τη μάθηση μέσα από την ψυχαγωγία, ιδιαίτερα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας από υποβαθμισμένες αστικές περιοχές. Τα Muppets εντάχθηκαν στη σειρά έπειτα από δοκιμές σε παιδιά που συμμετείχαν στο Head Start, το ομοσπονδιακό πρόγραμμα των ΗΠΑ για την προσχολική εκπαίδευση, την υγεία και τη διατροφή παιδιών από οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Τα αποτελέσματα είχαν δείξει πως, παρότι η προσοχή των παιδιών έφθινε με την παρουσία ανθρώπων στο γυαλί, οι κούκλες του Henson τα κρατούσαν καθηλωμένα.

Ο δημιουργός των Muppets, Jim Henson, στο γραφείο του στη Νέα Υόρκη, στις 30 Δεκεμβρίου 1985. Το 2021 τιμήθηκε στη Βρετανία με μπλε αναμνηστική πλακέτα στο πρώην σπίτι του στο βόρειο Λονδίνο, το οποίο αγόρασε όταν το The Muppet Show πήρε το πράσινο φως για τη βρετανική τηλεόραση. AP Photo/Burnett, FIle

Οι ήρωες του Sesame Street αγαπήθηκαν από μικρούς και μεγάλους, ωστόσο ο Henson δεν ήθελε να εγκλωβιστεί στην παιδική τηλεόραση. Το Muppet Show που ακολούθησε, ένας συνδυασμός backstage comedy και βαριετέ, μπόρεσε να απευθυνθεί ταυτόχρονα σε παιδιά και ενήλικες, λειτουργώντας σε πολλαπλά επίπεδα. Εκεί που ένα παιδί ξεκαρδιζόταν με το σωματικό χιούμορ και τα ευτράπελα, ένας ενήλικας μπορούσε να πιάνει υπονοούμενα, όπως την ειρωνεία ένας ολόκληρος θίασος να συνεχίζει σαν να μη συμβαίνει τίποτα.

Το πρόγραμμα προβλήθηκε από το 1976 έως το 1981, οπότε ο Henson αποφάσισε να το ολοκληρώσει προτού αρχίσουν οι εκπτώσεις στην ποιότητα του έργου. Στο διάστημα αυτό, η εκπομπή φιλοξένησε πολλούς διάσημους guests, ανάμεσα στους οποίους οι Julie Andrews, Elton John, Steve Martin, Alice Cooper, Diana Ross, Gene Kelly και Rudolf Nureyev.

Η διαφορετικότητα στον θίασο των Muppets

Πολλές από τις κούκλες του Henson ήθελαν κάτι να πουν ή να θίξουν για την κοινωνία. Ανάμεσα στα Muppets που παρέλασαν στο Ed Sullivan Show, υπήρξε ένας τέρας που έφαγε έναν ολόκληρο υπολογιστή, κλείνοντας το μάτι στον καταναλωτισμό και την κυριαρχία της βιομηχανίας στη δεκαετία του ’60, αλλά και η Amanda η άσχημη μαριονέτα, που έθιξε τα στερεότυπα ομορφιάς. Υπήρξε και ο χαρακτήρας The Glutton που καταβρόχθιζε ό,τι έβρισκε –ακόμη και το χέρι του Ed Sullivan–, καυτηριάζοντας το ζήτημα της παχυσαρκίας.

Όχι και τόσο πολιτικώς ορθό το τελευταίο, παρότι πταίσμα μπροστά σε άλλα «ατοπήματα». Το Muppet Show, εξηγεί η Shilpa Davé, επίκουρη καθηγήτρια Σπουδών Media στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, υπήρξε προϊόν της εποχής του και, όπως άλλα συγκαιρινά του προγράμματα, υπέπεσε σε αστοχίες, με βάση τα σημερινά δεδομένα. Ενδεικτικά, παρουσίασε συχνά στερεοτυπικές και ρατσιστικές αναπαραστάσεις που τότε περνούσαν ως χιούμορ, όπως με τον Johnny Cash, το 1981, που τραγούδησε το «Ghost Riders in the Sky» μπροστά από τη σημαία της Συνομοσπονδίας των Νότιων Πολιτειών των ΗΠΑ, σύμβολο της δουλείας και του ρατσισμού.

ΤΑ MUPPETS ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΝ ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ ΓΙΑ ΝΑ ΑΠΟΔΟΜΗΣΟΥΝ ΤΙΣ ΕΓΩΙΣΤΙΚΕΣ, ΑΠΛΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΕΝΟΜΥΑΛΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.

Με εξαίρεση τα παραπάνω, ο θίασος των Muppets ήταν πρότυπο διαφορετικότητας. Χωρούσαν βάτραχοι, αρκούδες, κότες και περίεργα πλάσματα, όπως ο Gonzo. Μετά τον διαχωρισμό των δικαιωμάτων του Sesame Street από τα υπόλοιπα Muppets, ήρθαν ακόμη πιο συμπεριληπτικές μαριονέτες, όπως η αυτιστική Julia και η Ameera, ένα οκτάχρονο κορίτσι που χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο.

(Από αριστερά) ο Fozzie ο Αρκούδος, ο Scooter, η Miss Piggy, ο Rowlf και ο Σουηδός Σεφ, από το «The Muppet Show», περιλαμβάνονται στα αντικείμενα του Jim Henson που δωρίστηκαν στο Smithsonian’s National Museum of American History στην Ουάσινγκτον, στις 24 Σεπτεμβρίου 2013. AP Photo/Jacquelyn Martin

Τα Muppets πέρασαν από την τηλεόραση στον κινηματογράφο, στα βιβλία, στη διαφήμιση και στη μουσική. (Αν δεν το ξέρατε, ο Χρήστος Κυριαζής έγραψε για τον Θέμη Ανδρεάδη την «Πίγκυ», το 1980). Μπήκαν στις ζωές ανθρώπων που μεγάλωσαν μαζί τους και συνέχισαν να περνούν από γενιά σε γενιά.

Το Smithsonian σημειώνει πως οι δημιουργίες του Henson έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της αμερικανικής ποπ κουλτούρας: «Τα Muppets γιορτάζουν το παράλογο, την ανοησία και τη σουρεαλιστική πλευρά της ζωής, ενσωματώνοντας συχνά, με έμμεσο τρόπο, σχόλια για τη σύγχρονη κοινωνία και κουλτούρα. Σε κάθε εκδοχή τους, τα δημιουργήματα του Henson έχουν χρησιμοποιήσει το χιούμορ για να αποδομήσουν –ενίοτε κυριολεκτικά– τις εγωιστικές, άπληστες και στενόμυαλες πλευρές της αμερικανικής κοινωνίας, αναδεικνύοντας παράλληλα τη δύναμη της φιλίας, της φαντασίας και της αποφασιστικότητας να κυνηγά κανείς τα όνειρά του, με στόχο να δημιουργηθεί ένας καλύτερος κόσμος».

Ο Σεπτέμβριος θα ήταν ξεχωριστός μήνας για τον Jim Henson. Αν ζούσε σήμερα, την ερχόμενη εβδομάδα θα γινόταν 90 ετών. Για φανταστείτε τον στον εξώστη, παρέα με τους αθεράπευτα ξινούς και πικρόχολους Statler και Waldorf, συνομήλικο πια με τα γερόντια που δεν είχαν μισή καλή κουβέντα για το σόου και τους πρωταγωνιστές του, να τους εξηγεί πώς οι φιγούρες που έφτιαξε με αφρώδες υλικό και τσόχα κατάφεραν να κάνουν μικρούς και μεγάλους να γελάσουν και να τους δώσουν μαθήματα για τη τη ζωή, την ομαδικότητα, το χιούμορ και τη διαφορετικότητα.