Η BARBIE ΕΓΙΝΕ ΠΙΟ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ»: ΤΙ ΑΛΛΑΞΕ ΣΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΒΛΕΠΟΥΝ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΟΥΣ ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ;

Οι αναλογίες της Barbie έχουν αποτελέσει διαχρονικό αντικείμενο κριτικής. Νέα μελέτη δείχνει πόσο έχουν αλλάξει τα σώματα της Barbie και του Ken τα τελευταία χρόνια και εξετάζει αν έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στα πρότυπα ομορφιάς.

Πόσο κακό μπορεί να κάνε η Barbie στην αντίληψη των μικρών κοριτσιών για την εικόνα τους; Τι ιδέες μπορεί να βάλει στο μυαλό τους για τα πρότυπα ομορφιάς; Η συζήτηση για την εμφάνιση της διάσημης κούκλας και τον πιθανό αντίκτυπό της στα κορίτσια μετρά πάνω από μισό αιώνα: ξεκινά από το 1959, χρονιά που η εταιρεία Mattel τη σύστησε στον κόσμο ως νέα κούκλα με αναλογίες και χαρακτηριστικά που ανταποκρίνονταν καλύτερα στο εφηβικό και ενήλικο γυναικείο σώμα, και εξακολουθεί μέχρι σήμερα, παρά τις προσπάθειες της εταιρείας να κάνει το προϊόν πιο συμπεριληπτικό, φροντίζοντας να το χωρέσει σε περισσότερους σωματότυπους.

«Παρατηρούσα την κόρη μου, τη Barbie, να παίζει με χάρτινες κούκλες όσο μεγάλωνε. Διάλεγε πάντα κούκλες με τύπους ενήλικων γυναικών, ποτέ τις μωρουδίστικες», είχε πει σε συνέντευξή της η δημιουργός της κούκλας, Ruth Handler. «Υπήρχαν ήδη κούκλες μόδας στην αγορά, αλλά είχαν επίπεδο στήθος. Και πώς μπορείς να παίξεις τη μεγάλη με μια κούκλα με επίπεδο στήθος και γεμάτη κοιλιά, που μοιάζει με δεκάχρονο παιδί; Δεν μπορείς. Έτσι είπα: Ας φτιάξουμε μια κούκλα με στήθος, λεπτή μέση και λεπτούς αστραγάλους και ας την κάνουμε να μοιάζει με έφηβη».

Βέβαια, η εικόνα της Barbie απείχε αρκετά από εκείνη μιας γυναίκας, μοιάζοντας περισσότερο με ανθρώπινη κλεψύδρα. Ωστόσο, για τη Handler, στόχος ήταν περισσότερο μια κούκλα-έμπνευση, που θα επέτρεπε στα κορίτσια να φανταστούν μελλοντικές εκδοχές τους, με καριέρες και ενδιαφέροντα, έστω με διαφορετικές σωματικές διαστάσεις. «Την παρακολουθούσα [την κόρη μου] να παίζει με τις χάρτινες κούκλες. Έπαιζε τον ρόλο, προβάλλοντας το όνειρό της για τα εφηβικά της χρόνια. Και μαζί με τις φίλες της πρόβαλλε τη δική της εικόνα για τον κόσμο των ενηλίκων», είχε πει το 1979.

Παρουσίαση της σειράς Barbie Friends & Family με θέμα τα ταξίδια στη New York Toy Fair, 15 Φεβρουαρίου 2019. Diane Bondareff/AP Images for Mattel

Ωστόσο, επειδή η κοινωνία αλλάζει και μαζί της οι νόρμες και αντιλήψεις, η Barbie, όπως και ο φίλος της ο Ken, άλλαξαν σημαντικά τα τελευταία 30 χρόνια, προσεγγίζοντας όλο και περισσότερο τις πραγματικές ανθρώπινες αναλογίες. Εμείς, ωστόσο, αλλάξαμε τον τρόπο που τη βλέπουμε; Και πόση δύναμη έχει τελικά η διάσημη κούκλα στην παιδική και εφηβική ψυχολογία;

Οι ακραίες αναλογίες της Barbie

Το 2016, η Mattel παρουσίασε τη σειρά Barbie Fashionistas, προσθέτοντας στον κλασικό σωματότυπο (Original) τρεις νέες εκδοχές: την ψηλότερη (Tall), τη μικροκαμωμένη (Petite) και την πιο χυμώδη, με καμπύλες (Curvy). Έμενε να διαπιστωθεί κατά πόσο οι αλλαγές έφεραν την Barbie πιο κοντά στις ανθρώπινες αναλογίες.

Ο Kevin Norton, που είχε μελετήσει τις αναλογίες της Barbie και του Ken ήδη το 1996, μαζί με τις Sara Grafenauer και Belinda Durey, από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας και το UNSW Sydney, επανέλαβαν τις μετρήσεις στις κούκλες της σειράς Fashionistas, συγκρίνοντάς τες με αληθινούς ανθρώπους νεαρής ηλικίας. Καθώς μια κούκλα και ένας άνθρωπος δεν έχουν το ίδιο μέγεθος, η ερευνητική ομάδα προσάρμοσαν τις μετρήσεις των Barbie και Ken σε κοινό ύψος 1,70 μ., ώστε να μπορούν να συγκριθούν με ανθρώπινες διαστάσεις, και μέτρησαν την περίμετρο σε 10 σημεία του σώματος κάθε κούκλας, δύο φορές.

Η αρχική Barbie, όπως δείχνουν τα αποτελέσματα που δημοσιεύτηκαν στο PLOS One, είχε εξαιρετικά ασυνήθιστες αναλογίες:

• Η μέση της αντιστοιχούσε σε περίπου 41 εκ., έναντι περίπου 70 εκ. στις γυναίκες της ομάδας σύγκρισης.
• Η αναλογία μέσης προς γοφούς ήταν 0,56, έναντι 0,71 στις γυναίκες.
• Λιγότεροι από 1 στους 10 εκατ. άνθρωποι έχουν τόσο στενή μέση σε σχέση με το ύψος τους.

Οι νέες Barbie βρίσκονται αρκετά πιο κοντά στις ανθρώπινες αναλογίες (λόγος μέσης/γοφών στο 0,66 έως 0,70), ενώ η Curvy Barbie είναι πιο κοντά στον μέσο όρο στις περισσότερες επιμέρους μετρήσεις, με μέση που αντιστοιχεί σε περίπου 62 εκατοστά. Συνολικά, στο 80% των σημείων όπου μετρήθηκε η περίμετρος του σώματος, οι νέες Barbie βρίσκονται πιο κοντά στις ανθρώπινες διαστάσεις από την αρχική.

Η Ruth Cronk, μία από τις πρώτες οργανωμένες συλλέκτριες Barbie στις ΗΠΑ, ποζάρει με την παλαιότερη Barbie της συλλογής της, από το 1959, και τη νεότερη Barbie, στη Νέα Υόρκη, 11 Φεβρουαρίου 1980. AP Photo/Ron Frehm

Ξεχώρισαν όμως δύο σημεία:

• οι αστράγαλοι, με όλες τις νέες Barbie να έχουν λεπτότερους από την αρχική (15 εκ. περίμετρος), ενώ ο μέσος όρος στις γυναίκες ήταν περίπου 22 εκ.
• το στήθος που, απ' ό,τι φαίνεται, δεν είναι όσο υπερβολικά μεγάλο πιστεύεται. Μετά την προσαρμογή στο ανθρώπινο ύψος, οι διαστάσεις του ήταν μικρότερες από τον μέσο όρο των γυναικών, τόσο στην αρχική όσο και στις νέες Barbie.

Η έρευνα εξέτασε και τον Ken, με τη νέα εκδοχή του να πλησιάζει επίσης περισσότερο στις ανθρώπινες αναλογίες, με 9 από τις 10 μετρήσεις να βρίσκονται πιο κοντά στους άνδρες της ομάδας σύγκρισης. Η μέση του, ωστόσο, παραμένει πολύ στενή: αντιστοιχεί σε περίπου 60 εκ., έναντι 81 εκ. στους άνδρες, ενώ η αναλογία στήθους προς μέση αυξήθηκε από 1,33 σε 1,42, έναντι 1,13 στους άνδρες. Παρά τις αλλαγές, ο Ken εξακολουθεί να βρίσκεται έξω από το εύρος που περιλαμβάνει το 95% των ανδρών.

ΠΑΡΟΤΙ Η BARBIE ΜΕ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΚΟΝΤΙΝΗ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΣΩΜΑΤΟΤΥΠΟ, ΤΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΤΗ ΒΡΙΣΚΟΥΝ «ΧΟΝΤΡΗ» ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΗΝ ΕΠΙΛΕΓΟΥΝ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΝ.

Ποια Barbie προτιμούν τα κορίτσια;

Το ότι μια Barbie αποκτά ανθρώπινες αναλογίες δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι γίνεται πιο ελκυστική στα μάτια των παιδιών. Σε μελέτη του 2019, 84 κορίτσια ηλικίας 3 έως 10 ετών κλήθηκαν να αποδώσουν θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά στις Curvy, Tall και Petite Barbie, καθώς και στην αρχική Barbie. Οι κούκλες φορούσαν τα ίδια μπικίνι και είχαν πανομοιότυπα κεφάλια, ώστε η βασική διαφορά να είναι το σώμα.

Η Curvy Barbie συγκέντρωσε περισσότερα αρνητικά χαρακτηριστικά και ήρθε τελευταία στις επιλογές των κοριτσιών για να παίξουν. Την περιέγραψαν ως «μεγαλόσωμη», «χοντρή» ή «στρουμπουλή», ενώ την Tall Barbie τη θεωρούσαν πιο «ώριμη». Ενδιαφέρον, δεδομένου πως η Curvy έχει τον σωματότυπο των περισσότερων αληθινών γυναικών της τελευταίας έρευνας.

Μια δεύτερη μελέτη στο PLOS One, επίσης του 2019, χρησιμοποίησε εικόνες Barbie και όχι αληθινές κούκλες, καταλήγοντας σε πιο σύνθετα αποτελέσματα. Τα παιδιά είδαν εικόνες των Barbie και χαρακτήρισαν την Curvy ως την πιο συμπαθητική, αλλά ταυτόχρονα ως τη λιγότερο ελκυστική και λιγότερο επιθυμητή. Η Original και η Tall θεωρήθηκαν λιγότερο συμπαθητικές, αλλά περισσότερο ελκυστικές και επιθυμητές.

Η ΠΡΟΤΙΜΗΣΗ ΣΕ ΛΕΠΤΑ ΣΩΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΗ ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ, ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΙΑΠΙΣΤΩΘΕΙ ΟΤΙ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΕ ΤΗΝ BARBIE ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΥΤΟ-ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ.

Τελικά, επηρεάζονται τα παιδιά από τις νέες Barbie;

Η παραπάνω έρευνα έδειξε ακόμη ότι τα κορίτσια συνέκριναν αυθόρμητα το σώμα τους με ορισμένους από τους σωματότυπους της Barbie, εύρημα που οι ερευνητές συνέδεσαν με τους μηχανισμούς της κοινωνικής σύγκρισης. Ωστόσο, δεν αρκεί για να αποδείξει ότι η Barbie επηρεάζει την εικόνα σώματος ή την αυτοεκτίμηση.

Ένα κορίτσι κρατά μια Barbie Dancing Princess σε κατάστημα παιχνιδιών στην Καλιφόρνια, 29 Ιανουαρίου 2007. AP Photo/Nick Ut, File

Προηγούμενες πειραματικές μελέτες έχουν δείξει αν και η Barbie μπορεί να ενισχύσει την προτίμηση σε λεπτά σωματικά πρότυπα, η οποία με ενδεχομένως οδηγήσει σε μεταγενέστερη δυσαρέσκεια για το σώμα, δεν διαπιστώνονται αντίστοιχες επιδράσεις στην αυτοεκτίμηση ή σε όλες τις πτυχές της εικόνας σώματος. Η Barbie, λένε οι ερευνητές, δεν είναι η μοναδική πηγή τέτοιων μηνυμάτων. Στη σχετική βιβλιογραφία αναφέρονται επίσης η τηλεόραση, τα περιοδικά και οι διαφημίσεις, οι ταινίες, οι βιτρίνες των καταστημάτων, τα social media, οι συνομήλικοι και η οικογένεια.

Άλλοι ερευνητές ρίχνουν το βάρος σε άλλες ιδιότητες της κούκλας, προτείνοντας ότι το παιχνίδι που εστιάζει στο τι μπορεί να κάνει μια κούκλα, στη λειτουργικότητάς της αντί στην εμφάνισή της, ενδέχεται να έχει μεγαλύτερες προστατευτικές ιδιότητες απέναντι σε αρνητικές σκέψεις για το σώμα.

«Τα παιδικά παιχνίδια κάνουν περισσότερα από το να διασκεδάζουν· συμβάλλουν στη διαμόρφωση των αντιλήψεών μας για τα σώματα», δήλωσε η Durey. Οι νέες Barbie και Ken έχουν πλέον αναλογίες πιο κοντά στο ανθρώπινο σώμα, όμως το αν αυτή η αλλαγή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται το δικό τους σώμα παραμένει άγνωστο. Για να απαντηθεί το ερώτημα, χρειάζεται περισσότερη έρευνα στις ψυχολογικές και αναπτυξιακές επιδράσεις των διαφορετικών σωματότυπων, και να μελετηθούν τα παιδιά που παίζουν με τις νέες Barbie, όχι μόνο οι ίδιες οι κούκλες.