FUTURE LIBRARY: Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΟΥ ΘΑ ΑΝΟΙΞΕΙ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΟ 2114

Το Future Library project είναι αφιερωμένο στον χρόνο και στο μέλλον. Εκατό ανέκδοτα έργα συγγραφέων θα μείνουν κλειδωμένα μέχρι το 2114 και κανείς δεν ξέρει το περιεχόμενό τους.

Μια φορά τον χρόνο, σε ένα δάσος λίγο έξω από το Όσλο, άνθρωποι συγκεντρώνονται σε ένα ξέφωτο ανάμεσα σε νεαρά δέντρα. Ο λόγος της συγκέντρωσης; Δεν είναι για να απολαύσουν τη φύση. Ή τουλάχιστον δεν είναι μόνο αυτός.

Οι άνθρωποι αυτοί έρχονται για να δουν έναν συγγραφέα να παραδίδει ένα χειρόγραφο που κανείς δεν έχει διαβάσει και κανείς δεν θα διαβάσει μέχρι το 2114. Τότε, τα 100 χειρόγραφα που θα έχουν συγκεντρωθεί θα αποκαλυφθούν και θα διαβαστούν για πρώτη φορά. Αυτό είναι εν συντομία το Future Library project της Σκωτσέζας καλλιτέχνιδας Katie Paterson.

Ένα δάσος που θα γίνει λέξεις

Το Future Library ξεκίνησε το 2014, όταν η Paterson, μαζί με τοπικούς δασολόγους και μια μικρή ομάδα συνεργατών, φύτεψε 1.000 νεαρά νορβηγικά έλατα στην περιοχή Nordmarka, βόρεια του Όσλο.

Η ύπαρξη των δέντρων αυτών έχει συγκεκριμένο σκοπό: το 2114 θα κοπούν και το ξύλο τους θα μετατραπεί σε χαρτί. Σε αυτό το χαρτί θα τυπωθεί μια ανθολογία 100 ανέκδοτων έργων, ένα από κάθε συγγραφέα που θα συμμετάσχει στο συγκεκριμένο project.

Το πρώτο χειρόγραφο

Το 2015 παραδόθηκε το πρώτο κείμενο για το Future Library. Ο τίτλος του «Scribbler Moon» και συγγραφέας η Καναδή Margaret Atwood, που έγινε παγκοσμίως γνωστή κυρίως για το δυστοπικό μυθιστόρημά της «The Handmaid's Tale».

Η Atwood έχει μιλήσει για την αισιοδοξία που κρύβεται στην ιδέα του Future Library και αναρωτιέται αν έναν αιώνα μετά θα υπάρχει η Νορβηγία, το δάσος, η βιβλιοθήκη, αν θα υπάρχουν άνθρωποι για να διαβάσουν τα βιβλία. Μάλιστα, όπως έχει δηλώσει η ίδια, ακόμη και η γλώσσα μπορεί να έχει αλλάξει τόσο πολύ, ώστε οι αναγνώστες του 2114 να χρειαστούν έναν «παλαιοανθρωπολόγο» για να κατανοήσουν ορισμένα σημεία του κειμένου της.

Μετά την Atwood ακολούθησαν συγγραφείς όπως ο David Mitchell, ο Sjón, η Elif Shafak, η Han Kang και ο Ocean Vuong. Τον Αύγουστο του 2026 έγινε γνωστή η συμμετοχή της Laurie Anderson.

Κάθε συγγραφέας καλείται να παραδώσει ένα νέο, ανέκδοτο έργο, δεν αμείβεται για τη συμμετοχή του και αποκαλύπτει μόνο τον τίτλο του. Δεν υπάρχει περιορισμός ως προς το μήκος ή το περιεχόμενο, τα χειρόγραφα δεν περιλαμβάνουν εικονογράφηση και κανείς δεν τα επιμελείται.

Einar Aslaksen

Ένα έργο για έναν μελλοντικό αναγνώστη

Μετά την ολοκλήρωσή του, κάθε χειρόγραφο τοποθετείται σε ένα κουτί και παραδίδεται σε μια ειδική τελετή που ονομάζεται «The Handover». Στη συνέχεια, μεταφέρεται στο Silent Room, έναν μικρό ξύλινο χώρο στον τελευταίο όροφο της δημόσιας βιβλιοθήκης Deichman Bjørvika, σχεδιασμένο να χωράει μόνο ένα ή δύο άτομα κάθε φορά. Στα κουτιά είναι ορατά το όνομα του συγγραφέα, ο τίτλος του έργου και η χρονιά παράδοσής του.

Τα χειρόγραφα θα παραμείνουν θεωρητικά κλειδωμένα έως το 2114. Όταν θα ανοίξουν τα συρτάρια, τα δέντρα θα έχουν μεγαλώσει και το ξύλο τους θα χρησιμοποιηθεί για να παραχθεί το χαρτί πάνω στο οποίο θα τυπωθούν τα έργα.

Vilma Taubo

Η Paterson γνωρίζει ότι δεν θα ζήσει για να δει το έργο της να ολοκληρώνεται. Όπως έχει πει, όταν συνέλαβε την ιδέα γνώριζε ότι θα την ξεπερνούσε και ότι δεν θα έβλεπε ποτέ το έργο ολοκληρωμένο. Δεν θέλει όμως να το δει.

Όσο για τους συγγραφείς; Αυτή η απόσταση από το μέλλον μπορεί να λειτουργεί απελευθερωτικά.

Για παράδειγμα, ο Mitchell έχει αναφέρει ότι η γνώση πως δεν θα ζει για να δει το έργο του δημοσιευμένο του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει στίχους των Beatles που μέχρι τότε προστατεύονταν από πνευματικά δικαιώματα. Από την πλευρά του, ο Karl Ove Knausgård έχει αστειευτεί με την ιδέα ότι δεν χρειάζεται να ανησυχεί για τους κριτικούς λογοτεχνίας.

Το δάσος από το οποίο θα βγει το χαρτί για την εκτύπωση των βιβλίων της Future Library. Vibeke Hermanrud

Όταν ο χρόνος δεν μας ανήκει

Η Paterson έχει εξηγήσει ότι το Future Library δεν είναι μια άμεσα περιβαλλοντική δήλωση. Είναι, όμως, ένα έργο για την οικολογία και τη σύνδεση των πραγμάτων, για εκείνους που ζουν σήμερα αλλά και για εκείνους που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί.

Ο Amitav Ghosh έχει γράψει ότι το Future Library απαιτεί μια αντίληψη του χρόνου εντελώς διαφορετική από εκείνη των βραχυπρόθεσμων χρονικών πλαισίων που έχουν οδηγήσει τον πλανήτη στο χείλος της καταστροφής.

Katie Paterson

Ένα project συλλογικό

Αν η Paterson είχε επιλέξει να δημιουργήσει το έργο μόνη της, η συνέχειά του θα εξαρτιόταν από τη δική της παρουσία και επιθυμία να το διατηρήσει.

Αντίθετα, στο Future Library συμμετέχουν ήδη εκατοντάδες άνθρωποι. Μάλιστα, κάθε χρόνο ένα trust επιλέγει έναν νέο συγγραφέα, ώστε το έργο να μην παραμείνει στατικό αλλά να συνεχίσει να αντικατοπτρίζει την εποχή στην οποία δημιουργείται κάθε νέο κείμενο. «Το Future Library χτίζεται από πολλά χέρια», έχει πει η εμπνεύστριά του.

Η ίδια λογική βρίσκεται και πίσω από τη μελλοντική διαχείριση του έργου, καθώς οι άνθρωποι που θα την έχουν αναλάβει τότε μπορεί να χρειαστεί να πάρουν αποφάσεις που σήμερα δεν μπορούμε να προβλέψουμε. Ίσως, για παράδειγμα, αποφασίσουν να αλλάξουν τον αρχικό σχεδιασμό και να δημοσιεύσουν τα βιβλία ένα-ένα, αντί να τα αποκαλύψουν όλα μαζί το 2114.

Ο Mitchell έχει περιγράψει το Future Library ως μια «ψήφο εμπιστοσύνης στο μέλλον», γιατί για να ολοκληρωθεί απαιτεί εμπιστοσύνη στους ανθρώπους που θα έρθουν μετά από εμάς.