ΜΠΟΡΕΙ ΜΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΝΑ ΣΕ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΕΝΟΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΤΟΜΟΥ;

Πώς μπορεί ο χορός να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τη νευροδιαφορετικότητα; Η χορογράφος Marie Alexis μιλά για τη δική της εμπειρία ως αυτιστικό άτομο με ΔΕΠΥ και εξηγεί πώς γεννήθηκε το «poleidoskop» και τι ελπίζει να αφήσει στο κοινό του φεστιβάλ Dance Days Chania.

«Οι επαγγελματικές μου ιδιότητες και τα πάθη μου είναι αδιαχώριστα. Είμαι χορεύτρια, χορογράφος και εκπαιδευτικός. Είμαι video artist, δραματουργός, συγγραφέας, στοχάστρια και ερευνήτρια». Έτσι συστήνεται στην προσωπική της ιστοσελίδα η Marie Alexis, που έχει γεννηθεί στη Γαλλία και ζει στη Ζυρίχη. Εκείνο που δεν αναφέρει αλλά μαθαίνω πολύ γρήγορα στη συζήτησή μας είναι ότι βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού και έχει ΔΕΠΥ – δύο διαγνώσεις που δεν έγιναν στην παιδική της ηλικία αλλά πολύ αργότερα, για να εξηγήσουν πολλές εμπειρίες που κουβαλούσε χρόνια.

Όλα αυτά συνθέτουν το υπόβαθρο στο οποίο γεννήθηκε η περιπατητική παράσταση «poleidoskop – a night walk», που θα παρουσιαστεί στις 31 Ιουλίου 2026 στο 16ο Διεθνές Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού «Dance Days Chania», στην Κρήτη.

Εμπνευσμένη από τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο στο φάσμα του αυτισμού αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του, η παράσταση προσκαλεί το κοινό να προσεγγίσει μια νευροδιαφορετική εμπειρία αντίληψης μέσα από εικαστικές και σωματικές παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο.

Ενώ πέρυσι το Dance Days Chania είχε ως κεντρική θεματική «Η ψυχική υγεία μέσα από την τέχνη της σωματικότητας», φέτος διευρύνει αυτή τη συζήτηση μέσα από έργα που αναζητούν τα αποθέματα ψυχικής δύναμης που χρειαζόμαστε για να υπάρχουμε, να δημιουργούμε, να μετακινούμαστε, να μοιραζόμαστε και να εξελισσόμαστε στον σημερινό κόσμο.

Με το «poleidoskop – a night walk» και με το «μπ(λ)αλούν» (το οποίο είχαμε παρουσιάσει στο OW όταν έκανε πρεμιέρα στην Αθήνα), το Dance Days Chania υπογραμμίζει την ανάγκη προσβασιμότητας στις τέχνες και την ανάγκη ενημέρωσης και επαφής του κοινού σε ζητήματα συμπερίληψης.

Για τη Marie Alexis, ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια της ομάδας σύγχρονου χορού compagnie O., η νευροδιαφορετικότητα είναι κάτι παραπάνω από πεδίο καλλιτεχνικής διερεύνησης. Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα, την οποία φιλτράρει μέσα από την τέχνη της και μας καλεί να τη βιώσουμε κι εμείς. Όπως λέει, «αν το poleidoskop μπορέσει να συμβάλει έστω και λίγο στη δημιουργία ενός κόσμου πιο ευαίσθητου, πιο δεκτικού, πιο ανεκτικού και πιο ανοιχτού στην εξερεύνηση, αυτό θα ήταν ιδανικό».

– Το φετινό Dance Days Chania εστιάζει στα αποθέματα ψυχικής δύναμης που χρειαζόμαστε για να υπάρχουμε στον σημερινό κόσμο. Πώς το βιώνεις αυτό;

Νομίζω ότι ο κόσμος σήμερα απαιτεί ανθεκτικότητα τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Σε περιόδους κρίσης, οι άνθρωποι νιώθουν έντονα την ανάγκη να ανήκουν σε μια κοινότητα, να μοιράζονται μια κοινή ταυτότητα. Πολύ συχνά, όμως, αυτό το αίσθημα του «ανήκειν» οικοδομείται αποκλείοντας –κάποιες φορές με βίαιο τρόπο– όσους δεν θεωρούνται μέλη της ομάδας στην οποία αισθανόμαστε ότι ανήκουμε. Η λογική του «εμείς και οι άλλοι» ενισχύει τη συνοχή της ομάδας ακριβώς επειδή δημιουργεί έναν «άλλον», κάποιον που μένει εκτός.

H Marie Alexis. © Caroline Minjolle

Έτσι, όποιος θεωρείται διαφορετικός –είτε λόγω ταυτότητας, πολιτισμικού υπόβαθρου ή πεποιθήσεων είτε λόγω αναπηρίας ή ενός διαφορετικού τρόπου λειτουργίας, κίνησης και επικοινωνίας– κινδυνεύει να αποκλειστεί ή να υποστεί διώξεις. Η ιστορία μάς έχει δείξει αυτή τη δυναμική ξανά και ξανά.

Σε προσωπικό επίπεδο, αυτό που ενισχύει την ψυχική μου ανθεκτικότητα είναι μια πολύ συγκεκριμένη εμπειρία: μέσα από τη δουλειά μου συναντώ ξανά και ξανά ανθρώπους που μπορούν να είναι πολύ πιο ανοιχτοί στη διαφορετικότητα απ’ όσο θα υπέθετε κανείς κρίνοντας από το σημερινό πολιτικό κλίμα.

Αυτό ανανεώνει την πεποίθησή μου ότι μια κοινότητα που αγκαλιάζει τη διαφορετικότητα είναι μια δυνατή κοινότητα. Πιστεύω ότι η συλλογική ανθεκτικότητα ξεκινά από το να ακούμε πραγματικά ο ένας τον άλλον, να κάνουμε διάλογο, να είμαστε ανοιχτοί, να σεβόμαστε και να στηρίζουμε τον άλλον.

– Το τρέιλερ του «poleidoskop» κλείνει με το εξής μήνυμα: «Οι άνθρωποι που αποκλίνουν από ό,τι θεωρείται φυσιολογικό συχνά παρεξηγούνται και η συμπεριφορά τους παρερμηνεύεται. Αφιερώνουμε το “poleidoskop” σε όλους όσοι έχουν βιώσει αδικία και πόνο ή έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της έλλειψης κατανόησης». Τι πιστεύεις ότι βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της έλλειψης κατανόησης;

Η κατανόηση συνδυάζει δύο διαστάσεις: τη γνώση και την ενσυναίσθηση. Το «poleidoskop» εστιάζει στη νευροδιαφορετικότητα, όπου είναι εύκολο να τις διακρίνει κανείς και τις δύο.

Σε επίπεδο γνώσης, μορφές νευροδιαφορετικότητας όπως ο αυτισμός ή η ΔΕΠΥ εξακολουθούν να παρερμηνεύονται σε μεγάλο βαθμό και παραμένουν υπομελετημένες. Αυτό αντανακλά ευρύτερα μοτίβα προνομίων και αποκλεισμού που συναντάμε και σε άλλους τομείς.

Για παράδειγμα, τα διαγνωστικά κριτήρια για τον αυτισμό διαμορφώθηκαν με βάση την εικόνα που παρουσίαζαν λευκά αγόρια από ανώτερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Ως αποτέλεσμα, οι ειδικοί συχνά αδυνατούν να αναγνωρίσουν τον αυτισμό σε πληθυσμιακές ομάδες που υφίστανται συστημικές διακρίσεις, όπως τα κορίτσια και οι γυναίκες, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, οι άνθρωποι με χαμηλό εισόδημα, τα άτομα διαφορετικής φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, οι αυτόχθονες πληθυσμοί, καθώς και όσοι ζουν με πολλαπλές αναπηρίες ή άλλες παθήσεις.

Ακόμη και αυτή η βασική γνώση απουσιάζει συχνά από τους χώρους όπου είναι περισσότερο αναγκαία: την εκπαίδευση, το σύστημα υγείας, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τη δικαιοσύνη. Αυτιστικά άτομα εξακολουθούν να χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας αστυνομικής βίας ή μέσα σε ψυχιατρικά ιδρύματα, επειδή όσοι καλούνται να διαχειριστούν τέτοιες καταστάσεις δεν έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση για να τις αξιολογήσουν σωστά.

«ΜΕ ΕΝΔΙΕΦΕΡΕ ΟΙ ΧΟΡΕΥΤΕΣ, ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥΣ, ΝΑ ΣΤΡΕΦΟΥΝ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΕΙ: ΝΑ ΧΟΡΟΓΡΑΦΗΘΕΙ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΑ ΣΩΜΑΤΑ».

Πέρα από τη γνώση υπάρχει η ενσυναίσθηση. Είναι πολύ πιο εύκολο να δείξουμε ενσυναίσθηση απέναντι σε ανθρώπους με τους οποίους μπορούμε να ταυτιστούμε, που οι εμπειρίες τους μοιάζουν με τις δικές μας. Έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των άλλων μέσα από το δικό μας βίωμα. Έτσι, μπορεί να υποθέσουμε ότι κάποιος που αποφεύγει τη βλεμματική επαφή, που εξαντλείται στις κοινωνικές συναναστροφές ή δυσκολεύεται να κάνει ψιλοκουβέντα απλώς δεν θέλει να έρχεται σε επαφή με τους άλλους.

Για μένα, όμως, η αληθινή ενσυναίσθηση πηγαίνει πέρα από αυτή την αυθόρμητη σύνδεση με ανθρώπους στους οποίους αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας. Προϋποθέτει περιέργεια για τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι υπάρχουν, αλληλεπιδρούν και βιώνουν τον κόσμο. Με αυτή την έννοια, το μήνυμα του «poleidoskop» ξεπερνά τη νευροδιαφορετικότητα: είναι ένα κάλεσμα για μεγαλύτερη κατανόηση απέναντι σε κάθε άνθρωπο που είναι διαφορετικός από εμάς, όποια μορφή κι αν παίρνει αυτή η διαφορετικότητα.

– Τι σε έκανε να στραφείς στα ζητήματα της νευροδιαφορετικότητας και ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον κόσμο ένα άτομο στο φάσμα του αυτισμού;

Η καλλιτεχνική μου ενασχόληση με αυτό το θέμα πηγάζει από μια πολύ προσωπική εμπειρία: είμαι κι εγώ αυτιστικό άτομο και έχω ΔΕΠΥ. Το γεγονός ότι διαγνώστηκα σε μεγαλύτερη ηλικία έδωσε απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα και εξήγησε πολλές εμπειρίες που κουβαλούσα σε όλη μου τη ζωή. Αυτή η διαδικασία κατανόησης –τόσο σε γνωστικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο– ξεκίνησε ως μια βαθιά προσωπική διαδρομή. Μέσα από αυτή, συνειδητοποίησα πόσο διαδεδομένες εξακολουθούν να είναι οι παρανοήσεις γύρω από τη νευροδιαφορετικότητα και πόσο βαθιά επηρεάζουν όχι μόνο τα ίδια τα νευροδιαφορετικά άτομα, αλλά και τους φίλους, τις οικογένειές τους και, τελικά, την κοινωνία συνολικά.

«ΩΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΔΑ, ΘΕΩΡΩ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΚΑΘΕ ΘΕΑΤΗΣ ΠΡΟΣΛΑΜΒΑΝΕΙ ΕΝΑ ΕΡΓΟ. ΚΑΘΕ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΒΙΩΣΕΙ ΜΑΖΙ ΜΑΣ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΕΙΝΑΙ ΕΞΙΣΟΥ ΕΓΚΥΡΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΗ».

Αντιλαμβανόμενη την κατανόηση ως συνδυασμό γνώσης και ενσυναίσθησης, συνειδητοποίησα επίσης ότι η τέχνη είναι ένα μέσο που μπορεί να καλλιεργήσει και τα δύο. Με αυτή τη σκέψη ξεκίνησα, μαζί με την compagnie O., το μακροπρόθεσμο πρότζεκτ MULTIVERSE | atypical perspectives. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που συνδυάζει καλλιτεχνικά έργα, εργαστήρια, δράσεις συνηγορίας και συμμετοχής της κοινότητας, με στόχο να χτίσει γέφυρες ανάμεσα σε νευροδιαφορετικούς και νευροτυπικούς ανθρώπους και να δημιουργήσει χώρους φιλόξενους για ανταλλαγή εμπειριών και αμοιβαία κατανόηση. Το «poleidoskop» ήταν η πρώτη παραγωγή αυτού του εγχειρήματος.

– Πώς διαμορφώθηκε η προσέγγισή σου στο POLEIDOSKOP;

Η δημιουργία του «poleidoskop» ξεκίνησε από τη δική μου προσωπική εμπειρία. Ως πρώτο στάδιο του πρότζεκτ MULTIVERSE, ήθελα να ξεκινήσω από κάτι σχετικά πιο εύκολο να επικοινωνηθεί: την αισθητηριακή αντίληψη. Πάντα με γοήτευαν το φως και οι σκιές. Αν, για παράδειγμα, το απογευματινό φως περνούσε μέσα από τα δέντρα και έμπαινε σε ένα δωμάτιο, έχανα κάθε αίσθηση του τι συνέβαινε γύρω μου και απλώς παρατηρούσα τα σχέδια που σχηματίζονταν στο πάτωμα ή στους τοίχους.

Αυτή η ένταση με την οποία βιώνεται η αισθητηριακή εμπειρία, αυτή η προσήλωση στη λεπτομέρεια και η έλξη προς τα μοτίβα είναι χαρακτηριστικά που συναντώνται συχνά στα αυτιστικά άτομα. Από εκεί ξεκίνησαν όλα. Ήθελα επίσης να δημιουργήσω ένα έργο που δεν θα έφερνε στο επίκεντρο τα σώματα και τις προσωπικότητες των χορευτών. Αντίθετα, με ενδιέφερε οι ίδιοι οι χορευτές, μέσα από την κίνησή τους, να στρέφουν το βλέμμα του κοινού στον κόσμο που τους περιβάλλει: να χορογραφηθεί το φως και όχι τα σώματα.

– Πόσο διαφορετική γίνεται η εμπειρία μιας παράστασης όταν η ίδια η πόλη μετατρέπεται σε σκηνικό;

Καμιά φορά, παρακολουθώντας μια παράσταση σε ένα θέατρο, μπορεί να νιώθει κανείς ότι βρίσκεται κάπως αποκομμένος από την καθημερινότητά του. Μπαίνουμε σε έναν διαφορετικό χώρο, με τους δικούς του κώδικες και τις δικές του συμβάσεις. Παρακολουθούμε εικόνες, γεγονότα και ιστορίες να εκτυλίσσονται πίσω από τον λεγόμενο «τέταρτο τοίχο» και μεταφερόμαστε σε έναν άλλο κόσμο. Για ορισμένα έργα και καλλιτεχνικές εμπειρίες, αυτό είναι ακριβώς το κατάλληλο πλαίσιο.

Όταν όμως αφήνεις πίσω σου τον προστατευμένο και σαφώς οριοθετημένο χώρο του θεάτρου και μεταφέρεις την παράσταση στον δημόσιο χώρο, μέσα στην ίδια την καθημερινότητα, όλα αλλάζουν. Για τους κατοίκους μιας πόλης, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ανακαλύπτουν ξανά μέρη που γνωρίζουν πολύ καλά – στην περίπτωση του «poleidoskop», κυριολεκτικά μέσα από ένα διαφορετικό φως. Αλλά ακόμη και για όσους επισκέπτονται έναν τόπο για πρώτη φορά, μια παράσταση στον δημόσιο χώρο συνδέει την καλλιτεχνική εμπειρία πολύ πιο άμεσα με την καθημερινή ζωή.

«ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΜΕ ΑΓΓΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΠΙΟ ΑΜΕΣΑ, ΟΜΩΣ ΕΞΙΣΟΥ ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΣΩΝ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΓΝΩΣΗ Ή ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΜΠΛΟΚΗ».

Το να παρουσιάζεις ή να παρακολουθείς μια παράσταση στον δημόσιο χώρο σημαίνει επίσης ότι πολλά στοιχεία δεν μπορούν να προγραμματιστούν ή να προβλεφθούν, ενώ γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της εμπειρίας: η κυκλοφορία των οχημάτων, οι περαστικοί, τα ζώα, οι μεταβολές του φωτός, οι ήχοι της πόλης, ο καιρός, οι μυρωδιές, οι απρόβλεπτες συναντήσεις και αλληλεπιδράσεις – όλα αυτά γίνονται μέρος του έργου.

Αυτό σημαίνει ακόμη ότι καμία παράσταση δεν είναι ποτέ ακριβώς ίδια με την προηγούμενη, έστω κι αν ακολουθεί την ίδια διαδρομή. Πιστεύω ότι αυτή είναι μια ειλικρινής αποτύπωση του τι είναι ο χορός – αλλά και η ανθρώπινη αντίληψη: κάτι εφήμερο, που βρίσκεται διαρκώς σε διαπραγμάτευση με το περιβάλλον.

Ειδικά στην περίπτωση του «poleidoskop», αυτή η απρόβλεπτη φύση της εμπειρίας αντανακλά κάτι που βρίσκεται στον πυρήνα του έργου: τη συνεχή, αφιλτράριστη διαπραγμάτευση με ένα αισθητηριακό περιβάλλον που δεν μπορείς ούτε να ελέγξεις ούτε να αποκλείσεις. Αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο του τρόπου με τον οποίο βιώνουν τον κόσμο πολλά αυτιστικά άτομα και άτομα με ΔΕΠΥ. Κάποιες παραστάσεις εξελίσσονται μέσα σε ένα ήρεμο και συγκροτημένο περιβάλλον, επιτρέποντας στο κοινό να αφεθεί περισσότερο στη βιωματική, διαλογιστική διάσταση του έργου. Άλλες εκτυλίσσονται σε πολύ πιο έντονες συνθήκες –για παράδειγμα, σε ένα πολυσύχναστο πάρκο ένα καλοκαιρινό βράδυ– όπου έρχεται στο προσκήνιο το αίσθημα ότι εκτίθεσαι και κατακλύζεσαι από ερεθίσματα.

– Τι έχεις εισπράξει από προηγούμενες παρουσιάσεις του «poleidoskop»; Υπήρξαν αντιδράσεις που σε συγκίνησαν ή σε εξέπληξαν ιδιαίτερα;

Οι αντιδράσεις που με συγκίνησαν περισσότερο ήταν εκείνες των νευροδιαφορετικών θεατών, αλλά και ανθρώπων που έχουν νευροδιαφορετικούς φίλους ή μέλη της οικογένειάς τους. Οι πρώτοι συχνά μου λένε ότι ένιωσαν πως εκπροσωπούνται και πως βρίσκονται σε έναν χώρο όπου αισθάνονται πραγματικά ο εαυτός τους. Οι δεύτεροι με συγκινούν εξίσου, ίσως και περισσότερο.

Κάποιοι μου εκμυστηρεύτηκαν ότι πάντα ήθελαν να κατανοήσουν καλύτερα όσα βιώνουν οι δικοί τους άνθρωποι, ενώ επαγγελματίες από τον χώρο της εκπαίδευσης και της ψυχολογίας μού είπαν ότι η παράσταση εμβάθυνε την κατανόησή τους. Οι αντιδράσεις ανθρώπων που έχουν προσωπική σχέση με το θέμα με αγγίζουν συνήθως πιο άμεσα, όμως εξίσου πολύτιμες και συγκινητικές είναι και οι αντιδράσεις όσων έρχονται στην παράσταση χωρίς προηγούμενη γνώση ή προσωπική εμπλοκή.

Οι περισσότεροι άνθρωποι φεύγουν από την παράσταση με μια αίσθηση ηρεμίας. Το νευρικό τους σύστημα φαίνεται να ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα με μεγαλύτερη δεκτικότητα απέναντι στις αισθητηριακές εμπειρίες, μια κατάσταση που συχνά διατηρείται για ώρες ή και ημέρες μετά το τέλος της παράστασης. Κάποιοι μου είπαν ότι περίμεναν να νιώσουν μεγαλύτερη υπερφόρτωση κατά τη διάρκειά της. Όμως το «poleidoskop» λειτουργεί πολλές φορές πιο διακριτικά. Δημιουργεί μια κατάσταση αυξημένης αισθητηριακής δεκτικότητας, η οποία μπορεί να μετατραπεί σε υπερφόρτωση αργότερα, όταν ο θεατής έχει πλέον φύγει από το προσεκτικά διαμορφωμένο περιβάλλον της παράστασης, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση μειωμένου φιλτραρίσματος των ερεθισμάτων στην οποία τον έχει οδηγήσει το έργο.

Μία από τις αντιδράσεις που με εξέπληξαν περισσότερο ήρθε μετά από μια παράσταση στην Άκαμπα της Ιορδανίας. Μια γυναίκα μού είπε: «Μεγάλωσα εδώ. Μετά την παράστασή σας ένιωσα ξαφνικά την ανάγκη να ζωγραφίσω αυτά τα μέρη, γιατί πλέον τα βλέπω με άλλα μάτια». Το γεγονός ότι ένα τόσο οικείο, καθημερινό περιβάλλον μπορούσε να μεταμορφωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αλλάξει η σχέση κάποιου με έναν τόπο που γνώριζε σε όλη του τη ζωή ήταν κάτι που πραγματικά δεν περίμενα.

– Υπήρξε κάτι που άλλαξε και στον δικό σου τρόπο να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο όσο δημιουργούσες το «poleidoskop»;

Επειδή το «poleidoskop» γεννήθηκε μέσα από τη δική μου προσωπική εμπειρία, δεν άλλαξε ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τον κόσμο. Με βοήθησε όμως να αποκτήσω μεγαλύτερη επίγνωση αυτής της αντίληψης, να την ενσωματώσω περισσότερο στην ταυτότητά μου και, κυρίως, να βρω τις λέξεις για να μιλήσω γι’ αυτήν. Μου έδωσε τη δυνατότητα να προσκαλέσω και άλλους σε αυτή την εμπειρία και να τη μοιραστώ μαζί τους, κάτι για το οποίο νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη, γιατί κάθε φορά νιώθω πως πρόκειται για μια αμοιβαία ανταλλαγή δώρων.

– Τι ελπίζεις να πάρει μαζί του ένας θεατής όταν ολοκληρωθεί αυτή η νυχτερινή διαδρομή;

Πάνω απ’ όλα, ελπίζω να αποδεχθεί την πρόσκληση να βυθιστεί σε ένα αισθητηριακό ταξίδι, για το οποίο η ίδια η παράσταση προσφέρει το απαραίτητο πλαίσιο. Ελπίζω αυτή η νυχτερινή διαδρομή να συνδυάσει τη γνώση με την προσωπική εμπειρία και να συμβάλει έτσι σε μια βαθύτερη κατανόηση.

Από εκεί και πέρα, όμως, αυτή είναι μόνο μία πιθανή έκβαση. Ως καλλιτέχνιδα, θεωρώ εξαιρετικά σημαντική την ελευθερία με την οποία κάθε θεατής προσλαμβάνει ένα έργο. Κάθε εμπειρία που θα βιώσει μαζί μας το κοινό είναι εξίσου έγκυρη και πολύτιμη. Για κάποιον μπορεί να αποδειχθεί εμπειρία ζωής, για κάποιον άλλον να αποτελέσει αφορμή για σκέψη ή απλώς ένα ενδιαφέρον αισθητηριακό ταξίδι. Μπορεί ακόμη να εκληφθεί ως ένα κοινωνικό πείραμα ή και να προκαλέσει ενόχληση.

«ΜΕ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΠΩΣ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ, ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ».

Πιστεύω βαθιά σε αυτό που αποκαλώ «φύτεμα σπόρων»: Η τέχνη έχει δύναμη, αλλά οι επιδράσεις της είναι συχνά τόσο διακριτικές, ώστε δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές. Αν το «poleidoskop» μπορέσει να συμβάλει, έστω και λίγο, στη δημιουργία ενός κόσμου πιο ευαίσθητου, πιο δεκτικού, πιο ανεκτικού και πιο ανοιχτού στην εξερεύνηση, αυτό θα ήταν ιδανικό.

– Θεωρείς ότι παραστάσεις όπως αυτή προσελκύουν κυρίως θεατές που είναι ήδη, σε κάποιο βαθμό, ευαισθητοποιημένοι γύρω από αυτά τα ζητήματα;

Δεν νομίζω ότι συμβαίνει αυτό, τουλάχιστον όχι στον βαθμό που θα συνέβαινε αν η παράσταση παρουσιαζόταν μέσα σε έναν θεατρικό χώρο. Από την εμπειρία μου, το ίδιο το format της παράστασης προκαλεί την περιέργεια των ανθρώπων και τους προσκαλεί σε μια διαδρομή που μπορεί να τους εκπλήξει.

Γενικότερα, πάντως, αυτή η ερώτηση αγγίζει μια συνηθισμένη –και απολύτως δικαιολογημένη– κριτική απέναντι σε καλλιτεχνικά έργα που έχουν ένα σαφές κοινωνικό μήνυμα ή σκοπό: ότι πολλές φορές μοιάζουν να «κηρύττουν στους ήδη πεπεισμένους» και δυσκολεύονται να φτάσουν σε εκείνους που ίσως έχουν περισσότερο ανάγκη να τα ακούσουν.

Παραμένοντας πιστή στην πεποίθησή μου ότι κάθε θεατής έχει την ελευθερία να προσλάβει ένα έργο με τον δικό του τρόπο, θα έλεγα ότι αυτό δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα. Το να βρίσκεται στο κοινό κόσμος που είναι ήδη ευαισθητοποιημένος ή ανοιχτός σε αυτά τα ζητήματα συμβάλλει επίσης στη δημιουργία ενός ασφαλούς χώρου για όλους – και αυτό έχει αξία από μόνο του. Πάντα υπάρχει κάτι καινούργιο να μάθουμε ή να ανακαλύψουμε. Υπάρχει πάντα περιθώριο να εμβαθύνουμε περισσότερο, ανεξάρτητα από το σημείο από το οποίο ξεκινάμε.

– Αν έπρεπε να περιγράψεις τη φιλοσοφία της compagnie O. με μία μόνο φράση, ποια θα ήταν;

Να κάνεις πράξη όσα πρεσβεύεις. Ως ομάδα, προσπαθούμε να επαναπροσδιορίζουμε συνεχώς τον τρόπο με τον οποίο συνεργαζόμαστε, ώστε να δημιουργούμε ένα περιβάλλον όπου όλοι μπορούν να αισθάνονται ουσιαστικά ασφαλείς, ακόμη κι όταν καλούνται να βγουν από τη ζώνη άνεσής τους. Έναν χώρο όπου η δικαιοσύνη, η διαφάνεια, ο ανθρωπισμός και η αμοιβαία εκτίμηση αποτελούν τα θεμέλια της συνεργασίας μας.

Αυτή την περίοδο, το καλλιτεχνικό μας έργο επικεντρώνεται στη νευροδιαφορετικότητα και την προσβασιμότητα, αλλά οι αξίες που βρίσκονται πίσω από αυτή την εστίαση είναι πολύ ευρύτερες. Τα ίδια ερωτήματα γύρω από την κατανόηση, τη συμπερίληψη και τη δημιουργία χώρου για διαφορετικούς τρόπους ύπαρξης, που καθοδηγούν τη δουλειά μας πάνω στη νευροδιαφορετικότητα, καθορίζουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να συνεργαζόμαστε ως ομάδα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κοινωνία συνολικά.

Αυτό το θεμέλιο του αμοιβαίου σεβασμού διέπει τις σχέσεις μας όχι μόνο με τα μέλη της ομάδας και τους συνεργάτες μας, αλλά και με τους οργανισμούς με τους οποίους συνεργαζόμαστε, καθώς και με το κοινό μας.

«ΕΝΣΩΜΑΤΩΝΟΝΤΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΜΕ ΤΟ ΕΡΓΟ ΜΑΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟ ΣΕ ΟΣΟ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ».

– Πώς επιλέγεις κάθε φορά το θέμα μιας νέας δημιουργίας; Ξεκινά από μια κοινωνική ανησυχία, από μια εικόνα ή από το ίδιο το σώμα;

Νομίζω ότι κάθε νέα δημιουργία ξεκινά ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Από τη μία υπάρχουν οι εικόνες. Όχι απαραίτητα οπτικές εικόνες – μπορεί να είναι ένα γενικό θέμα, μια αφηρημένη ιδέα, ένα συναίσθημα ή μια διάθεση. Από την άλλη υπάρχουν ζητήματα και προβληματισμοί πάνω στους οποίους νιώθω μια εσωτερική ανάγκη να δουλέψω.

Οι εικόνες έρχονται και φεύγουν από τη σκέψη μου, σχηματίζοντας διαρκώς ένα εσωτερικό αρχείο αισθητικών εικόνων και ιδεών που με γοητεύουν. Αντίθετα, τα ζητήματα γεννιούνται ως αντίδραση στον κόσμο και στον τρόπο με τον οποίο τον βιώνω. Μια νέα δημιουργία ξεκινά όταν κάποιο από αυτά τα ζητήματα συναντήσει μια εικόνα από αυτό το εσωτερικό αρχείο, η οποία λειτουργεί ως η κατάλληλη μεταφορά.

Σπάνια η αφετηρία είναι το ίδιο το σώμα. Ως χορογράφο, με ενδιαφέρει λιγότερο τι μπορεί να κάνει το σώμα κινητικά και περισσότερο πώς ο άνθρωπος –το σώμα μαζί με όλα τα υπόλοιπα– ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες συνθήκες, καταστάσεις, περιβάλλοντα και υλικά.

Καθ' όλη τη διάρκεια της δημιουργικής διαδικασίας, αυτά τα δύο επίπεδα –το θέμα και η εικόνα– βρίσκονται σε συνεχή διάλογο. Πώς μπορεί η εικόνα να γίνει πιο ακριβής, ώστε να μεταφέρει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το θέμα που με απασχολεί; Και τι αποκαλύπτει απρόσμενα το ίδιο το θέμα, όταν αρχίζω να επεξεργάζομαι αυτή την εικόνα μέσα από τη σωματική εμπειρία;

– Πώς ισορροπείς ανάμεσα στην καλλιτεχνική ελευθερία και στην ευθύνη απέναντι στις εμπειρίες που επιλέγεις να αφηγηθείς;

Ως καλλιτέχνιδα, πιστεύω βαθιά στη δύναμη της αφαίρεσης, κάτι που συνδέεται άμεσα και με την ελευθερία του θεατή να προσλάβει το έργο με τον δικό του τρόπο, που ανέφερα προηγουμένως. Η δουλειά μου βασίζεται επίσης σε αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια δραματουργία που εστιάζει στην εμπειρία του θεατή. Πολύ συχνά ξεκινώ από το τι θα ήθελα να βιώσει το κοινό – με μια πολύ ευρεία έννοια, αφήνοντας πάντοτε ανοιχτό το πώς θα διαμορφωθεί η προσωπική εμπειρία και η ερμηνεία του κάθε θεατή.

Το «poleidoskop» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στόχος μου δεν ήταν να δείξω χορευτές που κατακλύζονται από τα αισθητηριακά ερεθίσματα, αλλά να δημιουργήσω έναν χώρο όπου το ίδιο το κοινό καλείται να βιώσει μια κατάσταση μειωμένου φιλτραρίσματος των ερεθισμάτων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αισθητηριακή υπερφόρτωση κατά τη διάρκεια της παράστασης ή και αργότερα.

Αντίστοιχα, στο δεύτερο έργο της σειράς MULTIVERSE, το «ISLANDS» (2025), η δραματουργική μας προσέγγιση επικεντρώθηκε, κατά κάποιον τρόπο, στη «χορογραφία» του νευρικού συστήματος του κοινού, οδηγώντας το μέσα από διαφορετικές καταστάσεις ύπαρξης. Ο σιωπηρός στόχος ήταν να οδηγηθούν οι θεατές ασυνείδητα σε μια απαλή, σχεδόν ανεπαίσθητη ταλάντευση του σώματός τους, μια κίνηση που εκτελούσαν ταυτόχρονα και οι χορευτές της παράστασης.

Για να μη γίνει αυτή η αφαίρεση –που για εμάς είναι καλλιτεχνικά ουσιαστική– εμπόδιο στο να προσεγγίσει κανείς τα θέματά μας, μου αρέσει να εντάσσω ένα επίπεδο κειμένου που πλαισιώνει την παράσταση. Στο «poleidoskop», για παράδειγμα, αυτό γίνεται μέσα από έναν προφορικό πρόλογο και έναν επίλογο.

Στο «ISLANDS», εντάξαμε ποιητικά αποσπάσματα σε επιλεγμένα σημεία της ηχητικής εμπειρίας, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και ως προβολές, ενισχύοντας τον σχεδιασμό του φωτισμού και της οπτικής ταυτότητας του έργου. Στο έντυπο πρόγραμμα της παράστασης υπήρχε επίσης ένα γλωσσάρι με όρους που σχετίζονται με τις βασικές έννοιες του έργου. Παράλληλα, πολλά από τα πρότζεκτ μας συνοδεύονται από εργαστήρια, συζητήσεις, video essays, εκδόσεις και άλλες παράλληλες δράσεις, ώστε τα ζητήματα που διερευνούμε με αφαιρετικό τρόπο πάνω στη σκηνή να προσεγγίζονται και μέσα από ένα διαφορετικό επίπεδο κατανόησης. Όλες αυτές οι επιλογές υπηρετούν και κάτι άλλο που θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικό: Ενσωματώνοντας κείμενο και διαφορετικές μορφές επικοινωνίας –έντυπο υλικό, υπέρτιτλους, προφορικό λόγο, σε διαφορετικές γλώσσες, αλλά και διαφορετικά μέσα– επιδιώκουμε το έργο μας να είναι προσβάσιμο σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.

To 16ο Διεθνές Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού «Dance Days Chania» θα πραγματοποιηθεί από τις 20 Ιουλίου έως και τις 2 Αυγούστου 2026. Δράσεις του θα φιλοξενηθούν σε θέατρα, χώρους πολιτισμού και γειτονιές της πόλης των Χανίων.