ΜΙΑ 18ΧΡΟΝΗ ΒΡΗΚΕ ΤΡΟΠΟ ΝΑ «ΚΑΘΑΡΙΖΟΥΜΕ» ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΤΩΝΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΑ

Μια 18χρονη Ιρλανδή δημιούργησε ένα βιοδιασπώμενο πλαστικό που, όταν απορρίπτεται, απελευθερώνει ένζυμα ικανά να διασπούν μικροπλαστικά στο περιβάλλον.

Σκέψου να υπήρχε μια λύση να γλιτώσει το περιβάλλον απ' όσους δυσκολεύονται να κάνουν ανακύκλωση και όσους πετούν τα πλαστικά τους σε δρόμους και παρτέρια ή οπουδήποτε αλλού πλην των κάδων. Δεν εννοούμε να εξαφανιστούν με ένα χτύπημα των δακτύλων και άλλα τέτοια μακάβρια, αλλά κάτι πιο ήπιο και γόνιμο. Να τους κάνουμε, ας πούμε, από μέρος του προβλήματος μέρος της λύσης, με εφευρέσεις όπως το Eco Purge.

Το Eco Purge είναι ένα φυτικής προέλευσης, βιοδιασπώμενο πλαστικό που έχει σχεδιαστεί ώστε, όταν απορρίπτεται, να απελευθερώνει ένζυμα που διασπούν μικροπλαστικά στο έδαφος και το νερό. Πίσω από την καινοτόμο ιδέα κρύβεται η 18χρονη Arya Satheesh από το Letterkenny της Ιρλανδίας, στην οποία απονεμήθηκε το ευρωπαϊκό βραβείο του 2026 Earth Prize, του μεγαλύτερου περιβαλλοντικού διαγωνισμού στον κόσμο για νέους μαθητές, μαζί με χρηματικό έπαθλο 12.500 δολαρίων για την περαιτέρω ανάπτυξη του πρωτοτύπου υλικού της.

Η νεαρή επιστήμονας ασχολείται εδώ και περίπου δύο χρόνια με τη ρύπανση από πλαστικά. Αφορμή, όπως λέει, στάθηκε ένα ανησυχητικό στατιστικό δεδομένο για την κατάσταση του πλανήτη: από τα 507 εκατ. τόνους πλαστικού που παράγονται κάθε χρόνο, μόλις το 9% ανακυκλώνεται. «Ήθελα να βρω μια λύση», δήλωσε η Satheesh. «Σκέφτηκα ότι δεν έχει νόημα να λέμε “ανακύκλωση, ανακύκλωση”».

Η Arya Satheesh έφτιαξε ένα φυτικής προέλευσης, βιοδιασπώμενο πλαστικό με ένζυμα που διασπούν μικροπλαστικά στο έδαφος και το νερό Courtesy of The Earth Prize

Πώς βλάπτουν τα μικροπλαστικά τον οργανισμό

Η Satheesh είχε ξεκινήσει την έρευνά της για το SciFest, το μεγαλύτερο πρόγραμμα STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics – Φυσικές Επιστήμες, Τεχνολογία, Μηχανική και Μαθηματικά) για μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ιρλανδία. Είχε αναπτύξει μια έξυπνη συσκευή για την ανίχνευση ρύπων στο πόσιμο νερό, μέσα από την οποία στράφηκε στα μικροπλαστικά.

Τα μικροπλαστικά είναι σωματίδια με μέγεθος μικρότερο από πέντε χιλιοστά, που έχουν εξαπλωθεί στο περιβάλλον και εντοπίζονται σε ανθρώπους και ζώα. «Τα μικροπλαστικά μπορούν να λειτουργήσουν σαν τοξικά σφουγγάρια στα οικοσυστήματά μας, απορροφώντας βαρέα μέταλλα και συνθετικές χημικές ουσίες», λέει ο Charles Rolsky, εκτελεστικός διευθυντής και ανώτερος ερευνητής στον μη κερδοσκοπικό ερευνητικό οργανισμό Shaw Institute.

Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν περάσουν με την κατάποση στον οργανισμό των ζώων και των ανθρώπων, μπορούν να προκαλέσουν εσωτερική φλεγμονή, να διαταράξουν το πεπτικό σύστημα και να απελευθερώσουν χημικά πρόσθετα στους βιολογικούς ιστούς.

Το ChatGPT τη βοήθησε να βρει το ένζυμο

Η ιδέα της Satheesh ήταν να δημιουργήσει ένα βιοδιασπώμενο πλαστικό και να το ενισχύσει με ένα ειδικό ένζυμο που θα απελευθερωνόταν με τη διάσπασή του και θα δρούσε στα πλαστικά στοιχεία του περιβάλλοντος. Στα πειράματά της, τοποθέτησε Eco Purge μαζί με συγκεκριμένες ποσότητες μικροπλαστικών σε χώμα, θαλασσινό και γλυκό νερό και παρακολούθησε την εξέλιξή τους για έξι εβδομάδες. Στο τέλος της περιόδου, είχαν αποδομηθεί τόσο τα μικροπλαστικά όσο και το ίδιο το Eco Purge.

Τρεις φάσεις βιοαποδόμησης του πλαστικού στο έδαφος. Το Eco Purge απελευθερώνει το ένζυμό του στο περιβάλλον, όπου διασπά άλλα μικροπλαστικά. Courtesy of The Earth Prize

Βέβαια, ο δρόμος για την υλοποίηση της ιδέας δεν ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα. Το ένζυμο που χρειαζόταν το Eco Purge για να δουλέψει ήταν δυσεύρετο και ακριβό. Η Satheesh χρησιμοποίησε το ChatGPT για να εντοπίσει εταιρείες στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες που πειραματίζονταν με το συγκεκριμένο ένζυμο, καθώς και τα στοιχεία επικοινωνίας τους. Η ίδια ήρθε σε επαφή και εξήγησε τους ερευνητικούς σκοπούς της, μα ελάχιστες προσφέρθηκαν να το πουλήσουν και, μάλιστα, σε κόστος «απαγορευτικό για μια μαθήτρια», τόνισε η Satheesh. «Περίπου τρία χιλιοστόγραμμα κοστίζουν 2.500 δολάρια».

Οι απορρίψεις ήταν πολλές μέχρι να τείνει χείρα βοηθείας ο Kevin O’Connor, διευθυντής του BiOrbic, του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Βιοοικονομίας της Ιρλανδίας. Ο O’Connor εξασφάλισε δύο τύπους ενζύμων από τη Δανία και τη Γερμανία και τα έστειλε στο Atlantic Technological University, όπου μπορούσαν να διατηρηθούν με ασφάλεια.

Το αρχικό πρωτότυπο παρουσιάστηκε τον Ιανουάριο του 2026 στην έκθεση Stripe Young Scientist & Technology Exhibition. Στη συνέχεια, η Satheesh υπέβαλε το project στο Earth Prize, όπου, με τη βοήθεια των μεντόρων του διαγωνισμού, εργάστηκε πάνω σε μια πιο πρακτική και οικονομικά αποδοτική εκδοχή του. «Η εκδοχή του Young Scientist ήταν κυρίως μια απόδειξη της ιδέας», λέει. «Έτσι, το Eco Purge δεν έγινε ξαφνικά κάτι τεράστιο, αλλά εξελίχθηκε βήμα-βήμα».

Μπορεί το Eco Purge να γίνει το πλαστικό του μέλλοντος;

Τα βιοπλαστικά έχουν εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με ερευνητές να αξιοποιούν υλικά όπως φυτική κυτταρίνη, ανανεώσιμες γεωργικές πρώτες ύλες και φύκη. Το Eco Purge επιχειρεί να ενισχύσει το πεδίο με την ενεργή διάσπαση μικροπλαστικών.

«Η αντικατάσταση των συμβατικών πλαστικών μίας χρήσης με μια φυτικής προέλευσης, βιοδιασπώμενη εναλλακτική είναι ένα σημαντικό βήμα για να σταματήσει η ροή νέων πλαστικών αποβλήτων σε μορφή μικροπλαστικών», λέει ο Rolsky. «Αυτό που ξεχωρίζει στο project [της Satheesh] είναι η μετάβαση από τον παθητικό περιορισμό σε μια ενεργή λύση», εξηγεί, επισημαίνοντας τεχνικές δυσκολίες για το μέλλον του εγχειρήματος.

Νιφάδες πλαστικού PET, ενός από τα πιο διαδεδομένα πλαστικά. iStock

Αρχικά, ένζυμα σαν αυτά του Eco Purge είναι εξειδικευμένα και ένα ένζυμο που έχει σχεδιαστεί για να διασπά έναν συγκεκριμένο τύπο πλαστικού δεν μπορεί απαραίτητα να δράσει στο σύνθετο μείγμα πλαστικών που συναντάται στο περιβάλλον. Το Eco Purge, για παράδειγμα, στοχεύει πλαστικά που προέρχονται από PET (τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο), ένα πολύ διαδεδομένο πλαστικό που χρησιμοποιείται κυρίως σε μπουκάλια νερού και αναψυκτικών, συσκευασίες τροφίμων και άλλα υλικά συσκευασίας. Στα ανοιχτά οικοσυστήματα, τα ένζυμα ενδέχεται να αραιώνονται στο έδαφος και το νερό, περιορίζοντας τον χρόνο επαφής τους με τα μικροπλαστικά.

Πρόκληση αποτελεί και η βιομηχανική παραγωγή, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες που χρησιμοποιούνται στην επεξεργασία των πλαστικών μπορούν να καταστρέψουν τα ευαίσθητα βιολογικά ένζυμα.

Η Satheesh σχεδιάζει ήδη τα επόμενα βήματα για το Eco Purge, αξιοποιώντας μέρος του χρηματικού επάθλου για την περαιτέρω ανάπτυξή του, με στόχο μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια να δει την τεχνολογία της να αξιοποιείται στην παραγωγή συσκευασιών και καθημερινών προϊόντων, όπως οι σακούλες σκουπιδιών. Μακροπρόθεσμα, το όνειρό της είναι να δημιουργήσει τη δική της εταιρεία παραγωγής βιοπλαστικών.