Η ΕΡΙΝ ΜΠΡΟΚΟΒΙΤΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΖΕΙ ΜΕ ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΑΙ

«Στεκόμαστε απέναντι σε δυνάμεις που έχουν όλο το χρήμα του κόσμου», λέει η διάσημη ακτιβίστρια που πριν από 30 χρόνια «λύγισε» έναν κολοσσιαίο πάροχο ενέργειας (έγινε οσκαρική ταινία) και συνεχίζει.

Τα μηνύματα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο της Έριν Μπρόκοβιτς δεν έχουν σταματήσει τριάντα χρόνια τώρα. Από το 1993, δηλαδή, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αγωγή κατά της αμερικανικής εταιρείας Pacific Gas and Electric Company (PG&E) για τη μόλυνση του νερού με εξασθενές χρώμιο στην πόλη Χίνκλεϊ της Καλιφόρνια, η οποία προκάλεσε καρκίνους και άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας στους κατοίκους της περιοχής. Η δίκη κατέληξε σε ιστορικό διακανονισμό 333 εκατομμυρίων δολαρίων το 1996, ως αποζημίωση στους πληγέντες. Μάλιστα, και η ίδια η Μπρόκοβιτς τότε, έπειτα από επαφή με μολυσμένο νερό, χρειάστηκε να νοσηλευτεί για ένα διάστημα λόγω των τοξινών.

Η ιστορία της Μπρόκοβιτς έγινε παγκοσμίως γνωστή το 2000 μέσα από την ομώνυμη ταινία, με την Τζούλια Ρόμπερτς στον πρωταγωνιστικό ρόλο – μια ερμηνεία που της χάρισε το Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου. Η πραγματική Έριν Μπρόκοβιτς αναδείχθηκε έτσι σε σύμβολο του περιβαλλοντικού ακτιβισμού: μια γυναίκα που τα έβαλε με έναν κολοσσό και νίκησε.

Μετά την ιστορική εκείνη νίκη, η Μπρόκοβιτς ίδρυσε την Brockovich Research & Consulting, μέσω της οποίας ερευνά περιπτώσεις περιβαλλοντικής μόλυνσης σε όλο τον κόσμο. Ηγήθηκε επιτυχημένων ομαδικών αγωγών για μολύνσεις υδάτων στο Μιζούρι και τη Νέα Υόρκη, ενώ το 2023 βρέθηκε στο Οχάιο για να στηρίξει τους κατοίκους μετά τον εκτροχιασμό τρένου με τοξικά χημικά.

Τα περισσότερα email που λάμβανε τους τελευταίους μήνες είχαν μια λίγο διαφορετική στόχευση: Στρέφονταν κατά των data centers, δηλαδή κατά της ανεξέλεγκτης επέκτασης των κέντρων δεδομένων της τεχνητής νοημοσύνης (AI) στις ΗΠΑ.

Τον Απρίλιο του 2026, η Μπρόκοβιτς αποφάσισε να απευθύνει ένα κάλεσμα μέσω της ιστοσελίδας της ζητώντας από όσους ανησυχούν για τέτοια κέντρα στην περιοχή τους να έρθουν σε επαφή μαζί της. Μέσα σε έναν μήνα έλαβε 3.862 αποκρίσεις.

Η ακτιβίστρια Έριν Μπρόκοβιτς μιλά κατά τη διάρκεια δημόσιας συγκέντρωσης τον Φεβρουάριο του 2023, στο Οχάιο. Matt Freed AP Photo

Ποιο είναι το πρόβλημα με τα κέντρα δεδομένων της ΑΙ;

Το κρίσιμο πρόβλημα με τα κέντρα δεδομένων (data centers) της τεχνητής νοημοσύνης είναι η μη βιώσιμη κατανάλωση φυσικών πόρων –κυρίως νερού και ηλεκτρικής ενέργειας– που απειλεί τις τοπικές κοινότητες.

Στα emails που έχει λάβει η Μπρόκοβιτς, οι κάτοικοι αναρωτιούνται για ποιον λόγο δεν γνώριζαν ότι επρόκειτο να κατασκευαστούν τέτοια κέντρα κοντά τα σπίτια τους. Γιατί δεν είχαν λόγο πάνω σε αυτό, παρά ενημερώθηκαν αφού οι εγκαταστάσεις είχαν ολοκληρωθεί και αρχίσει να λειτουργούν. Προβληματίζονται με την καταστροφή της φύσης, την εξαφάνιση της άγριας ζωής. Η φασαρία από τις γεννήτριες είναι τόση, που τα πουλιά εγκαταλείπουν την περιοχή, βλέπουν νεκρά ζώα…

iStock

Πριν η Μπρόκοβιτς ξεκινήσει τις νέες δικαστικές μάχες, λίγοι γνώριζαν τα πραγματικά σοβαρά περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα που δημιουργούν τα κέντρα αυτά:

Υπερβολική κατανάλωση και μόλυνση του νερού

Τα data centers λειτουργούν ασταμάτητα και παράγουν τεράστια ποσά θερμότητας. Για να μην καούν οι servers, καταναλώνουν εκατομμύρια γαλόνια πόσιμου νερού καθημερινά για τα συστήματα ψύξης τους. Η άντληση αυτή στερεί πολύτιμο νερό από τις γύρω πόλεις, με αποτέλεσμα να στερεύουν τα πηγάδια των κατοίκων και να απειλείται η τοπική γεωργία. Το νερό που αποβάλλεται από τα συστήματα ψύξης συχνά περιέχει χημικά κατά των αλάτων, τα οποία μπορεί να μολύνουν το υπέδαφος.

Ενεργειακή κρίση και αύξηση λογαριασμών

Την ίδια ώρα, οι εγκαταστάσεις AI απορροφούν τόση ηλεκτρική ενέργεια, όση ολόκληρες μικρές πόλεις. Αυτό προκαλεί αστάθεια στο ηλεκτρικό δίκτυο των ΗΠΑ και αυξάνει τον κίνδυνο για μπλακάουτ. Για να ανταπεξέλθουν στην τεράστια ζήτηση, οι εταιρείες ενέργειας αναγκάζονται να κατασκευάσουν νέες υποδομές, μετακυλίοντας το κόστος στους απλούς καταναλωτές μέσω αυξημένων τιμολογίων ρεύματος. Επιπλέον, για να τροφοδοτηθούν άμεσα αυτά τα κέντρα, πολλές πολιτείες καθυστερούν το κλείσιμο εργοστασίων άνθρακα, ακυρώνοντας έτσι την πράσινη μετάβαση.

Έλλειψη διαφάνειας και ρύθμισης

Για να μπορούν να κινηθούν ανενόχλητα, οι τεχνολογικοί κολοσσοί συχνά υπογράφουν συμφωνίες εμπιστευτικότητας με τις τοπικές αρχές, κρύβοντας από τους πολίτες την ακριβή ποσότητα νερού και ρεύματος που θα καταναλώσουν οι νέες εγκαταστάσεις.

Η Μπρόκοβιτς αναρωτιέται μιλώντας στον Guardian: «Αν τα κέντρα δεδομένων είναι τόσο σημαντικά για την κοινωνία, γιατί χτίζονται μυστικά;»

Προσθέτει, όμως, ότι «αυτό που διαπιστώνω είναι πως και τα δημοτικά συμβούλια των διάφορων περιοχών όπου χτίζονται τέτοια κέντρα, έχοντας δεχτεί τεράστιες αντιδράσεις από τους πολίτες, προσπαθούν πλέον να βάλουν ένα όριο και καταλήγουν να δέχονται μηνύσεις εκατομμυρίων δολαρίων από τις εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης, στις οποίες φυσικά δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν».

Ενδεικτικά αναφέρεται στη δημοτική αρχή του Hill County, στο Τέξας, όπου μην προβλέποντας τη δημόσια κατακραυγή για την επικείμενη ανέγερση κέντρου δεδομένων, ψήφισε υπέρ ενός μορατόριουμ διάρκειας ενός έτους για την αναστολή των οικοδομικών εργασιών. Στη συνέχεια, η κομητεία δέχθηκε αγωγή από τους κατασκευαστές, οι οποίοι ζητούσαν αποζημίωση ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων, και –σύμφωνα με την Texas Tribune– πλέον έχει υπαναχωρήσει.

AP Photo Matthew Barakat

Στο σημείο αυτό αξίζει να γνωρίζεις ότι στην Αθήνα έχει ήδη ξεκινήσει τη λειτουργία του το πρώτο επιχειρηματικό ΑΙ Data Center, ενώ υπό ανάπτυξη βρίσκεται ένα ακόμα που, σύμφωνα με την εταιρεία, θα τροφοδοτείται 100% από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Επιπλέον, η κυβέρνηση αναπτύσσει κρατικές υποδομές με βάση το ευρωπαϊκό μοντέλο, οι οποίες θα λειτουργούν ως παραγωγικά κέντρα AI στο Λαύριο και την Κοζάνη.

Υπάρχει λύση;

Προφανώς να βγει το ΑΙ από τη ζωή μας είναι αδύνατον, όμως αυτό που επιβάλλεται να γίνει σε έναν πλανήτη που καταστρέφεται με ταχείς ρυθμούς είναι να υπάρξουν εναλλακτικές με όσο το δυνατόν μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Χρειάζεται, δηλαδή, να αξιοποιηθούν πράσινες τεχνολογίες με εναλλακτικές μεθόδους ψύξης που θα επιβλέπονται από αυστηρούς νόμους.

Η Κίνα, για παράδειγμα, δημιουργεί πλέον ολόκληρα υποθαλάσσια κέντρα δεδομένων (subsea data centers), αξιοποιώντας τα ψυχρά θαλάσσια ύδατα για φυσική ψύξη και συνδέοντάς τα απευθείας με υπεράκτια αιολικά πάρκα. Φυσικά, απαιτείται να ελεγχθεί τι επιπτώσεις μπορεί να έχει αυτό για τα θαλάσσια οικοσυστήματα…

Ενδεχομένως η κατασκευή τέτοιων κέντρων σε πολύ ψυχρές χώρες, π.χ. στη Σκανδιναβία, να είναι μέρος της λύσης, όπως βέβαια και η επαναχρησιμοποίηση της θερμότητας που αποβάλλεται από αυτά στα δίκτυα θέρμανσης κοντινών κατοικιών, θερμοκηπίων ή δημόσιων κολυμβητηρίων.

Οι επιστήμονες σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις και τις τοπικές αρχές θα πρέπει να συνεργαστούν και να αποφασίσουν. Μέχρι τότε, πάντως, η Έριν Μπρόκοβιτς θα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του αγώνα – απλά χρειάζεται κι άλλους στο πλευρό της για να τον κερδίσει.