ΤΟ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΚΥΝΙΚΟΣ ΔΕΝ ΣΕ ΚΑΝΕΙ ΠΙΟ ΕΞΥΠΝΟ

Επιστημονικές μελέτες αποκαλύπτουν πώς ο κυνισμός μπορεί να επηρεάσει την υγεία, τις σχέσεις και την επαγγελματική μας εξέλιξη, αλλά και πώς μπορούμε να τον περιορίσουμε.

Ο κυνισμός είναι μια στάση ζωής που χαρακτηρίζεται από μια γενικευμένη δυσπιστία ως προς τα κίνητρα ή τις προθέσεις των άλλων, η οποία συχνά συνοδεύεται από ωμή ειρωνεία και απαισιοδοξία. Δεδομένου ότι τα κυνικός μπαίνει σε μια διαδικασία σκέψης πριν εκτοξεύσει την επόμενη καυστική ατάκα του, υπάρχει μια πεποίθηση ότι το άτομο αυτό χαρακτηρίζεται από κάποια ευφυΐα. Στην αρχαία Ελλάδα, ο κυνισμός ήταν μια σοβαρή φιλοσοφική σχολή – πιο γνωστός εκπρόσωπός της ήταν ο Διογένης, που ζούσε μέσα σε ένα πιθάρι, θέλοντας να αποδείξει ότι η ευδαιμονία δεν εξαρτάται από τα χρήματα ή τα μεγάλα σπίτια.

Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από τρομερή ανασφάλεια και έλλειψη εμπιστοσύνης προς τον συνάνθρωπο, δεν είναι δύσκολο να γίνει κανείς κυνικός – χωρίς πολλές ελπίδες, δεν απογοητεύεσαι εύκολα, σωστά; Ωστόσο, ο Jamil Zaki, ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Standford και συγγραφέας ο οποίος μελετά την καλοσύνη και την ενσυναίσθηση, υποστηρίζει σε άρθρο πως όσο λογική κι αν μοιάζει αυτή η αντίδραση στις σύγχρονες κοινωνίες, δεν αποτελεί μια στάση ζωής που με κάποιον τρόπο μας βοηθά. Το ακριβώς αντίθετο μάλιστα.

Ο ίδιος και η ομάδα του διαπίστωσαν ότι το να έχουμε μια αρνητική αντίληψη για την ανθρωπότητα μάς βλάπτει ως άτομα: μπορεί να αποβεί επιζήμιο για τη σωματική και ψυχική μας υγεία, ενώ ενδέχεται να έχει ακόμη και οικονομικό κόστος, καθώς μας οδηγεί στο να χάνουμε ευκαιρίες που απαιτούν συνεργασία και εμπιστοσύνη.

Μπορεί επίσης να αποβεί προβληματικό για τις κοινωνίες: ο Zaki ανέφερε ότι, σύμφωνα με την έρευνα, οι κυνικοί άνθρωποι είναι λιγότερο πιθανό να διαμαρτυρηθούν για μια αδικία, να αναλάβουν δράση για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προβλημάτων ή ακόμα και να ψηφίσουν.

«Ο κυνισμός, λοιπόν, δεν μας βοηθά να επιλύουμε κανένα από τα προβλήματα που μας κάνουν κυνικούς εξαρχής», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Γιατί ο κυνισμός θεωρείται δείγμα ευφυΐας;

Στο ίδιο άρθρο, η ψυχολόγος Olga Stavrova περιγράφει ένα περιστατικό, όταν ξεκινούσε την ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία και κάποιος της έδωσε μια συμβουλή που την εξέπληξε: «Μου είπαν να μην μοιράζομαι ποτέ τις ιδέες μου, επειδή κάποιος θα μπορούσε να τις κλέψει». Αναρωτήθηκε, λοιπόν: σε έναν τομέα που βασίζεται τόσο πολύ στη συνεργασία, θα μπορούσε να ισχύει κάτι τέτοιο;

Ο ΚΥΝΙΣΜΟΣ ΔΕΝ ΜΑΣ ΒΟΗΘΑ ΝΑ ΕΠΙΛΥΟΥΜΕ ΚΑΝΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΚΑΝΟΥΝ ΚΥΝΙΚΟΥΣ ΕΞΑΡΧΗΣ.

Ως καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Mannheim στη Γερμανία, άρχισε να μελετά τον κυνισμό στον εργασιακό χώρο και το κατά πόσο αυτός αποτελεί δρόμο προς την επιτυχία. Η έρευνά της έδειξε το αντίθετο: μελέτη του 2016 αποκάλυψε ότι οι άνθρωποι που είναι πιο κυνικοί κερδίζουν λιγότερα χρήματα και είναι λιγότερο πιθανό να αναδειχθούν σε ηγετικές θέσεις στον τομέα τους. Ωστόσο, συνεχίζοντας τη μελέτη της διαπίστωσε ότι πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να πιστεύουν πως οι κυνικοί είναι πιο έξυπνοι και πιο ικανοί.

Οι έρευνές έδειξαν, επίσης, πως οι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν πως οι κυνικοί διαθέτουν «γνωστική υπεροχή» και είναι πιο πιθανό να αποδώσουν καλά σε διάφορες δραστηριότητες. Η αντίληψη αυτή, ωστόσο, ήταν εντελώς λάθος, αφού δεδομένα από 200.000 άτομα σε 30 χώρες αποδεικνύουν πως οι πιο κυνικοί άνθρωποι σημειώνουν, στην πραγματικότητα, χαμηλότερες επιδόσεις σε αξιολογήσεις που αφορούν την κατανόηση κειμένου, τα μαθηματικά, την επιστημονική κατάρτιση και τις ψηφιακές δεξιότητες.

Μάλιστα, η ομάδα της διαπίστωσε πως τα άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο ήταν λιγότερο κυνικά.

«Ο κυνισμός είναι μια μορφή αφέλειας», λέει ο Zaki. «Το να υποθέτεις ότι κανείς δεν είναι άξιος εμπιστοσύνης και να αναζητάς απλώς αποδείξεις που επιβεβαιώνουν την άποψή σου αποτελεί έναν εξαιρετικό τρόπο για να πείσεις τον εαυτό σου ότι είσαι έξυπνος, αλλά έναν απαίσιο τρόπο για να μάθεις πραγματικά κάτι για τον κόσμο και τους άλλους ανθρώπους».

Αντί για κυνισμό δοκίμασε τον «ελπιδοφόρο σκεπτικισμό»

Στο βιβλίο του «Ελπίδα για τους Κυνικούς: Η Εκπληκτική Επιστήμη της Ανθρώπινης Καλοσύνης» (Hope for Cynics: The Surprising Science of Human Goodness), ο Zaki προτείνει την έννοια του «ελπιδοφόρου σκεπτικισμού» (hopeful skepticism). Όπως εξηγεί, σημαίνει να προσεγγίζουμε τον κόσμο όχι ως δικηγόροι, αλλά ως επιστήμονες. «Να ξεκινάμε από την παραδοχή ότι υπάρχει θετική πρόθεση».

Σε μια εκτενή παγκόσμια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science, ερευνητές εξέτασαν τον βαθμό προθυμίας των ανθρώπων να συνεργαστούν, καθώς και τις εκτιμήσεις τους σχετικά με το πόσο πρόθυμοι θα ήταν οι άλλοι να πράξουν το ίδιο.

Οι συμμετέχοντες έπαιξαν ένα απλό παιχνίδι με κάποιον άγνωστο. Αν οι παίκτες επέλεγαν να μην συνεργαστούν, λάμβαναν 100 δολάρια. Αν συνεργάζονταν, λάμβαναν 70 δολάρια. Αν και οι δύο παίκτες συνεργάζονταν, δινόταν μια επιπλέον δωρεά 400 δολαρίων σε κάποιον φιλανθρωπικό σκοπό.

Σχεδόν το 70% των ανθρώπων επέλεξε να συνεργαστεί με αγνώστους για το κοινό καλό, ακόμη κι όταν αυτό σήμαινε τη θυσία προσωπικών οικονομικών κερδών, αναφέρει στο ίδιο άρθρο ο Armin Falk, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βόννης και επικεφαλής της έρευνας. Παρ' όλα αυτά, πολλοί από τους ίδιους συμμετέχοντες υποτίμησαν το πόσο αλτρουιστές θα ήταν οι άλλοι, υποθέτοντας ότι μόνο το 47% θα επέλεγε τη συνεργασία.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

«Δεκαετίες επιστημονικής έρευνας δείχνουν ότι υποτιμούμε το πόσο αξιόπιστοι, φιλικοί και πρόθυμοι να βοηθήσουν είναι οι άλλοι άνθρωποι», επισημαίνει ο Zaki. Γιατί, λοιπόν, τόσος κυνισμός;

Το πρόβλημα, εξηγεί ο ίδιος, είναι οι ειδήσεις και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που τείνουν να προβάλλουν τη χειρότερη πλευρά της ανθρωπότητας, συχνά με στόχο είτε να τραβήξουν την προσοχή μας είτε να αποδώσουν ευθύνες σε όσους έχουν διαπράξει κάποιο παράπτωμα. Και «αυτό δημιουργεί σε εμάς, τους καταναλωτές ειδήσεων, μια διαστρεβλωμένη εικόνα για το πώς είναι οι απλοί άνθρωποι».

«Σε γενικές γραμμές, οι άνθρωποι έχουν πολύ κακή γνώμη για την ανθρωπότητα, αλλά νιώθουν εξαιρετικά θετικά για τους ανθρώπους που βρίσκονται γύρω τους», καταλήγει ο Zaki.

Πώς εφαρμόζεται ο «ελπιδοφόρος σκεπτικισμός»

Αν πείστηκες ότι ο κυνισμός όχι μόνο δεν σε βοηθά, αλλά είναι και επιβλαβής, δοκίμασε τον δρόμο του σκεπτικισμού που προτείνει ο Zaki:

• Έλεγξε την εγκυρότητα των υποθέσεών σου για τους άλλους. Αντί να είσαι αρνητικά προκατειλημμένος εν όψει μιας γνωριμίας ή συνεργασίας, δοκίμασε να «ανοίξεις» στους άλλους, να μιλήσεις μαζί τους, να τους γνωρίσεις καλύτερα. Θα δεις ότι μπορεί να αλλάξεις γνώμη.
• Εφάρμοσε το «θετικό κουτσομπολιό». Μοιράσου με τους δικούς σου ανθρώπους πράξεις καλοσύνης των άλλων – οι άνθρωποι τείνουν να προσέχουν τέτοιες ιστορίες και να επηρεάζονται από αυτές.
• Καλλιέργησε την ελπίδα. Το να ζει κανείς με ελπίδα δίνει περισσότερο νόημα στη ζωή του και δημιουργεί έναν σκοπό – ειδικά για τα άτομα που έχουν επιβιώσει από κάποιο τραύμα. Η ελπίδα είναι αυτή που παρακινεί τους άλλους να φροντίζουν τον εαυτό τους και να προσπαθούν για να πάει ο κόσμος λίγο πιο μπροστά. Είναι στο χέρι του καθενός μας να την καλλιεργήσει, αρκεί να πιστέψει ότι οι άνθρωποι γύρω του μπορεί να είναι καλόκαρδοι και άξιοι εμπιστοσύνης.