ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΛΑΛΟΣ: «ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΕΙΣΑΙ GAY ΓΙΑ ΝΑ ΣΟΥ ΣΤΕΡΗΣΟΥΝ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΕΙΣΑΙ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΣΟΥ»

Στην παράσταση «Πουστάρα», ο σκηνοθέτης Ευάγγελος Λάλος μετατρέπει μια λέξη-προσβολή σε πράξη διεκδίκησης και παρουσιάζει, μέσα από τις μαρτυρίες των ηθοποιών, όσα βιώνει ένας γκέι άντρας στην Ελλάδα του σήμερα.

Αδερφή, πούστης, συκιά, λούγκρα, γυναικωτός, πισωγλέντης, ανώμαλος. Διαβάζω τις λέξεις στο Δελτίο Τύπου για την παράσταση «Πουστάρα» –υπερθετικός εδώ– και δαγκώνομαι. Φέρνουν στο μυαλό δυσάρεστες αναμνήσεις και σκέψεις για την αγριότητα του κόσμου. Το κείμενο συνεχίζει: «Την πρώτη φορά που με φώναξαν κάτι τέτοιο δεν ήξερα καν τι σημαίνει. Ήμουν εφτά χρονών [...] Τα χρόνια πέρασαν και τώρα μπορώ τουλάχιστον να απαντάω: Δεν είμαι πούστης, είμαι πουστάρα».

Λέμε πως η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει, μα κόκκαλα τσακίζει. Στην περίπτωση των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων δε, μπορεί ακόμα και να στοχοποιήσει και να ενισχύσει τον στιγματισμό και τα στερεότυπα. Μα τι δύναμη έχουν οι λέξεις αν, όπως σημείωνε ο Derrida, δε διαθέτουν ένα μοναδικό, σταθερό νόημα και η σημασία τους αλλάζει διαρκώς με βάση το εκάστοτε περικείμενο;

Η λέξη πουστάρα χρησιμοποιήθηκε για χρόνια και χρησιμοποιείται ακόμα ως προσβολή. Για κάποιους, υπήρξε ταμπέλα και «σταυρός» που κουβάλησαν για πολλά και ευαίσθητα χρόνια. Κι όμως, ο Ευάγγελος Λάλος, σκηνοθέτης και δημιουργός με πολυετή παρουσία σε ευρωπαϊκές σκηνές, την επέλεξε για τίτλο της παράστασης που ετοίμασε με την queer θεατρική ομάδα Hijos de Nadie, ένα έργο για την εμπειρία του να είσαι γκέι άντρας στην Ελλάδα του σήμερα με τις χαρές, τις δυσκολίες, τις μεταβάσεις, όσα μπορεί να έμεναν κρυμμένα στην «ντουλάπα» μέχρι να ακουστούν περήφανα και με κρότο.

Ο Ευάγγελος Λάλος. Θάνος Κουλουβάκης

– Πώς γίνεται να πάρεις έναν χαρακτηρισμό που σου απευθύνουν μειωτικά, να τον επαναπροσδιορίσεις και να γίνει κάτι σχεδόν απελευθερωτικό;

Καταρχάς, η λέξη πουστάρα χρησιμοποιήθηκε και ενάντια σε μένα. Ίσως γι' αυτό να θεώρησα ότι έχω το δικαίωμα να κάνω ένα έργο που θα έχει αυτόν τον τίτλο, ακριβώς για να τον ξορκίσω ή να τον επανοικειοποιηθώ. Είναι όντως πολύ απελευθερωτικό να πάρεις μία βρισιά και να πεις ότι αν εσύ το χρησιμοποιείς εναντίον μου, εγώ στο επιστρέφω στα μούτρα, πολύ πιο δυνατό και πολύ πιο χρωματιστό

– Η «Πουστάρα», λοιπόν, γεννήθηκε αρχικά στην Ισπανία ως «Maricón». Γιατί η ελληνική εκδοχή δεν μπορούσε να είναι απλώς μια μεταφορά του ίδιου έργου;

Στο «Maricón», η σκηνική έρευνα ξεκίνησε με το τι σημαίνει να είσαι ένας γκέι άντρας στην Ισπανία του σήμερα. Από τη στιγμή που το δημιούργησα, σκεφτόμουν ότι θα ήταν πάρα πολύ ενδιαφέρον να ταξιδέψω κάποια στιγμή στις χώρες που έχω ζήσει –γιατί ζούσα 17 χρόνια στο εξωτερικό, Δανία, Τσεχία, Κύπρο και Ισπανία– και να κάνω μια βερσιόν για κάθε χώρα.

ΛΕΩ «ΠΟΥΣΤΑΡΑ» ΓΙΑ ΝΑ ΞΟΡΚΙΣΩ ΤΗ ΛΕΞΗ Ή ΝΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΘΩ. ΕΙΝΑΙ ΟΝΤΩΣ ΠΟΛΥ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΝΑ ΠΑΡΕΙΣ ΜΙΑ ΒΡΙΣΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΠΕΙΣ ΟΤΙ, ΑΝ ΕΣΥ ΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΜΟΥ, ΕΓΩ ΣΤΟ ΕΠΙΣΤΡΕΦΩ ΣΤΑ ΜΟΥΤΡΑ, ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΟ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΟ.

Φυσικά, θεωρούσα σχεδόν χρέος μου να κάνω μια βερσιόν στην Ελλάδα. Οπότε, δεν είχε νόημα απλά να μεταφράσω έργο, γιατί ήθελα να μιλήσω για την ελληνική πραγματικότητα. Έπρεπε οι ιστορίες να είναι ιστορίες των Ελλήνων ηθοποιών. Κάποιες από τις ομαδικές σκηνές του έργου είναι παρόμοιες, αλλά πάντα προσαρμοσμένες στην ελληνική πραγματικότητα.

Με αυτόν τον τρόπο, η ισπανική βερσιόν είναι πολύ ισπανική και η ελληνική πολύ ελληνική. Έτσι, και οι δύο βερσιόν είναι πολύ τοπικές. Αυτό τις κάνει και πάρα πολύ ανοιχτές, πάρα πολύ διεθνείς, γιατί στην τελική βλέπεις ότι τα πράγματα δεν αλλάζουν και τόσο πολύ, ακόμα και αν η πραγματικότητα είναι διαφορετική σε αυτές τις δύο χώρες.

– Τι σημαίνει για σένα να είσαι γκέι άντρας στην Ελλάδα σήμερα; Ποια πράγματα νιώθεις ότι έχουν αλλάξει πραγματικά και ποια όχι;

Δεν ξέρω τι ακριβώς σημαίνει να είσαι ένας γκέι άντρας στην Ελλάδα. Το ψάχνουμε ακόμα, γι' αυτό μάλλον έκανα και το έργο της «Πουστάρας». Έχω ενάμισι χρόνο που έχω γυρίσει στην Ελλάδα, οπότε ίσως να μην είμαι ο πιο ειδικός για να το ορίσει.

Από την άλλη, όμως, ως εξωτερικός παρατηρητής, βλέπω ότι πολλά πράγματα έχουν αλλάξει στην Ελλάδα. Σίγουρα έχει αλλάξει η νομοθεσία. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι νομοθετικά και στις στατιστικές η Ελλάδα είναι σε ένα πολύ υψηλό σημείο, αλλά νομίζω ότι υπάρχει ακόμα τεράστιο περιθώριο για βελτίωση στην νοοτροπία και στην κοινωνική αποδοχή, ώστε να βελτιωθεί η καθημερινότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι πέρυσι που είδα πολύ θέατρο, τα περισσότερα έργα που είχαν μία ΛΟΑΤΚΙ θεματική ήταν αρκετά σκοτεινά. Μιλούσαν για γεγονότα που είχαν συμβεί στο παρελθόν και συνήθως, είχαν να κάνουν με διάφορες μορφές κακοποίησης.

Ένα από αυτά, θυμάμαι, το είχα δει με φίλους μου, ένα γκέι ζευγάρι, παντρεμένοι που είχαν ήδη τεκνοθετήσει, και τους έλεγα κοιτάξτε, υπάρχει και αυτή η πραγματικότητα και θα έπρεπε να μιλάμε και γι' αυτό. Όχι σαν έναν τρόπο να ξεχάσουμε τι έχει γίνει, αλλά σαν έναν τρόπο να γιορτάσουμε όλα όσα έχουμε καταφέρει και την ίδια στιγμή να επαγρυπνούμε για όσα ακόμα πρέπει να καταφέρουμε. Εξάλλου τα δικαιώματα δεν είναι ποτέ δεδομένα. Το βλέπουμε αυτή τη στιγμή, σε όλο τον κόσμο, υπάρχουν πολλές οπισθοδρομήσεις, όχι μόνο στα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα άλλα γενικά στα δικαιώματα.

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ, Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΠΟΛΥ ΥΨΗΛΟ ΣΗΜΕΙΟ. ΑΛΛΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΚΟΜΑ ΤΕΡΑΣΙΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΣΤΗ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΧΗ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΘΕΙ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΛΟΑΤΚΙ+ ΑΤΟΜΩΝ.

– Από τις πραγματικές μαρτυρίες των ηθοποιών, υπήρξε κάποια εξομολόγηση που ένιωσες ξένη ως προς τα δικά σου βιώματα ή σε έκανε να δεις αλλιώς δικές σου εμπειρίες;

Στην ισπανική παράσταση είχαμε μία φράση που έλεγε: Αυτές δεν είναι ιστορίες μου, αλλά θα μπορούσαν να είναι, γιατί υπάρχει κάτι σε αυτές τις ιστορίες που μας ενώνει όλους. Αυτό έγινε και στην ελληνική βερσιόν, και ίσως ακόμα περισσότερο για μένα, γιατί γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Ελλάδα. Σε σχέση με την Ισπανία, όπου μπορεί μεν να είχα ζήσει πολλά χρόνια αλλά δεν είχα μεγαλώσει εκεί, οι ελληνικές ιστορίες ήταν πιο κοντά στα δικά μου βιώματα.

Απ' την άλλη, καθεμία από αυτές τις ιστορίες είναι προσωπική και πολύ διαφορετική. Αυτό νομίζω ότι κάνει δυνατό το έργο, ότι είναι ένα έργο τόσο προσωπικό για κάθε ηθοποιό (ελπίζω και για κάθε θεατή), ενώ την ίδια στιγμή είναι πολύ συλλογικό, γιατί ο καθένας βρίσκει ένα κομμάτι του εαυτού του και της ιστορίας του μέσα στις ιστορίες των άλλων. Και δεν το λέω μόνο για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, το λέω για όλα τα άτομα, γιατί όπως χαρακτηριστικά λέμε και στο κείμενο που συνοδεύει την παράσταση, δεν χρειάζεται να είσαι gay για να σου στερήσουν το δικαίωμα να γίνεις αυτό που πραγματικά είσαι.

– Στις διεθνείς κριτικές σχολιάζονται θετικά τα μη κανονικοποιημένα σώματα των ηθοποιών, καθώς και ότι προέρχονται από διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Η επιλογή μοιάζει κόντρα στη σύγχρονη γκέι κουλτούρα, που εστιάζει πολύ στην εμφάνιση και στην νεότητα. Υπάρχει πίεση στην γκέι κοινότητα γύρω από την εικόνα; Επιτρέπεται σε έναν γκέι άντρα να μεγαλώνει;

Όντως, και στις δύο βερσιόν με ενδιέφερε παρά πολύ να υπάρχουν μη κανονικοποιημένα σώματα, γιατί πιστεύω ότι είναι τα σώματα που έχουμε η πλειοψηφία. Τα τέλεια σώματα είναι μία μειοψηφία, που έχει μεγάλη προβολή και αποδοχή, ίσως και γιατί είναι και πάρα πολύ δύσκολο να διατηρείς ένα «τέλειο» σώμα. Οπότε, ναι, πιστεύω ότι υπάρχει πίεση στην γκέι κοινότητα γύρω από την εικόνα, το σώμα, την ηλικία, την τέλεια εκδοχή του εαυτού μας.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΙΕΣΗ ΣΤΗΝ ΓΚΕΪ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ, ΤΟ ΣΩΜΑ, ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ, ΤΗΝ ΤΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΑΣ. ΙΣΩΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΤΟ ΚΟΥΒΑΛΑΜΕ ΜΕΣΑ ΜΑΣ ΑΠΟ ΜΙΚΡΟΙ, ΓΙΑΤΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΑΣ ΠΕΙΘΕΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΓΕΝΝΗΘΗΚΑΜΕ «ΤΕΛΕΙΟΙ».

Θα έλεγα ότι πιθανόν είμαστε η δεύτερη ομάδα μετά τις γυναίκες που έχουν την μεγαλύτερη πίεση σε αυτό. Και θεωρώ ότι ίσως είναι κάτι που προέρχεται από όταν ήμασταν μικροί, κάτι που το κουβαλάμε μέσα μας, γιατί έχουμε μεγαλώσει με μια ιδέα ότι εφόσον δεν γεννηθήκαμε «τέλειοι» –γιατί η κοινωνία μας πείθει ότι δεν γεννηθήκαμε «τέλειοι»–, προσπαθούμε να είμαστε τέλειοι σε ό,τι μπορούμε να ελέγξουμε. Είτε αυτό είναι το σώμα, είτε οι επιδόσεις μας, η καριέρα, τα λεφτά κ.λπ.

Επίσης, το θέμα του ηλικιακού ρατσισμού είναι πολύ μεγάλο, ειδικά στην γκέι κοινότητα Στα αγγλικά υπάρχει η ορολογία του «γκέι θανάτου» που έρχεται στα 30. Στην Ελλάδα και αλλού, τα αιώνια 29 ή 39, που γράφουν πολλοί στα apps. Κοινωνικά, ειδικά για τις γυναίκες αλλά και για όλους, δεν μας επιτρέπεται να μεγαλώσουμε, δεν μας επιτρέπεται να ερωτευτούμε, να κάνουμε σεξ όταν μεγαλώνουμε. Ούτε μας επιτρέπεται να είμαστε στη σκηνή, αν δεν είμαστε νέοι με τέλεια σώματα. Οπότε, η απόφαση μου αυτή είναι κόντρα όχι μόνο σε αυτό που προστάζει η γκέι κουλτούρα, αλλά και σε αυτό που προστάζει η κοινωνία γενικότερα.

Πολλές φορές βλέπω να υπάρχει μια εμμονή με την εικόνα σε γκέι σειρές, σε γκέι ταινίες, σε γκέι θέατρο. Λες και μόνο τα «τέλεια» σώματα έχουν δικαίωμα στην αγάπη ή μόνο αυτά έχουν το δικαίωμα να διηγηθούν τις ιστορίες τους.

– Μιλάμε συχνά για την απόρριψη από την κοινωνία. Μπορεί η πίεση ή η μοναξιά να έρχονται και μέσα από την ίδια την γκέι κοινότητα;

Νομίζω ότι αυτό έχει πολύ να κάνει με αυτή την εμμονή για την «τέλεια εκδοχή». Οπότε σίγουρα υπάρχει μεγάλη απόρριψη και στην γκέι κοινότητα. Και σίγουρα έχουμε όλοι ένα κομμάτι της ευθύνης, γιατί όλοι είμαστε μέρος της γκέι κουλτούρας. Όλοι είμαστε στα apps, όλοι απορρίπτουμε, όλοι κάνουμε ghosting.

Και, όντως, από τη μία η γκέι κοινότητα μπορεί να επιδεινώσει αυτή την πίεση ή τη μοναξιά που μπορεί να αισθάνεται ένα άτομο, από την άλλη, όμως, η κοινότητα σου δίνει και ακριβώς το αντίθετο: έναν χώρο να ανήκεις. Άτομα που μπορούν να σε καταλάβουν πολύ καλύτερα, άτομα που μπορούν να σε αποδεχτούν και άτομα με τα οποία μπορείς να αισθανθείς ασφάλεια, ένα είδος οικογένειας. Νομίζω είναι πολύ ενδιαφέρον ότι όταν μιλάμε για κοινότητα συνήθως μιλάμε και για μειονότητα, γιατί είναι εκεί ακριβώς που περισσότερο τη χρειαζόμαστε.

ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ, ΟΙ ΕΡΩΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΙΕΡΑΡΧΙΚΑ ΠΟΛΥ ΑΝΩΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΦΙΛΙΚΕΣ. ΣΤΗΝ ΓΚΕΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΒΡΕΙΣ ΦΙΛΟΥΣ, ΝΑ ΒΡΕΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΘΑ ΑΠΑΛΥΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΙΕΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ.

Θεωρώ επίσης ότι γενικά υπάρχει μία μεγάλη πίεση και για τις σχέσεις και ότι, πολλές φορές, οι ερωτικές σχέσεις θεωρούνται από την κοινωνία ιεραρχικά πολύ ανώτερες από τις φιλικές. Τελικά νομίζω ότι στην γκέι κοινότητα μπορεί να βρεις ακριβώς αυτό, να βρεις φίλους, να βρεις οικογένεια, όλα αυτά που θα απαλύνουν την πίεση και τη μοναξιά που επιβάλλει η κοινωνία.

– Ζούμε σε μια εποχή μεγαλύτερης ορατότητας για τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα. Βρίσκεις ότι είναι ευκολότερο για έναν γκέι άντρα να ανοιχτεί; Τα social media, για παράδειγμα, θα φέρουν περισσότερους υποστηρικτές ή και εχθρούς;

Όντως ζούμε σε μία εποχή μεγαλύτερης ορατότητας για τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, θεωρώ. Την ίδια στιγμή, όμως, είμαστε ακόμα πολύ μακριά από την πλήρη κοινωνική αποδοχή. Γι' αυτό και δεν ξέρω ακριβώς αν είναι καλύτερο ή χειρότερο για έναν γκέι άντρα να ανοιχτεί δημόσια. Τα social media, ούτως ή άλλως, φέρνουν περισσότερους υποστηριχτές αλλά και εχθρούς.

– Το coming out είναι μία πράξη πολιτική, μία προσωπική απελευθέρωση που αυτομάτως γίνεται διεκδίκηση. Βλέπουμε να προβάλλονται αξιώσεις, να δημιουργείται μια κοινωνική προσδοκία τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα να μιλούν δημόσια για τη σεξουαλική τους ταυτότητα. Πώς το βλέπεις αυτό; Μπορεί μία πράξη ελευθερίας να γίνει καταπίεση;

Καταρχάς πιστεύω ότι κάθε άτομο είναι ελεύθερο να μιλήσει δημόσια για τη σεξουαλική του ταυτότητα αν και όποτε το επιθυμεί. Την ίδια στιγμή, θεωρώ ότι το προσωπικό είναι και πολιτικό. Πιστεύω ότι ο ακτιβισμός μας είναι και ο τρόπος με τον οποίο ζούμε. Θεωρώ ότι άτομα που έχουν μια μεγαλύτερη προβολή δεν είναι υποχρεωμένα να κάνουν coming out δημόσια, αλλά σίγουρα ένα τέτοιο coming out θα βοηθούσε. Και δεν μιλάω μόνο για άτομα που έχουν τα φώτα της δημοσιότητας, ηθοποιούς, τραγουδιστές κ.λπ. Θεωρώ ότι την ίδια θετική επίδραση μπορεί να έχει οποιοδήποτε coming out.

Ειδικά για τα νέα παιδιά, είναι σημαντικό να ξέρουν ότι ένας από τους καθηγητές τους είναι ΛΟΑΤΚΙ άτομο, ένας από τους γιατρούς τους, ο υδραυλικός, ο φούρναρης της γειτονιάς. Αυτό ακριβώς νομίζω είναι που θα το κανονικοποιήσει. Και αυτό είναι ό,τι στερηθήκαμε πολλές γενιές πίσω. Η σεξουαλικότητα ήταν κάτι κρυφό, κάτι που σε έκανε να νιώθεις ντροπή, περίεργος και
απομονωμένος.

– Στην παράσταση υπάρχει έντονα το στοιχείο της γιορτής, του πάρτι, σχεδόν της συλλογικής εκτόνωσης. Πόσο πολιτική μπορεί να είναι τελικά η χαρά;

Η χαρά όχι μόνο είναι πολιτική, αλλά είναι και η μεγαλύτερη εκδίκηση ενάντια στην καταπίεση. Αυτός είναι και ο λόγος που το στοιχείο της γιορτής υπάρχει έντονα σε αυτό το έργο, όπως και σε όλα μου σχεδόν τα έργα. Μου αρέσει στις παραστάσεις μου πάντα να υπάρχει μια στιγμή συλλογικής εκτόνωσης, γιατί ακριβώς το βλέπω σαν μια τεράστια ελευθερία και όταν γίνεται συλλογική, είναι ακόμα μεγαλύτερη.

ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΤΑ ΝΕΑ ΠΑΙΔΙΑ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΤΙ ΕΝΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΛΟΑΤΚΙ ΑΤΟΜΟ, ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΤΟΥΣ, Ο ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΣ, Ο ΦΟΥΡΝΑΡΗΣ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ. ΑΥΤΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΝΟΜΙΖΩ ΕΙΝΑΙ ΠΟΥ ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΕΙ.

– Αναφέρεσαι στην παράδοση ως κάτι που ανήκει σε όλους μας. Πώς μπορεί ένα queer έργο να συνομιλήσει με την ελληνική παράδοση χωρίς να πέσει στην παγίδα της παρωδίας, της γραφικότητας;

Ακριβώς επειδή πιστεύω ότι η παράδοση ανήκει σε όλους μας, ένα queer έργο επίσης μπορεί να συνομιλήσει με την ελληνική παράδοση. Πολλές φορές τα στοιχεία της παράδοσης, οι εθνικές γιορτές, η σημαία, η έννοια της πατρίδας καπηλεύονται από συγκεκριμένες πολιτικές ομάδες. Και πολλοί από εμάς μένουμε στην απέξω, οπότε το να διεκδικήσω ξανά τον χώρο μου στην παράδοση είναι κάτι που με απασχολεί και προσωπικά αλλά και ως μέλος μιας κοινότητας.

Μετά από 17 χρόνια που ζούσα στο εξωτερικό, έχω γυρίσει εδώ και λίγο καιρό και ανακαλύπτω ξανά την ελληνική παράδοση. Την ευχαριστιέμαι απενοχοποιημένα. Γιατί ακριβώς τα προηγούμενα χρόνια είχα την πεποίθηση ότι ίσως δεν θα έπρεπε να μ' αρέσουν κομμάτια της παράδοσης. Οπότε τώρα, δεν φοβάμαι ότι θα πέσουμε στην παγίδα της παρωδίας ή της γραφικότητας, γιατί πολύ απλά θεωρώ ότι έχουμε κι εμείς δικαίωμα να συμπεριλάβουμε την παράδοση σε ένα queer έργο.

– Έχεις ζήσει και δουλέψει σε πολλές διαφορετικές ευρωπαϊκές πόλεις. Υπάρχει κάτι πολύ ελληνικό στον τρόπο που βιώνεται η ντροπή, η αρρενωπότητα ή η οικογένεια για έναν γκέι άνδρα;

Σίγουρα υπάρχει, αλλά δεν είναι μόνο ελληνικό πιστεύω. Απλά στην Ελλάδα υπάρχει πολύ η κουλτούρα του τι θα πουν οι άλλοι, ίσως ακόμα και πιο έντονα από άλλες κουλτούρες, ειδικά της Βόρειας ή Κεντρικής Ευρώπης, όπου είναι κάτι που δεν τους απασχολεί ιδιαίτερα. Αυτό ίσως είναι να υπάρχει πιο έντονα σε πιο μεσογειακές κουλτούρες.

Φυσικά, με αυτό το θέμα επιστρέφουμε στο γενικότερο πρόβλημα της πατριαρχίας που υποδεικνύει το πώς πρέπει να είναι η αρρενωπότητα. Ίσως, επίσης, στην Ελλάδα να υπάρχει μεγαλύτερη παρεμβατικότητα των οικογενειών στις προσωπικές ζωές των παιδιών τους. Οπότε υπάρχει μεγαλύτερη πίεση και ίσως τελικά αυτό να οδηγεί σε μία ακριβώς μεγαλύτερη ντροπή στο πώς βιώνουν τη σεξουαλικότητά τους οι γκέι άντρες στην Ελλάδα.

ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΠΟΛΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ, ΓΙΑΤΙ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΒΡΙΣΚΕΙ ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ. ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΤΟ ΛΕΩ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΑ ΛΟΑΤΚΙ+ ΑΤΟΜΑ. ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΕΙΣΑΙ GAY ΓΙΑ ΝΑ ΣΟΥ ΣΤΕΡΗΣΟΥΝ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΙΣΑΙ.

– Υπάρχει κάποια σκηνή της «Πουστάρας» που θεωρείς ιδιαίτερα δύσκολη συναισθηματικά για τους ίδιους τους ηθοποιούς;

Πιστεύω ότι όλες οι σκηνές είναι δύσκολες γιατί ακριβώς προέρχονται από τις προσωπικές τους ιστορίες. Ήταν ήδη δύσκολο όταν δουλεύαμε κάποιο υλικό συλλογικά και όταν κάναμε τις προσωπικές συνεντεύξεις, και είναι δύσκολες κάποιες στιγμές στο έργο γιατί ουσιαστικά βγαίνουν στην σκηνή και μιλάνε για τη ζωή τους σε πρώτο πρόσωπο.

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, μια από τις σκηνοθετικές οδηγίες που τους δίνω είναι να αντιμετωπίζουν το κείμενο ως ένα ακόμα κείμενο, ότι από τη στιγμή που το μοιράζονται με τον κόσμο δεν είναι πια μόνο η δικιά τους προσωπική ιστορία, αλλά και μία συλλογική ιστορία. Υπάρχουν πολλά κομμάτια στις ιστορίες που συγκινούν τους ηθοποιούς ενώ είναι πάνω σκηνή.

Πολλές φορές με συγκινούν κι εμένα, γιατί ακριβώς νιώθω αυτή την αλήθεια και την αυθεντικότητά τους. Φυσικά, τους λέω ότι δεν χρειάζεται να κρύψουν αυτή τη συγκίνηση γιατί είναι αυθεντική, αλλά δεν την ψάχνουμε κιόλας, δεν κάνουμε επίκληση στο συναίσθημα, δεν το χρειαζόμαστε εξάλλου. Μοιραζόμαστε τις ιστορίες, ακόμα και τις δύσκολες, ως κάτι που έγινε, κάτι που αποδεχόμαστε και προχωράμε πέρα από αυτό.

Η παράσταση «Πουστάρα» παίζεται κάθε Δευτέρα και Τρίτη, από 1 εως 30 Ιουνίου 2026, στο Θέατρο Μαβίλη (Δορυλαίου 10-12, Πλατεία Μαβίλη). Κλείσε εισιτήρια online