ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΣΩΣΕΙΣ ΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΣΟΥ;

Μπορεί ο θάνατος να γίνει πιο φιλικός προς το περιβάλλον; Νέες «πράσινες» λύσεις, όπως οι βιοδιασπώμενες κάψουλες, η ανθρώπινη κομποστοποίηση και η αλκαλική υδρόλυση, υπόσχονται να μειώσουν το οικολογικό αποτύπωμα, όμως η επιστημονική τεκμηρίωση και οι πραγματικές τους επιπτώσεις παραμένουν υπό συζήτηση.

Μπορείς να σώσεις τον πλανήτη μετά τον θάνατό σου; Μια κυνική απάντηση θα ήταν: Nαι, θα το κάνω ούτως ή άλλως στο μερίδιο που μου αναλογεί, απαλλάσσοντάς τον από την ύπαρξή μου με όλο της το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Βέβαια, η απάντηση αυτή θα ήταν εν μέρει εύστοχη. Η σορός σου, μαζί με άλλα περίπου 3,6 δισ. κιλά ανθρώπινης σάρκας και οστών όσων αφήνουν τον μάταιο τούτο κόσμο ετησίως, κάτι θα πρέπει να γίνουν. Κι αυτό το «κάτι», όσο να πεις, την υπογραφή του στο περιβάλλον την αφήνει.

Μία και μόνο αποτέφρωση εκπέμπει οξείδια του αζώτου αντίστοιχα με μια διαδρομή σχεδόν 3.670 χλμ. με αυτοκίνητο. Και αν η παραδοσιακή ταφή φαντάζει ως πιο φυσική και οικολογική επιλογή, η πλάνη είναι οικτρή. Βάσει στοιχείων, είναι η λιγότερο φιλική προς το περιβάλλον μέθοδος, κυρίως λόγω των εκσκαφών, των υλικών για φέρετρα και μνημεία, των εκταφών και των επαναλαμβανόμενων επισκέψεων στο νεκροταφείο, που συσσωρεύουν μεγάλο αποτύπωμα.

Τα παραπάνω μακάβρια (ή απλώς βγαλμένα από τη ζωή και, κυρίως, το τέλος της) συζητούν σε άρθρο τους δύο ειδικές στις σύγχρονες μελέτες θανάτου, η Hannah Gould, Senior Lecturer Βουδιστικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης και πολιτισμική ανθρωπολόγος της ομάδας DeathTech, και η Georgina Robinson, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Θεολογίας και Θρησκειολογίας και στο Centre for Death-Life Studies του Πανεπιστημίου Durham. Αφορμή, η έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη κλιματική κρίση και μια αναδυόμενη βιομηχανία που υπόσχεται να συμβάλει στη μείωση του προβλήματος «βάφοντας» τον θάνατο πράσινο.

Έρευνες δείχνουν ότι η παραδοσιακή ταφή είναι η λιγότερο φιλική προς το περιβάλλον μέθοδος. Unsplash The Good Funeral Guide

Όταν πεθάνω, θέλω να γίνω δεντράκι

Ο Ηλίας Πετρόπουλος, το μεγάλο μυαλό πίσω από τη λαογραφική αποτύπωση του ελληνικού περιθωρίου στα Ρεμπέτικα και τα Καλιαρντά, ζήτησε η σορός του να αποτεφρωθεί και οι στάχτες του να ριχτούν σε κάποιον παρισινό υπόνομο, όπως και έγινε το 2003. Για όσους επιθυμούν παρόμοιο τέλος, υπάρχει σήμερα η επιλογή της αλκαλικής υδρόλυσης. Το νεκρό σώμα θα μπει σε μια μηχανή όπου η υψηλή θερμοκρασία και ένα ισχυρό αλκαλικό διάλυμα θα το μετατρέψουν, σε λίγη ώρα, σε ένα μίγμα αμινοξέων και πεπτιδίων, καθαρό από ανθρώπινο DNA.

Για όσους θα φαντάζονταν κάτι πιο παραμυθένιο, όπως να γίνουν η Γιαγιά-Ιτιά της Ποκαχόντας, υπάρχει η επιλογή της βιοδιασπώμενης κάψουλας. Πρόκειται για ειδικά σχεδιασμένο, οργανικό «δοχείο» που θάβεται στο έδαφος μαζί με το σώμα ή τις στάχτες, ώστε να αποσυντίθεται φυσικά χωρίς να αφήνει τοξικά κατάλοιπα. Καθώς η κάψουλα διαλύεται, τα θρεπτικά συστατικά που απελευθερώνονται στο έδαφος μπορούν να γίνουν τροφή για ένα δεντράκι ή άλλα φυτά.

Πράσινο τέλος εξασφαλίζει και η ανθρώπινη κομποστοποίηση, κατά την οποία το ανθρώπινο σώμα μετατρέπεται σε χώμα για εμπλουτισμό του εδάφους και την ανάπτυξη φυτών, μέσα σε περίπου έναν έως δύο μήνες. Το σώμα τοποθετείται σε ειδικό θάλαμο μαζί με υλικά όπως ξύλο, άχυρο και αλφάλφα, ενώ οι μικροοργανισμοί αναλαμβάνουν τη φυσική αποδόμηση, με ρύθμιση θερμοκρασίας, υγρασίας και αερισμού, ώστε η διαδικασία να είναι ασφαλής και αποτελεσματική.

Αν πιστεύεις ότι «είμαστε φτιαγμένοι από ύλη των άστρων», ο πράσινος θάνατος σου δίνει την ευκαιρία να ξαναγίνεις ένα με το σύμπαν. Unsplash Deadgood

Αντιφάσεις στις υποσχέσεις πράσινου θανάτου

Η επιθυμία να γίνουν κομπόστ θα ήταν απολύτως ταιριαστή σε ανθρώπους που φρόντισαν σε όλη τους τη ζωή για την ευημερία του ίδιου του πλανήτη. Ωστόσο, ο τρόπος που προσεγγίζεται θυμίζει ανερχόμενο trend. Ο οικολογικά υπεύθυνος θάνατος ακούγεται σαν first-world problem που απαιτεί φανταχτερές λύσεις και αιτιολογήσεις, όπως ότι σου δίνει την ευκαιρία να ξαναγίνεις ένα με το σύμπαν. «Είμαστε φτιαγμένοι από αστρική ύλη», έλεγε ο αστρονόμος και αστροφυσικός Carl Sagan και, σύμφωνα με τις Gould και η Robinson, πολλοί που δεν πιστεύουν σε παράδεισους γοητεύονται από την ιδέα της επανασύνδεσης.

Ακόμα, υποστηρίζουν ότι το όνειρο ενός «πράσινου θανάτου» συνοδεύεται από μεγάλες υποσχέσεις και ελλιπή τεκμηρίωση:

• Πολλές εταιρείες προβάλλουν εντυπωσιακούς αριθμούς, όπως ότι η ταφή με κάψουλα που θα γίνει δέντρο είναι «576% πιο βιώσιμη από την αποτέφρωση» ή ότι παρόμοιες πράσινες μέθοδοι μπορούν να αντισταθμίσουν το αποτύπωμα άνθρακα που άφησε ο εκλιπών κατά 100%, χωρίς κάποια επιστημονική τεκμηρίωση.
• Είναι συχνό να μη δημοσιεύεται η μεθοδολογία και καμία ανεξάρτητη αρχή να μην έχει ελέγξει την ακρίβεια των ισχυρισμών.
• Ορισμένες δημοφιλείς τεχνολογίες, όπως η ωοειδής κάψουλα ταφής Capsula Mundi, δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ποτέ επιτυχώς για ταφή ολόκληρου σώματος.
• Το cryomation, η διαδικασία κατάψυξης του σώματος με υγρό άζωτο και θρυμματισμού του, έχει λάβει εκατομμύρια σε χρηματοδότηση και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά δεν έχει φτάσει την εμπορική εφαρμογή.
• Η πρόσβαση σε αποδεδειγμένα αποτελεσματικές επιλογές, όπως η ανθρώπινη κομποστοποίηση, είναι περιορισμένη.
• Πολλές φορές, το ταξίδι που απαιτείται για να φτάσεις στο πράσινο τέλος μπορεί να έχει μεγαλύτερη περιβαλλοντική επιβάρυνση από τη συμβατική ταφή.

Άνθρωποι που ασχολούνται με τους οικολογικούς θανάτους υποστηρίζουν πως είναι ανήθικο να μετακυλίεις το βάρος της «σωτηρίας» του πλανήτη στις πλάτες ανθρώπων που βρίσκονται σε ευάλωτη στιγμή. iStock

Ουσιαστικές λύσεις αντί greenwashing

Για τις συγγραφείς του άρθρου, μια πραγματική βελτίωση στο περιβαλλοντικό κόστος του θανάτου θα περιλάμβανε λιγότερο ελκυστικές και περισσότερο ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, ανάμεσα στις οποίες:

• εγκατάσταση εξοπλισμού μείωσης εκπομπών στα κρεματόρια,
• περιορισμό των εισαγωγών γρανίτη για μνήματα,
• μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
• προστασία των εργαζομένων στις  υπηρεσίες τελετών και ταφής.

Το πρόβλημα με τον οικολογικό θάνατο δεν είναι τόσο στις πρακτικές καθαυτές, όσο στο greenwashing που επιχειρείται μέσα από αυτές. Σύμφωνα με το πνεύμα των Gould και η Robinson, είναι ανήθικο να μετακυλίεις το βάρος της «σωτηρίας» του πλανήτη στις πλάτες ανθρώπων που βρίσκονται σε ευάλωτη στιγμή. Μια πραγματικά οικολογική προσέγγιση του θανάτου δεν θα απαιτούσε από τους ετοιμοθάνατους και τους πενθούντες να επωμιστούν την ευθύνη.