ΝΑ ΔΙΝΕΙΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΟΥ ΧΑΡΤΖΙΛΙΚΙ ΟΤΑΝ ΚΑΝΕΙ ΤΙΣ ΔΟΥΛΕΙΕΣ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ;
Βοηθάει ή όχι το να δίνεις χαρτζιλίκι στα παιδιά σου για να κάνουν δουλειές του σπιτιού; Τι λέει μια ψυχολόγος.
Όταν ήμασταν παιδιά, η αδερφή μου κι εγώ βγάζαμε χαρτζιλίκι λέγοντας τα κάλαντα τις γιορτές και γεμίζοντας κάθε καλοκαίρι τα ράφια στο σούπερ μάρκετ που είχε η θεία μας. Η φίλη μου η Ελένη βοηθούσε στην ταβέρνα του μπαμπά της και ο Γιώργος στα ενοικιαζόμενα δωμάτια που διατηρούσε η οικογένειά του. Τον υπόλοιπο χρόνο τα βγάζαμε πέρα με τα χρήματα που μας έδιναν οι γονείς μας.
Άλλα παιδιά έπαιρναν ένα σταθερό εβδομαδιαίο ποσό για τα μικροέξοδά τους, ανεξάρτητα από το αν έκαναν κάποια δουλειά. Όχι ότι στο σπίτι δεν υπήρχαν πράγματα που έπρεπε να γίνουν, όπως το να καθαρίσουν το δωμάτιό τους, να βγάλουν τον σκύλο βόλτα ή να πάνε φαγητό στη γιαγιά.
Σε κάθε περίπτωση, η χαρά μας ήταν μεγάλη όταν βλέπαμε στην παλάμη μας τα κατοστάρικα και τα πεντακοσάρικα. Μην μπερδεύεσαι, μιλάμε για δραχμές, όχι ευρώ.
Σήμερα, το χαρτζιλίκι μπορεί να φτάνει στα παιδιά μέσω εφαρμογών (ακόμη και να φορολογείται, αν δεν είσαι προσεκτικός), ενώ τα ερωτήματα γύρω από το πώς και γιατί τους δίνουμε χρήματα εξακολουθούν να απασχολούν τους ερευνητές.
«Πρέπει τα παιδιά να κερδίζουν χρήματα μόνο μέσα από την "αγορά εργασίας", π.χ. κάνοντας δουλειές για τους γείτονες, ή πρέπει να αμείβονται και για την προσπάθεια που καταβάλλουν στο σπίτι;» διερωτάται η Gigi Foster, καθηγήτρια στο Τμήμα Οικονομικών του UNSW. «Αν τα πληρώνουμε για τις δουλειές του σπιτιού, υπάρχει κίνδυνος να μεγαλώσουμε παιδιά που ενδιαφέρονται περισσότερο για τα χρήματα παρά για το να κάνουν το σωστό επειδή το θεωρούν αυτονόητο;»
Κάνοντας το καλό
Όπως αναφέρει η Foster, η ιδέα ότι μια χρηματική αμοιβή μπορεί να «εκτοπίσει» το εσωτερικό κίνητρο κάποιου δεν είναι καινούργια. Στοιχεία δείχνουν ότι η παροχή προνομίων ή ανταμοιβών που συνδέονται με την αναγνώριση και την τιμή μπορεί να συμβάλλει στη διατήρησή του.
Στην περίπτωση των παιδιών και των δουλειών του σπιτιού αξίζει να σκεφτούμε όχι μόνο τα κίνητρα που δημιουργούμε, αλλά και τα μηνύματα που στέλνουμε όταν τα πληρώνουμε για να κάνουν ορισμένες συνηθισμένες εργασίες.
Δεν είναι όλες οι δουλειές ίσες
Τι εννοούμε με αυτό; Κατά την ειδικό, άλλο είναι να ζητάμε από ένα παιδί να μαζέψει το τραπέζι ή να βγάλει τον σκύλο βόλτα και άλλο να του αναθέτουμε να πλύνει το αυτοκίνητο ή να βοηθήσει στο βάψιμο του σπιτιού.
Οι πρώτες εργασίες είναι μέρος της καθημερινότητας μιας οικογένειας, που σημαίνει ότι τις κάνουν όλοι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Αν ένα παιδί πληρώνεται κάθε φορά που αναλαμβάνει μια τέτοια δουλειά, ενώ οι υπόλοιποι την κάνουν χωρίς κάποια ιδιαίτερη αναγνώριση, το μήνυμα που μπορεί να πάρει είναι ότι η δική του συμμετοχή έχει διαφορετικούς όρους. Κάπως έτσι, η ιδέα ότι «όλοι βοηθάμε στο σπίτι» μπορεί να δώσει τη θέση της στην αντίληψη ότι κάθε προσφορά χρειάζεται και την αντίστοιχη αμοιβή.
Τα πράγματα είναι διαφορετικά όταν πρόκειται για μια δουλειά που ξεφεύγει από τις συνηθισμένες οικογενειακές υποχρεώσεις, είναι πιο απαιτητική και ορισμένες φορές ανατίθενται επί πληρωμή σε κάποιον εκτός οικογένειας. Στις περιπτώσεις αυτές, η αμοιβή μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά. Το παιδί έχει την ευκαιρία να δοκιμάσει κάτι πιο δύσκολο, να μάθει μια καινούργια δεξιότητα, να βοηθήσει την οικογένεια να εξοικονομήσει χρήματα και, παράλληλα, να κερδίσει κάτι από την προσπάθειά του.
Τι συμβαίνει με το σταθερό χαρτζιλίκι
Φυσικά, δεν χρειάζεται πάντα το χαρτζιλίκι να συνδέεται με τις δουλειές του σπιτιού. Ένα μικρό εβδομαδιαίο ποσό μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος να αρχίσει το παιδί να διαχειρίζεται τα δικά του χρήματα. Η εμπειρία αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα μικρό μάθημα οικονομικής διαχείρισης και ένα βήμα προς την οικονομική του αυτονομία, ώστε αργότερα το παιδί να ξέρει πώς να αποταμιεύει και να ελέγχει τις δαπάνες του.
Αν τώρα η οικογένεια δεν έχει τη δυνατότητα να δίνει σταθερό χαρτζιλίκι, μια μικρή δουλειά στη γειτονιά, βοηθώντας ανθρώπους της περιοχής, μπορεί να δώσει στο παιδί την ευκαιρία να κερδίσει τα δικά του χρήματα.
Τι μαθαίνουμε στα παιδιά
Οι καθημερινές δουλειές του σπιτιού είναι ένας τρόπος να μάθει ένα παιδί ότι η ζωή με άλλους ανθρώπους προϋποθέτει συμμετοχή και προσφορά. Όταν κάνει ό,τι κάνουν και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας χωρίς να περιμένει χρήματα κάθε φορά, εξοικειώνεται με την ιδέα ότι υπάρχουν πράγματα που τα κάνουμε επειδή είναι μέρος της κοινής μας ζωής.
Στόχος δεν είναι να αποφασίσουμε αν θα πληρώνουμε ή όχι τα παιδιά για τις δουλειές τους. «Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να εξελιχθούν σε ενήλικες που νοιάζονται για τους άλλους και διαχειρίζονται υπεύθυνα τα οικονομικά τους, αρκεί να προσεγγίσουν με σκέψη και μέτρο τη σχέση ανάμεσα στην εργασία, τα χρήματα και την κοινότητα», καταλήγει η Foster.