ΑΠΟ ΤΟ ΤΙ ΤΡΩΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΟΥ ΔΙΑΣΚΕΔΑΖΕΙΣ: ΜΗΠΩΣ ΕΧΟΥΜΕ ΓΙΝΕΙ ΛΙΓΟ ΣΝΟΜΠ;

Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, ακόμα και οι πιο ασήμαντες καθημερινές επιλογές μπορεί να γίνουν αφορμή για να νιώσεις ανώτερος από τους άλλους και να γίνεις λίγο σνομπ.

Θα σε ρωτήσω κάτι και απάντησέ μου με ειλικρίνεια: Πότε ήταν η τελευταία φορά που έκρινες κάποιον για κάτι φαινομενικά ασήμαντο, όπως το ότι πίνει φραπέ αντί για φρέντο εσπρέσσο ή ότι ανεβάζει διαρκώς φωτογραφίες από τις διακοπές του; Αν αυτή η ερώτηση σε δυσκολεύει, πες μου αν έχεις αισθανθεί ότι πρέπει να δικαιολογηθείς επειδή δεν έχεις δει μια θεατρική παράσταση για την οποία μιλά όλη η Αθήνα ή γιατί στέλνεις το παιδί στο σχολείο με ένα τοστ και όχι με χειροποίητες μπάρες δημητριακών.

Από τη μία, ζούμε σε μια εποχή που διακηρύσσει την αποδοχή της διαφορετικότητας, την ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα του καθενός να είναι ο εαυτός του. Από την άλλη, βρίσκουμε ολοένα και περισσότερους λόγους να κρίνουμε τις επιλογές των άλλων. Από ό,τι φαίνεται ο σνομπισμός δεν εξαφανίστηκε, απλώς άλλαξε μορφή.

Η σύγχρονη μορφή του σνομπισμού

Πολλά χρόνια πριν, ο σνομπισμός συνδεόταν κυρίως με την κοινωνική τάξη, την οικονομική επιφάνεια. Υπήρχαν κανόνες που καθόριζαν τι θεωρούνταν αξιοσέβαστο ή επιθυμητό. Αυτοί οι κανόνες δημιουργούσαν αποκλεισμούς, αλλά ήταν σχετικά αναγνωρίσιμοι. Έτσι, μπορούσες να προσπαθήσεις να τους ακολουθήσεις, να τους αμφισβητήσεις ή να τους διακωμωδήσεις.

Σήμερα, δεν υπάρχει μία μόνο αντίληψη περί καλού γούστου. Υπάρχουν αμέτρητες μικρές κοινότητες (online και offline) και καθεμία έχει τους δικούς της άγραφους κανόνες για το τι είναι αυθεντικό, καλαίσθητο ή κοινωνικά αποδεκτό. Μπορεί, για παράδειγμα, να είσαι σνομπ με το φαγητό, τη μουσική, την ανατροφή των παιδιών, τη γυμναστική, τη διακόσμηση.

Η σύνδεση του γούστου με την κοινωνική θέση δεν είναι καινούργια. Ο κοινωνιολόγος Pierre Bourdieu είχε αναλύσει πώς οι πολιτισμικές προτιμήσεις λειτουργούν ως μηχανισμοί κοινωνικής διάκρισης. Σύμφωνα με τη θεωρία του, αυτό που θεωρούμε «καλό γούστο» δεν είναι απλώς προσωπική υπόθεση, αλλά επηρεάζεται από την ανατροφή, την εκπαίδευση και την κοινωνική θέση. Με άλλα λόγια, το γούστο μπορεί να γίνει ένας τρόπος να δείχνουμε πού ανήκουμε και από ποιους θέλουμε να διαφέρουμε.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων

Τα social media έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μεταμόρφωση. Μέσα από την οθόνη του κινητού μπορείς καθημερινά να παρακολουθείς εκατοντάδες διαφορετικούς τρόπους ζωής. Το αποτέλεσμα; Δεν συγκρίνεις τον εαυτό σου μόνο με τους γύρω σου, αλλά με έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων και, επειδή δεν μπορείς να ανήκεις σε όλες τις ομάδες, αρχίζεις να επιλέγεις τι σου αρέσει και τι όχι.

Είναι φυσικό να σου αρέσουν ορισμένα πράγματα και να απορρίπτεις άλλα. Οι επιλογές μας είναι μέρος της προσωπικότητάς μας. Το πρόβλημα ξεκινά από τη στιγμή που παύεις να αντιμετωπίζεις τις προτιμήσεις σου ως προσωπικές επιλογές και αρχίζεις να τις θεωρείς αποδείξεις ανωτερότητας. Για παράδειγμα, επιλέγεις να τρως υγιεινά και θεωρείς ότι όσοι δεν το κάνουν στερούνται αυτοπειθαρχίας. Στην πραγματικότητα, αυτό που περιφρονείς μπορεί να λέει για την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου εξίσου πολλά με αυτό που θαυμάζεις.

ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΞΕΚΙΝΑ ΟΤΑΝ ΠΑΥΕΙΣ ΝΑ ΤΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙΣ ΩΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΡΧΙΖΕΙΣ ΝΑ ΤΙΣ ΘΕΩΡΕΙΣ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΑΝΩΤΕΡΟΤΗΤΑΣ.

Η ανάγκη να ξεχωρίζουμε

Πίσω από αυτά τα μικρά δείγματα σνομπισμού μπορεί να κρύβεται η ανάγκη μας να ανήκουμε σε μια ομάδα, αλλά ταυτόχρονα να διαθέτουμε κάτι ξεχωριστό. Ωστόσο, κάθε ομάδα δημιουργεί αναπόφευκτα και ένα όριο ανάμεσα σε εκείνους που ανήκουν σε αυτήν και σε εκείνους που βρίσκονται εκτός. Όταν το όριο αφορά απλώς μια προτίμηση, δεν υπάρχει απαραίτητα πρόβλημα. Όταν όμως αρχίζει να καθορίζει την αξία που αποδίδουμε στους άλλους, τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της κουλτούρας δεν είναι ότι έχουμε πολλές και διαφορετικές απόψεις, αλλά ότι όλο και συχνότερα αντιμετωπίζουμε τις προσωπικές επιλογές ως ενδείξεις ηθικής αξίας. Με άλλα λόγια, ο τρόπος που τρως δεν αφορά μόνο τη διατροφή σου, αλλά «αποκαλύπτει» πόσο υπεύθυνος καταναλωτής είσαι.

Προφανώς, ορισμένες επιλογές έχουν πραγματικές κοινωνικές ή περιβαλλοντικές συνέπειες. Δεν είναι όλες οι συμπεριφορές ισοδύναμες, ούτε χρειάζεται να αποφεύγουμε κάθε κριτική. Υπάρχει, όμως, σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να αξιολογείς μια πράξη και στο να θεωρείς ότι μια μεμονωμένη επιλογή αρκεί για να κρίνεις έναν άνθρωπο.