ΕΡΕΥΝΑ ΕΔΕΙΞΕ ΠΟΤΕ Η ΑΓΕΝΕΙΑ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ «ΣΩΣΤΗ, ΔΙΚΑΙΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ»

Πότε δικαιολογούμε μια αγενή συμπεριφορά; Νέα μελέτη του Cornell αποκαλύπτει πώς επηρεάζει την κρίση μας το ποιος ξεκίνησε μια αντιπαράθεση.

Εκεί έξω υπάρχουν άνθρωποι που μοιάζουν να μην έχουν στις εργοστασιακές τους ρυθμίσεις τον καλό λόγο. Έτσι, βρίσκουν πάντα και παντού κάτι μεμπτό που νιώθουν ότι πρέπει να αναδείξουν και φέρονται με αγένεια.

Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν πως είναι χρήσιμο να επικοινωνούμε όσα μας «πνίγουν» στον άλλον, με τρόπο που να μην τον πληγώνει. Ωστόσο, νέα έρευνα του Cornell υποδεικνύει πως η αγένεια δεν καταδικάζεται όταν απευθύνεται σε κάποιον που φέρεται αγενώς σε εμάς ή σε μέλος της ομάδας μας.

Πέντε πειράματα έδειξαν πως οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν πιο επιεικώς μια αγενή πράξη ή ένα προσβλητικό σχόλιο όταν αποτελούν απάντηση σε προηγούμενη αγενή συμπεριφορά, με σκοπό την προστασία των κανόνων ή των μελών μιας ομάδας.

Διευκρινίζεται πως τα ευρήματα δεν επιδοκιμάζουν την κακή συμπεριφορά. Αναδεικνύουν, ωστόσο, πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώνεται η αγένεια. Πρόκειται για μια παράμετρο που δεν είχε εξεταστεί επαρκώς σε προηγούμενες μελέτες.

Γιατί η αγένεια ως αντίποινα θεωρείται πιο δικαιολογημένη

Η έρευνα είχε τίτλο «Όταν δύο λάθη κάνουν κάτι πιο σωστό: Γιατί αντιμετωπίζουμε με επιείκεια την αγένεια ως αντίποινα» (Two Wrongs is What Makes it More Right: How Retaliatory Incivility Receives Social Leniency) και δημοσιεύτηκε στο Journal of Experimental Social Psychology.

Όπως εξήγησε στην ιστοσελίδα του Cornell ο Merrick Osborne, επίκουρος καθηγητής οργανωσιακής συμπεριφοράς και πρώτος συγγραφέας της εργασίας, «οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν πιο θετικά την αγένεια ως αντίποινα σε σύγκριση με την απρόκλητη αγένεια. Τη θεωρούν πιο σωστή, δίκαιη και ηθική.

«ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΣΤΟ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΕΥΓΕΝΙΚΟΣ, ΑΛΛΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΣΤΟ ΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΣ ΑΓΕΝΩΣ, ΥΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ».

Παρόλο που ο βαθμός αγένειας είναι ο ίδιος, θεωρούμε ότι, ως αντίποινα, βοηθά στην προστασία των κανόνων μιας ομάδας και στην απόδειξη στον υποκινητή ότι έκανε κάτι λάθος».

Karma is a b*&%

Σύμφωνα με τον Osborne, η ακαδημαϊκή έρευνα έχει επικεντρωθεί κυρίως στο πώς ξεκινά ένας κύκλος αγενούς συμπεριφοράς και στις συνέπειές του για το ηθικό και την παραγωγικότητα, παραβλέποντας το πώς μπορεί να αξιολογείται η αγένεια στα επόμενα στάδια.

Στη μελέτη του Cornell πραγματοποιήθηκαν πέντε πειράματα, με συνολικά σχεδόν 850 συμμετέχοντες. Στο πρώτο, ζητήθηκε από χρήστες του Reddit να φανταστούν ότι, σε μια κοινότητα (subreddit) που επισκέπτονταν συχνά, κάποιος δημοσίευε ένα αγενές ή προσβλητικό σχόλιο, είτε απρόκλητα είτε ως απάντηση σε προηγούμενη αγένεια.

Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τα posts αντιποίνων ως «σημαντικά πιο άξια κύρους». Ήταν, μάλιστα, περισσότερο από επτά φορές πιθανότερο να δώσουν θετική ψήφο (upvote) σε ένα αγενές σχόλιο όταν αυτό αποτελούσε απάντηση σε προηγούμενη αγένεια. Με άλλα λόγια, η αγένεια ως αντίποινα μπορούσε να αποφέρει περισσότερο «karma», δηλαδή μεγαλύτερη αναγνώριση από την κοινότητα του Reddit.

Όταν η αγένεια γίνεται πράξη υπεράσπισης της ομάδας

Tα δυο επόμενα πειράματα διερεύνησαν αθλητικά πλαίσια, στα οποία τα αντίποινα κινδύνευαν να γυρίσουν μπούμερανγκ, βοηθώντας έναν αντίπαλο να βρει τα πατήματά του, να συγκεντρωθεί και να αντεπιτεθεί. Οι οπαδοί του χόκεϊ αξιολόγησαν τα μέλη της αγαπημένης τους ομάδας ως πιο ενάρετα όταν χτυπούσαν έναν αντίπαλο παίκτη που είχε προηγουμένως υποπέσει σε παράβαση με βίαιο χτύπημα, σε σύγκριση με το αν ξεκινούσαν εκείνα έναν καβγά απρόκλητα.

Στο ίδιο πνεύμα, οι οπαδοί του μπέιζμπολ ήταν περισσότερο διατεθειμένοι να υποστηρίξουν τον πίτσερ της ομάδας τους όταν εκείνος χτυπούσε με την μπάλα έναν αντίπαλο παίκτη ως αντίποινα επειδή προηγουμένως είχε χτυπηθεί από την μπάλα ο κορυφαίος παίκτης της ομάδας του, χωρίς να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό.

Οι παρατηρητές θεώρησαν τα αντίποινα πιο δικαιολογημένα και αξιοθαύμαστα, παρόλο που επέσυραν κυρώσεις οι οποίες ωφελούσαν την αντίπαλη ομάδα, όπως το να αγωνίζεται η ομάδα του χόκεϊ με παίκτη λιγότερο.

Ο Osborne σχολίασε ότι «στον αγωνιστικό χώρο, η αγένεια ως αντίποινα φαίνεται να στέλνει ένα μήνυμα σχετικά με το τι εκτιμάτε και τι θα αποδεχτείτε εσείς και η ομάδα σας. Μια παρόμοια νοοτροπία μπορεί να ισχύει και εκτός του αθλητικού κόσμου: θέλουμε δηλαδή εμείς και η ομάδα μας να είμαστε ασφαλείς και να είμαστε συνεκτικοί. Έτσι, αν κάποιος αδικήσει εμάς ή μέλος της ομάδας μας, ενδέχεται να επιβραβεύσουμε συναδέλφους που αντιδρούν σε μια τέτοια συμπεριφορά».

Αγενής ή ουδέτερη απάντηση: Ποια κρίνεται αυστηρότερα;

Το τέταρτο πείραμα έδειξε ότι η αγένεια ανταμείβεται μόνο όταν απαντά απευθείας σε έναν υποκινητή και δεν επεκτείνεται σε τρίτους.

Στο πέμπτο πείραμα, οι επιστήμονες εξέτασαν πώς αξιολογούν οι άνθρωποι διαφορετικές αντιδράσεις σε μια προσβλητική ανταλλαγή email μεταξύ μελών μιας επαγγελματικής ομάδας. Σε αυτήν, ένας εργαζόμενος χαρακτήριζε την αναφορά συναδέλφου του «ηλίθια» και υποστήριζε ότι περιείχε «χαζά λάθη».

Η ΑΡΧΙΚΗ ΑΓΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΜΟΙΑΖΕΙ ΝΑ ΔΙΝΕΙ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΟΥΝ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟ.

Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν πιο θετικά μια ευγενική απάντηση, όπως «Σε παρακαλώ, μη μιλάς έτσι. Δεν είναι σωστό». Ωστόσο, μια αγενής απάντηση («Σκάσε, κανείς δεν θέλει να ακούσει όσα έχεις να πεις») δεν αποδοκιμάστηκε περισσότερο από μια ουδέτερη («Κράτα με ενήμερο»).

Αυτό, σύμφωνα με τον πρώτο συγγραφέα της έρευνας, δείχνει ότι «υπάρχει μεγαλύτερη κοινωνική αξία στο να είσαι ευγενικός, αλλά μπορεί να υπάρχει κοινωνική αξία στο να ενεργείς αγενώς, υπό την προϋπόθεση ότι είναι αντίποινα».

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι η έρευνα εξέτασε πώς αξιολογούν οι άνθρωποι την αγένεια σε συγκεκριμένα σενάρια και όχι αν η ανταπόδοσή της βελτιώνει τις σχέσεις ή επιλύει τις συγκρούσεις.

Ο ρόλος των κοινωνικών προσδοκιών

Συνολικά, τα πέντε πειράματα έδειξαν ότι ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε την αγένεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από όσα έχουν προηγηθεί. Όταν κάποιος αντιδρά αγενώς σε μια επιθετική συμπεριφορά που παραβιάζει τις κοινωνικές προσδοκίες, τείνουμε να τον κρίνουμε με λιγότερο αυστηρά κριτήρια. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν αξιολογούμε τη συμπεριφορά του μεμονωμένα, αλλά τη συγκρίνουμε με εκείνη του ανθρώπου που προκάλεσε αρχικά την αντιπαράθεση.

Όπως εξήγησε ο Osborne, η αρχική αγενής συμπεριφορά μοιάζει να δίνει στους άλλους την άδεια να απαντήσουν με τον ίδιο τρόπο.