ΔΙΑΘΕΤΟΥΝ ΤΕΛΙΚΑ ΤΑ ΖΩΑ ΚΑΠΟΙΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΕΥΦΥΪΑ;

Είναι όντως διαφορετική η ευφυΐα των ανθρώπων από εκείνη των ζώων και τι μας αποκαλύπτει η επιστήμη για τις πραγματικές τους ικανότητες;

Ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε οι άνθρωποι πάνω στον πλανήτη είναι βαθιά εγωκεντρικός. Και όχι, δεν χρειάζεται να είναι κάποιος υπέρμαχος του σπισισμού για να αντιμετωπίζει τα υπόλοιπα είδη που κατοικούν στη Γη ως κατώτερα, ως χρηστικά αντικείμενα ή ως πλάσματα χωρίς αισθήματα και ευφυΐα. Η καθημερινή συμπεριφορά πολλών γύρω μας μαρτυρά τη σημαντική έλλειψη σεβασμού προς τα υπόλοιπα ζώα (τι κι αν δεν έχουν προκαλέσει τις καταστροφές που έχουμε προκαλέσει εμείς...).

Όπως αναφέρει η Leticia Fanucchi, Επίκουρη καθηγήτρια Κτηνιατρικών Κλινικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα, οι επιστήμονες κάποτε πίστευαν ότι για να διαθέτει ένα είδος ευφυΐα, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη εγκεφάλου με δισεκατομμύρια νευρώνες (τα νευρικά κύτταρα που συνδέονται μεταξύ τους και μεταδίδουν μηνύματα). «Ωστόσο, όσο περισσότερο μελετάμε το συναίσθημα και τη νόηση των ζώων, τόσο περισσότερο διαπιστώνουμε ότι οι άνθρωποι δεν είναι και τόσο ξεχωριστοί».

Αν λοιπόν το παιδί σου (ή οποιοσδήποτε άλλος) σε ρωτήσει πόσο έξυπνα είναι τα ζώα, τι μπορείς να του απαντήσεις;

Η μνήμη

Η Fanucchi ξεκινάει με τη μνήμη, έναν βασικό δείκτη ευφυΐας. Οι μνήμη των ανθρώπων διαθέτει τη μεγαλύτερη ακρίβεια και είναι η πιο εξελιγμένη σε σχέση με τα άλλα ζώα. «Ωστόσο, οι ελέφαντες μπορούν να αναγνωρίζουν έως και 30 συντρόφους μετακίνησης ταυτόχρονα. Μαθαίνουν επίσης να μεταναστεύουν μακριά από περιοχές που πλήττονται από ξηρασία, βασιζόμενοι σε αναμνήσεις από προηγούμενες αντίστοιχες συνθήκες».

Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι μόνο οι άνθρωποι διέθεταν επεισοδιακή μνήμη (αποθηκεύει προσωπικές εµπειρίες). «Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι την έχουν και ορισμένα πουλιά, γάτες, αρουραίοι, πίθηκοι και δελφίνια».

iStock

Τα ζώα μπορεί να μην θυμούνται κάθε εμπειρία (άλλωστε, ούτε ο άνθρωπος θυμάται όλα όσα του συνέβησαν), αλλά συγκρατούν ό,τι είναι σημαντικό για την επιβίωσή τους. Τα πουλιά, π.χ., γνωρίζουν πού έχουν αποθηκεύσει την τροφή τους.

Η κατασκευή και χρήση εργαλείων

Η ικανότητα αυτή θεωρούνταν επίσης αποκλειστικά ανθρώπινη. Σήμερα, ωστόσο, γνωρίζουμε μέσα από πειράματα και παρατηρήσεις πως ούτε αυτό ισχύει. Οι χιμπατζήδες χρησιμοποιούν πέτρες για να σπάνε καρύδια και τα κοράκια μπορούν να κατασκευάζουν εργαλεία, εξηγεί η ειδικός. Μάλιστα, ένα πείραμα με οκτώ καφέ αρκούδες σε αιχμαλωσία έδειξε ότι έξι από αυτές κατάφεραν να μετακινήσουν κορμούς και ένα κουτί σε τέτοιες θέσεις, ώστε να φτάσουν την τροφή που ήταν κρεμασμένη από πάνω τους.

iStock

Η επικοινωνία

Η γλώσσα αποτελεί ένα ακόμη μέτρο ευφυΐας και οι άνθρωποι διαθέτουμε εξαιρετικά ανεπτυγμένες επικοινωνιακές δεξιότητες. Ωστόσο, τα δελφίνια έχουν πολύπλοκες «διαλέκτους» και πολλοί υποστηρίζουν ότι οι ήχοι τους συνιστούν μια μορφή γλώσσας. Επίσης, οι χιμπατζήδες και οι γορίλες έχουν χρησιμοποιήσει τη νοηματική για να εκφράσουν συναισθήματα και να ζητήσουν πράγματα από τους ανθρώπους.

Ο Mickey Pardo, Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, πραγματοποίησε με τους συνεργάτες του έρευνα που έδειξε ότι οι ελέφαντες έχουν τα δικά τους ονόματα, τα οποία χρησιμοποιούν για να απευθύνονται ο ένας στον άλλο. «Η έρευνα αυτή κατατάσσει τους ελέφαντες στον πολύ μικρό αριθμό ειδών που είναι γνωστό ότι επικοινωνούν μεταξύ τους με αυτόν τον τρόπο και αυτό έχει σημασία για το πώς οι επιστήμονες κατανοούν τη νοημοσύνη των ζώων και τις εξελικτικές ρίζες της γλώσσας».

Η αυτογνωσία

Η τρίτη ένδειξη ευφυΐας στην οποία αναφέρεται η Fanucchi είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας ως ξεχωριστό άτομο. «Τα μωρά δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη μέχρι περίπου την ηλικία του ενάμισι έτους. Μέχρι τότε, πιθανότατα θεωρούν ότι η αντανάκλαση που βλέπουν είναι ένα άλλο μωρό».

Τι συμβαίνει όμως στο ζωικό βασίλειο; Πολλά άλλα είδη, όπως τα δελφίνια, τα κοράκια και οι ελέφαντες, τον αναγνωρίζουν. Σε ένα χαρακτηριστικό πείραμα, ερευνητές τοποθέτησαν ένα κόκκινο σημάδι σε χιμπατζήδες ενώ βρίσκονταν υπό αναισθησία. Όταν ξύπνησαν και είδαν την αντανάκλασή τους, δεν άγγιξαν το σημάδι στο είδωλο, αλλά στο σώμα τους, κάτι που αποτελεί σαφή ένδειξη αυτοαναγνώρισης.

iStock

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Είναι προφανές ότι τα ζώα δεν μπορούν να κάνουν ορισμένα πράγματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι ευφυή. Ούτε οι άνθρωποι μπορούμε να πετάξουμε σαν τα πουλιά, να κολυμπήσουμε σαν τα ψάρια, να αντιληφθούμε εκατοντάδες οσμές από χιλιόμετρα μακριά.

Αυτό που έχει σημασία να κρατήσουμε είναι ότι όλα τα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, «έχουν αναπτύξει ένα ευρύ φάσμα ικανοτήτων ώστε να επιβιώνουν και να εξελίσσονται στο περιβάλλον όπου ζουν. Με άλλα λόγια, όλοι χρησιμοποιούμε τον εγκέφαλό μας και αυτό, τελικά, είναι ευφυΐα».