Η «ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ» ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΕΧΕΙ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ

Με ποιον τρόπο τα κατοικίδια μπορούν να θωρακίσουν την ψυχική μας υγεία και πότε ο δεσμός αυτός μπορεί να μετατραπεί σε πηγή άγχους; Μια έρευνα επιχειρεί να δώσει απαντήσεις.

Το πρωί που ξυπνάω, κάθονται δίπλα στα πιατάκια τους. Το μεσημέρι, με περιμένουν πίσω από την πόρτα και το βράδυ, μόλις κλείσω το φως, παίρνουν τη θέση τους στο κρεβάτι.

Όποιο ζώο κι αν έχεις επιλέξει για συντροφιά, το πιθανότερο είναι ότι, κάποια στιγμή, θα καταλάβεις πως δεν μοιράζεσαι μαζί του μόνο το σπίτι σου. Μοιράζεσαι τη ρουτίνα σου, την καθημερινότητά σου, τις καλές και τις δύσκολες στιγμές. Αυτή η σχέση μπορεί να γίνει πηγή ασφάλειας, σταθερότητας και συναισθηματικής στήριξης.

Μελέτη της Εθνικής Κτηνιατρικής Σχολής της Τουλούζης έρχεται να επιβεβαιώσει ότι ο δεσμός που αναπτύσσουμε με τα κατοικίδιά μας είναι πολύ βαθύτερος από ό,τι ίσως πιστεύουμε. Ταυτόχρονα, φωτίζει και μια λιγότερο συζητημένη πλευρά. Ποια; Όταν η σχέση αυτή γίνεται υπερβολικά έντονη, μπορεί να συνοδεύεται και από συναισθηματική επιβάρυνση.

Αξιοποιώντας τη δύναμη που έχει ένα κατοικίδιο

Όπως εξηγεί η Tiphaine Blanchard, καθηγήτρια στην Εθνική Κτηνιατρική Σχολή της Τουλούζης, τα τελευταία χρόνια έχουμε στη διάθεσή μας ολοένα και περισσότερα στοιχεία που δείχνουν ότι η συμβίωση με ένα ζώο μπορεί να έχει ουσιαστικά οφέλη τόσο για τη σωματική όσο και για την ψυχική υγεία.

Οι ιδιοκτήτες σκύλων, για παράδειγμα, είναι συνήθως πιο δραστήριοι σωματικά, καθώς περπατούν περισσότερο στην καθημερινότητά τους. Παράλληλα, έχουν περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική αλληλεπίδραση, κάτι που φαίνεται να σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και μοναξιάς.

Στους ηλικιωμένους, η παρουσία ενός κατοικίδιου έχει συνδεθεί με καλύτερη διάθεση, διατήρηση γνωστικών λειτουργιών, αλλά και μεγαλύτερο αίσθημα σκοπού στην καθημερινότητα. Αντίστοιχα, στα παιδιά η φροντίδα ενός ζώου συμβάλλει στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης, της υπευθυνότητας και της συναισθηματικής ωρίμανσης.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος αυτών των ωφελειών έγκειται στο ότι τα κατοικίδια προσφέρουν σταθερότητα και άνευ όρων αποδοχή, στοιχεία σημαντικά σε μια εποχή που η μοναξιά και το χρόνιο στρες αποτελούν όλο και συχνότερα προβλήματα.

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι οι περισσότερες σχετικές μελέτες καταγράφουν συσχέτιση και όχι σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Με άλλα λόγια, η απόκτηση ενός κατοικίδιου δεν θα λύσει από μόνη της προβλήματα ψυχικής υγείας. Τα οφέλη εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως η ποιότητα της σχέσης με το ζώο, οι συνθήκες ζωής και η συνολική ψυχική κατάσταση του ανθρώπου.

iStock

Τα ζώα γίνονται μέρος της θεραπείας

Τα τελευταία χρόνια, η παρουσία ζώων αξιοποιείται σε προγράμματα θεραπείας. Έτσι, σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων, σκύλοι και άλλα ζώα φαίνεται να ενισχύουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και να μειώνουν το αίσθημα απομόνωσης, ενώ σε παιδιατρικές ογκολογικές κλινικές ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι συνοδεύουν παιδιά κατά τη διάρκεια των θεραπειών τους, συμβάλλοντας στη μείωση του άγχους και στη δημιουργία ενός πιο ασφαλούς περιβάλλοντος. Παράλληλα, σε προγράμματα ψυχοθεραπείας για εφήβους, η παρουσία ενός ζώου έχει αποδειχθεί ότι διευκολύνει την επικοινωνία και την έκφραση συναισθημάτων.

Ακόμη, τα τελευταία χρόνια, αστυνομικά τμήματα στη Γαλλία και στις Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν ζώα για την υποστήριξη θυμάτων βίας κατά τη διάρκεια καταθέσεων ή δικαστικών διαδικασιών.

Παρότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να αξιολογηθεί πλήρως η αποτελεσματικότητα αυτών των πρακτικών, οι πρώτες εμπειρίες είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές.

Ποιοι δένονται περισσότερο με τα κατοικίδιά τους;

Για να μετρήσουν πόσο ισχυρός είναι ο συναισθηματικός δεσμός ανθρώπου και ζώου, οι ερευνητές της παραπάνω μελέτης χρησιμοποίησαν ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο που αξιολογεί την προσκόλληση μέσα από 23 ερωτήσεις.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:

• Οι ιδιοκτήτες σκύλων εμφάνισαν υψηλότερο επίπεδο συναισθηματικού δεσμού από τους ιδιοκτήτες γατών.
• Οι γυναίκες συγκέντρωσαν υψηλότερες βαθμολογίες από τους άντρες.
• Όσοι δεν έχουν παιδιά δήλωσαν ισχυρότερη συναισθηματική σύνδεση με το κατοικίδιό τους.
• Τα άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο εμφάνισαν ελαφρώς χαμηλότερες βαθμολογίες προσκόλλησης.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι διαφορές αυτές αντανακλούν ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές, όπως π.χ. η αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, η τηλεργασία, η εντονότερη μοναξιά.

Γιατί όμως οι σκύλοι φαίνεται να δημιουργούν ισχυρότερη σύνδεση; Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από μια «μορφή ασφαλούς προσκόλλησης». Οι σκύλοι εκφράζουν έντονα τη χαρά τους, ανταποκρίνονται στα συναισθήματά μας και επιδιώκουν αλληλεπίδραση. Οι γάτες, από την άλλη, είναι πιο ανεξάρτητες και εκφράζουν την τρυφερότητά τους με πιο διακριτικούς τρόπους. Αυτό δεν σημαίνει ότι τις αγαπάμε λιγότερο, αλλά ότι η σχέση βασίζεται σε διαφορετική μορφή αλληλεπίδρασης.

iStock

Όταν ο δεσμός γίνεται πηγή άγχους

Η σχέση με ένα κατοικίδιο δεν είναι πάντοτε ευεργετική. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ορισμένοι άνθρωποι αναπτύσσουν αυτό που περιγράφεται ως αγχώδη προσκόλληση. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ο ιδιοκτήτης βιώνει έντονο άγχος κάθε φορά που απομακρύνεται από το ζώο του ή όταν εκείνο αρρωσταίνει.

Το φαινόμενο εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους που ζουν μόνοι ή βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στο κατοικίδιό τους για συναισθηματική υποστήριξη.

Στους ηλικιωμένους, μάλιστα, η αναγκαστική απομάκρυνση από το κατοικίδιο, εξαιτίας π.χ. μιας νοσηλείας, μπορεί να αποτελέσει ψυχικό τραύμα, καθώς το ζώο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς τους.