iStock

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΤΗ ΝΟΡΒΗΓΙΑ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΑ ΕΝΤΥΠΑ ΒΙΒΛΙΑ;

Η Νορβηγία δεν επαναφέρει τυχαία τα έντυπα βιβλία στα σχολεία. Η απόφαση σχετίζεται με τον τρόπο που μαθαίνουν και κατανοούν τα κείμενα οι μαθητές.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023 μόλις το 51% των Ελλήνων ηλικίας 16-74 ετών διέθετε τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες, έναντι 60% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αλλά και η έρευνα ICILS 2023, που αξιολογεί τον ψηφιακό και πληροφοριακό εγγραμματισμό μαθητών της Β΄ Γυμνασίου, κατέγραψε για την Ελλάδα βαθμολογία 460 μονάδων, έναντι 476 μονάδων του διεθνούς μέσου όρου.

Επιπλέον, σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «η Ελλάδα υστερεί επίσης σημαντικά όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες, καθώς το 60% των μαθητών του όγδοου έτους σχολικής φοίτησης δεν επιτυγχάνει το βασικό επίπεδο επάρκειας (έναντι 43% στην ΕΕ και του στόχου 15% σε επίπεδο ΕΕ για το 2030)».

Ωστόσο, η λύση δεν βρίσκεται στην τοποθέτηση περισσότερων ψηφιακών συσκευών στις σχολικές αίθουσες ούτε στην αύξηση των ωρών που περνούν οι μαθητές μπροστά σε οθόνες. Το παράδειγμα της Νορβηγίας έρχεται να δώσει μια απάντηση στο γιατί.

Η Νορβηγία κάνει ένα βήμα πίσω

Ήδη από τη δεκαετία του 1980, η Νορβηγία επένδυε στην εισαγωγή υπολογιστών στα σχολεία, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η ψηφιακή επάρκεια αναγνωρίστηκε ως βασική δεξιότητα, ισότιμη με την ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική.

Σήμερα, η σκανδιναβική αυτή χώρα, μία από τις πλουσιότερες του κόσμου και πρωτοπόρος στην ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας στην εκπαίδευση, επανεξετάζει την εκτεταμένη χρήση των ψηφιακών μέσων στα σχολεία. Ιδιαίτερα στις μικρότερες τάξεις, επιχειρεί να περιορίσει την εξάρτηση από τις ψηφιακές συσκευές και να ενισχύσει τη χρήση των έντυπων βιβλίων.

Η αλλαγή κατεύθυνσης αποτυπώνεται και στην επίσημη πολιτική της νορβηγικής κυβέρνησης. Σε έκθεση του 2025 επισημαίνεται ότι οι οθόνες δεν προσφέρονται ιδιαίτερα για την ανάγνωση μεγάλων, συνεκτικών πληροφοριακών κειμένων και ότι οι μαθητές χρειάζεται να διαβάζουν περισσότερο σε έντυπη μορφή.

Ένας από τους βασικούς λόγους αυτής της αλλαγής είναι οι σχετικά χαμηλές επιδόσεις των Νορβηγών μαθητών στην ανάγνωση. Αυτό προκύπτει από την πιο πρόσφατη έκθεση του Προγράμματος Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών του ΟΟΣΑ, που αξιολογεί τις επιδόσεις τους στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες σε όλο τον κόσμο.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το εύρημα έρευνας, σύμφωνα με την οποία οι μαθητές της Νορβηγίας κατέλαβαν την τελευταία θέση μεταξύ 65 χωρών ως προς την απόλαυση της ανάγνωσης.

Γιατί τα σχολεία στη Νορβηγία επιστρέφουν στα έντυπα βιβλία;
iStock

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν διαβάζουμε από οθόνη;

Η σχέση ανάμεσα στην ψηφιακή ανάγνωση και την κατανόηση κειμένου αποτελεί πλέον αντικείμενο εκτεταμένης επιστημονικής έρευνας. Ενδεικτικά, επιστήμονες εξέτασαν την αναγνωστική συμπεριφορά μαθητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και βρήκαν ότι η ψηφιακή ανάγνωση συνδεόταν με πιο επιφανειακή επεξεργασία του περιεχομένου και χαμηλότερα επίπεδα αναγνωστικής κατανόησης. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι οι μαθητές δεν αντιλαμβάνονταν απαραίτητα τη διαφορά στην επίδοσή τους.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Μία πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τα φυσικά χαρακτηριστικά του έντυπου βιβλίου. Οι σελίδες έχουν σταθερή θέση, διευκολύνοντας τον αναγνώστη να αντιληφθεί τη χωρική διάταξη και τη συνολική δομή ενός κειμένου. Αντίθετα, η ψηφιακή ανάγνωση συχνά περιλαμβάνει κύλιση, υπερσυνδέσμους και διαρκή εναλλαγή περιεχομένου.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος διευκολύνεται στην κατανόηση και τη συγκράτηση πληροφοριών όταν αυτές παρουσιάζονται με τα συγκεκριμένα φυσικά χαρακτηριστικά, τα οποία απουσιάζουν από τα κείμενα που διαβάζουμε στις οθόνες.

Υπάρχει, επίσης, το ζήτημα της διάσπασης της προσοχής. Όταν διαβάζουμε στο διαδίκτυο, καλούμαστε διαρκώς να αποφασίζουμε τι θα προσπεράσουμε και πού θα εστιάσουμε. Με τον καιρό, αυτή η συνήθεια μπορεί να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε μεγαλύτερα και πιο απαιτητικά κείμενα.

Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει μετα-ανάλυση με περισσότερους από 170.000 συμμετέχοντες: οι ερευνητές εντόπισαν πλεονέκτημα της έντυπης ανάγνωσης στην κατανόηση κειμένου, ιδιαίτερα όταν οι αναγνώστες καλούνται να επεξεργαστούν πληροφοριακά κείμενα κάτω από χρονική πίεση.

Γιατί τα σχολεία στη Νορβηγία επιστρέφουν στα έντυπα βιβλία;
iStock

Μικρές διαφορές, μεγάλες συνέπειες

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η διαφορά στην αναγνωστική επίδοση ανάμεσα στην ανάγνωση από οθόνη και στην ανάγνωση έντυπου κειμένου είναι συχνά μικρή.

Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι μικρές διαφορές μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να συσσωρευτούν και να οδηγήσουν σε σημαντικότερα ελλείμματα. «Αν κάθε φορά που κάποιος έχει την ευκαιρία να διαβάσει, επιδίδεται σε μια επιφανειακή, αποσπασματική ανάγνωση, ενδέχεται να μην αναπτύξει ποτέ τις δεξιότητες που απαιτούνται για την κατανόηση πιο σύνθετων ιδεών και συντακτικών δομών», αναφέρει σε δηλώσεις του στο ΤΙΜΕ ο Ladislao Salmerón, καθηγητής στο Τμήμα Αναπτυξιακής και Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας.

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.