ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI

ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ: ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΝΕΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ Π.Ο.Υ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Οι ανισότητες στην υγεία δεν περιορίζονται στις φτωχότερες χώρες και συχνά είναι μεγαλύτερες από όσο δείχνουν τα επίσημα στοιχεία. Νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αποκαλύπτει τις διαφορές στην πρόληψη, τη διάγνωση και την αντιμετώπιση σοβαρών νοσημάτων. Δύο εκπρόσωποι του ΠΟΥ εξηγούν στο OW τι συμβαίνει παγκοσμίως και ποια είναι η εικόνα στην Ελλάδα.

Σε ένα απομακρυσμένο νησί του Αιγαίου ή σε ένα ορεινό χωριό της Ηπείρου, η απόσταση μέχρι τον γιατρό είναι μία από τις όψεις των ανισοτήτων στην υγεία. Αντίστοιχα, σε μια συνοικία της Αθήνας ή άλλης μεγαλούπολης, το εμπόδιο μπορεί να είναι το ραντεβού με γιατρό, η αναμονή γι’ αυτό ή το κόστος ενός φαρμάκου.

Όταν κάποιος δεν φτάνει έγκαιρα στον γιατρό για τους παραπάνω λόγους, χάνει πολλά περισσότερα από μια απλή εξέταση – μπορεί να χάνει τη διάγνωση ενός διαβήτη, μιας υπέρτασης ή ακόμη και καρκίνου. Με άλλα λόγια, χάνεται πολύτιμος χρόνος για την έγκαιρη θεραπεία.

Αυτή είναι η κρυφή πλευρά των μη μεταδοτικών νοσημάτων που τεκμηριώνει η νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τις ανισότητες. Έχει τίτλο «State of inequality: noncommunicable diseases and their risk factors» (Η κατάσταση των ανισοτήτων: μη μεταδοτικά νοσήματα και παράγοντες κινδύνου) και δημοσιεύτηκε στις 20 Οκτωβρίου 2026. Πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη παγκόσμια αποτίμηση των ανισοτήτων μέσα στις χώρες για τέσσερις μεγάλες κατηγορίες μη μεταδοτικών νοσημάτων:

  • τον καρκίνο,
  • τον διαβήτη,
  • τα καρδιαγγειακά και
  • τα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.

Ανισότητες στην υγεία: Τι αποκαλύπτει νέα έκθεση του Π.Ο.Υ. για την Ελλάδα
ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI

Εξετάζει, επίσης, τις ανισότητες σε σχέση με την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου όπως:

Όπως εξηγεί στο OW ο Dr. Ahmad Reza Hosseinpoor, επικεφαλής της μονάδας παρακολούθησης της ισότητας στην υγεία του ΠΟΥ, ο οποίος συντόνισε την εκπόνηση της έκθεσης, οι ανισότητες στα μη μεταδοτικά νοσήματα δεν αποτελούν πρόβλημα μόνο χωρών χαμηλού εισοδήματος, όπως λανθασμένα πιστεύαμε έως τώρα. Αντιθέτως, συναντώνται παντού, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική περιοχή, σε κάθε εισοδηματική τάξη και επηρεάζουν διαφορετικά τους κατοίκους της ίδιας χώρας.

Ahmed Reza Hosseinpoor
O Dr. Ahmad Reza Hosseinpoor, επικεφαλής της μονάδας παρακολούθησης της ισότητας στην υγεία του ΠΟΥ.
O Dr. Ahmad Reza Hosseinpoor, επικεφαλής της μονάδας παρακολούθησης της ισότητας στην υγεία του ΠΟΥ.

«Η ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων δείχνει ότι οι ανισότητες είναι εκτεταμένες σε όλες τις εισοδηματικές κατηγορίες χωρών και σε όλες τις γεωγραφικές περιφέρειες του κόσμου. Δεν αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό ούτε των χωρών υψηλού εισοδήματος ούτε των χωρών χαμηλού εισοδήματος. Αντιθέτως, εντοπίζονται σε διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα, ενώ ακόμη και στο εσωτερικό της ίδιας χώρας η επιβάρυνση μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ των πληθυσμιακών ομάδων».

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ότι οι ανισότητες υπάρχουν αλλά ότι συχνά δεν φαίνονται καθαρά. Η έκθεση βασίζεται σε διαθέσιμα δεδομένα, τα οποία δεν είναι πάντα τόσο αναλυτικά ώστε να δείξουν πώς επηρεάζονται ξεχωριστά οι φτωχότεροι, οι κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών, τα άτομα με αναπηρία ή οι μετανάστες.

«Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έκθεσης αυτής ήταν το πόσα εξακολουθούμε να μη γνωρίζουμε για τις ανισότητες στα μη μεταδοτικά νοσήματα σε παγκόσμιο επίπεδο», παραδέχεται ο Hosseinpoor και προσθέτει: «Τα διαθέσιμα αναλυτικά δεδομένα από πολλές χώρες, κατανεμημένα ανά πληθυσμιακή ομάδα, είναι περιορισμένα».

Αυτό σημαίνει ότι όποιος δεν φτάνει στον γιατρό, δεν κάνει εξέταση ή δεν διαγιγνώσκεται, μπορεί να μην εμφανίζεται ούτε στα στατιστικά. Η ανισότητα, εν ολίγοις, δεν είναι πάντα ορατή.

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΖΟΥΝ ΣΕ ΑΚΡΙΤΙΚΑ ΝΗΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΜΑΚΡΥΣΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ, Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΠΙΟ ΔΥΣΚΟΛΗ, ΕΝΩ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΕ ΕΥΑΛΩΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ, ΤΟ ΕΜΠΟΔΙΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, Η ΑΝΑΜΟΝΗ Ή Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΕΓΚΑΙΡΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο διαβήτης. Η έκθεση του ΠΟΥ βασίζεται, για την Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, σε δεδομένα της Ευρωπαϊκής Έρευνας Υγείας (EHIS), που καταγράφουν νοσήματα για τα οποία οι συμμετέχοντες δηλώνουν ότι έχουν διαγνωστεί. Όπως εξηγεί ο Hosseinpoor, αυτό σημαίνει ότι οι εκτιμήσεις εξαρτώνται από το αν κάποιος έχει έρθει σε επαφή με τις υπηρεσίες υγείας, έχει κάνει προληπτικό έλεγχο και θυμάται να αναφέρει τη διάγνωσή του.

«Η συχνότητα του διαβήτη στον πληθυσμό ενδέχεται να υποεκτιμάται, ιδιαίτερα μεταξύ των κοινωνικά και οικονομικά ασθενέστερων ομάδων, οι οποίες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια στην πρόσβαση στον προληπτικό έλεγχο και τη διάγνωση. Κατά συνέπεια, οι ανισότητες ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες από αυτές που καταγράφονται», υπογραμμίζει, εξηγώντας πως όταν κάποιοι δεν φτάνουν στον γιατρό, δεν μπαίνουν καν στα στατιστικά και η ανισότητα παραμένει κρυφή.

Η ανισότητα, όμως, δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Στην παχυσαρκία, για παράδειγμα, η σχέση ανάμεσα στην κοινωνικοοικονομική θέση και τη νόσο αλλάζει ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης της χώρας.

Ανισότητες στην υγεία: Τι αποκαλύπτει νέα έκθεση του ΠΟΥ για την Ελλάδα
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI

Σε αρκετές χώρες χαμηλότερου εισοδήματος, η παχυσαρκία εμφανίζεται συχνότερα στις πιο εύπορες ομάδες, ενώ σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες υψηλού εισοδήματος, το βάρος της παχυσαρκίας μετατοπίζεται προς τα κοινωνικά στρώματα με χαμηλότερο εισόδημα και εκπαιδευτικό επίπεδο.

«Το φαινόμενο αυτό συνάδει με αυτό που συχνά αποκαλούμε “διατροφική μετάβαση” (nutrition transition). Καθώς οι χώρες αναπτύσσονται οικονομικά, οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες, στο διατροφικό περιβάλλον και στον τρόπο ζωής μπορεί αρχικά να οδηγήσουν σε υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας μεταξύ των πιο εύπορων πληθυσμιακών ομάδων και των κατοίκων των αστικών περιοχών, οι οποίοι έχουν συχνά μεγαλύτερη πρόσβαση σε επεξεργασμένα τρόφιμα και ακολουθούν έναν πιο καθιστικό τρόπο ζωής. Με την πάροδο του χρόνου, το βάρος της παχυσαρκίας τείνει να μετατοπίζεται προς τις χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές ομάδες», εξηγεί ο επιδημιολόγος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

«Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, τα άτομα με χαμηλότερο εισόδημα και μορφωτικό επίπεδο ενδέχεται να αντιμετωπίζουν περισσότερα εμπόδια στην υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής και στη σωματική άσκηση. Στα εμπόδια αυτά περιλαμβάνονται το κόστος και η διαθεσιμότητα υγιεινών τροφίμων, οι λιγότερες ευκαιρίες για σωματική δραστηριότητα στον ελεύθερο χρόνο, οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και άλλοι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες που προκαλούν στρες. Το βασικό μήνυμα είναι ότι η σχέση μεταξύ κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και παχυσαρκίας δεν είναι σταθερή».

Ένα ακόμη παράδοξο αφορά το αλκοόλ. Οι πιο εύποροι τείνουν να καταναλώνουν περισσότερο, αλλά οι κοινωνικά και οικονομικά μειονεκτούσες ομάδες συχνά υφίστανται μεγαλύτερες βλάβες, ακόμη και όταν καταναλώνουν την ίδια ή μικρότερη ποσότητα.

Ανισότητες στην υγεία: Τι αποκαλύπτει νέα έκθεση του ΠΟΥ για την Ελλάδα
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISSI

«Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως “παράδοξο των βλαβών από το αλκοόλ” (alcohol harm paradox)», μας λέει ο Hosseinpoor, σημειώνοντας πως ορισμένοι από τους πιθανούς μηχανισμούς είναι κατανοητοί, ενώ τα επιστημονικά στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη οριστικά συμπεράσματα.

«Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση εντόπισε ένα ευρύ φάσμα πιθανών εξηγήσεων, που σχετίζονται με τις συνήθειες κατανάλωσης, τις ευρύτερες συνθήκες κοινωνικής και οικονομικής μειονεξίας, καθώς και με παράγοντες που αφορούν το κοινωνικό περιβάλλον και τις βαθύτερες, δομικές αιτίες των ανισοτήτων».

Τι γίνεται με την υγεία στην Ελλάδα

Όσον αφορά την Ελλάδα, ένα ενδιαφέρον εύρημα της έκθεσης είναι πως, σύμφωνα με στοιχεία του 2019, ένα πολύ υψηλό ποσοστό γυναικών ηλικίας 20 έως 69 ετών είχε υποβληθεί τουλάχιστον μία φορά σε προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Όμως, ανάμεσα στις γυναίκες με υψηλό και χαμηλό εισόδημα καταγραφόταν διαφορά περίπου 14 ποσοστιαίων μονάδων υπέρ των πρώτων, όταν η διάμεση διαφορά στις 29 ευρωπαϊκές χώρες κυρίως υψηλού εισοδήματος ήταν 11,7 ποσοστιαίες μονάδες.

Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες αποτυπώνονται στην πρόσβαση στην πρόληψη.

Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΜΙΑΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΞΙΣΟΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΓΚΑΙΡΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΗΣ.

Όπως εξηγεί ο εκπρόσωπος του ΠΟΥ στην Ελλάδα, Dr. Gundo Aurel Weiler, οι ανισότητες έχουν τόσο γεωγραφική όσο και κοινωνικοοικονομική διάσταση. Για όσους ζουν σε ακριτικά νησιά και απομακρυσμένες περιοχές, η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας παραμένει πιο δύσκολη, ενώ για όσους ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικοοικονομικές ομάδες, το εμπόδιο μπορεί να είναι το κόστος, η αναμονή ή η δυσκολία πρόσβασης σε έγκαιρη φροντίδα.

Gundo Aurel Weiler
Ο Dr. Gundo Aurel Weiler, εκπρόσωπος του ΠΟΥ στην Ελλάδα.
Ο Dr. Gundo Aurel Weiler, εκπρόσωπος του ΠΟΥ στην Ελλάδα.

Για να εντοπιστούν οι ανισότητες, όμως, χρειάζονται πρώτα καλύτερα δεδομένα. Ο Weiler σημειώνει ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη εκτεταμένα πληροφοριακά συστήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, τα οποία μπορούν να αποκαλύψουν μοτίβα στη χρήση υπηρεσιών και στη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων. Ο συνδυασμός τους με πληθυσμιακές έρευνες, γεωγραφικά δεδομένα και κοινωνικοοικονομικούς δείκτες θα μπορούσε να δώσει μια σαφέστερη εικόνα για το ποιοι μένουν πίσω.

Η δεύτερη προτεραιότητα, σύμφωνα με τον Weiler, είναι η πρόληψη να φτάνει σε όλους, ανεξάρτητα από τόπο κατοικίας και οικονομική δυνατότητα. «Η Ελλάδα έχει ήδη επενδύσει σε αυτόν τον τομέα μέσω του εθνικού προγράμματος προσυμπτωτικού ελέγχου “ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ”, το οποίο στοχεύει στη βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης σε όλη τη χώρα. Η πρόληψη πρέπει να φτάνει σε όλους, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους ή την οικονομική τους δυνατότητα», λέει, επισημαίνοντας πως πρέπει να εκτείνεται πέρα από τον προσυμπτωτικό έλεγχο. «Οι ανισότητες επηρεάζουν επίσης τους υποκείμενους παράγοντες κινδύνου για τα μη μεταδοτικά νοσήματα, όπως η ανθυγιεινή διατροφή και η παχυσαρκία. Η πρόληψη της εμφάνισης μιας ασθένειας είναι εξίσου σημαντική με την έγκαιρη ανίχνευσή της».

Ανισότητες στην υγεία: Τι αποκαλύπτει νέα έκθεση του ΠΟΥ για την Ελλάδα
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ//EUROKINISSI

Στην Ελλάδα, προσθέτει, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη προσπάθειες για τη βελτίωση των τροφίμων που διατίθενται στα σχολεία και τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών σε ανθυγιεινά τρόφιμα στα κυλικεία.

Κατά τον ίδιο, εξίσου απαραίτητη είναι και η συνεχής επένδυση σε μέτρα που μειώνουν την έκθεση σε ανθυγιεινά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων του καπνού και των νέων προϊόντων νικοτίνης που προωθούνται στα παιδιά. Παράλληλα, η ισχυρή οικονομική προστασία των πολιτών και η πιο προσιτή οικονομικά πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας αποτελούν, όπως σημειώνει, θεμελιώδεις προϋποθέσεις ώστε η πρόληψη και η θεραπεία να είναι προσβάσιμες σε όλους.

Η πολυσέλιδη έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας καταλήγει στο συμπέρασμα πως οι ανισότητες διατρέχουν ολόκληρη την πορεία των Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων, από την έκθεση στους παράγοντες κινδύνου μέχρι την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία. Για την αντιμετώπισή τους δεν αρκούν μεμονωμένες παρεμβάσεις. Χρειάζεται συντονισμένη δράση που να στοχεύει στις βαθύτερες αιτίες τους, ενώ εξίσου απαραίτητα είναι τα αξιόπιστα, αναλυτικά στοιχεία για το ποιους επηρεάζουν και σε ποιον βαθμό.

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.