3 ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΤΕΜΠΕΛΙΑ ΑΛΛΑ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΥΨΗΛΗ ΕΥΦΥΪΑ

Υπάρχουν τρεις συνήθειες που συχνά αποδίδουμε στους βαριεστημένους ανθρώπους, όμως μπορεί τελικά να δείχνουν ότι κάποιος είναι πολύ έξυπνος.

Η εικόνα που έχουμε για τους πολύ έξυπνους ανθρώπους είναι συνήθως αυτή του αεικίνητου και πάντα καλά οργανωμένου. Αυτού που είναι alert ανά πάσα ώρα και στιγμή, που τα καταφέρνει υπό πίεση, που έχει πάντα έτοιμη μια σωστή απάντηση – του μαθητή που θα σηκώσει πρώτος το χέρι στην τάξη! Φαίνεται, όμως, πως στην πραγματικότητα –και στην πλειοψηφία τους– οι άνθρωποι με γνήσια ευφυΐα δεν είναι καθόλου έτσι.

Ο Αμερικανικός ψυχολόγος Mark Travers Ph.D. γράφει σε άρθρο ότι μια τέτοια εκδοχή ανθρώπου, με μυαλό που «δουλεύει» αδιάκοπα 24 ώρες το 24ωρο, είναι «όχι μόνο μη ρεαλιστική αλλά και ανέφικτη. Η ανθρώπινη νόηση δεν λειτουργεί σαν μια μηχανή που μπορεί να λειτουργεί σε πλήρη ισχύ επ’ αόριστον. Αντίθετα, οι άνθρωποι που χαρακτηρίζονται από ευφυΐα αντιλαμβάνονται ότι οι ψυχικοί, σωματικοί και συναισθηματικοί τους πόροι είναι πεπερασμένοι. Και αν θέλουν πραγματικά να έχουν καλή απόδοση μακροπρόθεσμα, πρέπει να τους προστατεύουν προσεκτικά».

Ο τρόπος που το κάνουν μερικές φορές μεταφράζεται στο μυαλό των άλλων ως βαρεμάρα. Γιατί φαίνεται να υπάρχουν συγκεκριμένες συνήθειες που χαρακτηρίζουν τους βαριεστημένους ανθρώπους. Κι όμως, λέει ο Travers, τρεις τέτοιες συνήθειες είναι επιστημονικά επιβεβαιωμένο ότι αποδεικνύουν ευφυΐα. Ποιες είναι αυτές;

Οι άνθρωποι με ευφυΐα αποφεύγουν τη σκληρή δουλειά

Το πιο κοινό χαρακτηριστικό των ευφυών ανθρώπων είναι ότι αναζητούν τρόπους να πετυχαίνουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα με τον λιγότερο κόπο. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα άτομα αυτά υπολείπονται εργασιακής ηθικής, ότι «λουφάρουν». Απλά βρίσκουν τρόπους να αποφεύγουν τον άσκοπο κόπο.

Αναζητούν, λοιπόν, «συντομεύσεις», αυτοματοποίηση εργασιών, επιλογή ταχύτερων διαδρομών – ενίοτε ρισκάροντας κιόλας. Κατά κανόνα, έχουν αποτέλεσμα.

Μια ενδιαφέρουσα ανασκόπηση του 2009 που δημοσιεύτηκε στο Neuroscience & Biobehavioral Reviews και διερεύνησε αυτό που είναι γνωστό ως «η υπόθεση της νευρωνικής αποτελεσματικότητας της νοημοσύνης» έδειξε ότι τα άτομα με υψηλότερη νοημοσύνη τείνουν να εμφανίζουν λιγότερη ενεργοποίηση του εγκεφάλου κατά την εκτέλεση γνωστικών εργασιών. Αυτό, λένε οι ειδικοί, δεν αποτελεί ένδειξη αποδέσμευσης, αλλά ένα σημάδι ότι ο εγκέφαλος των ατόμων αυτών λειτουργεί πιο αποτελεσματικά από των υπολοίπων.

Έτσι, φτάνουν στην ίδια «λύση» με ένα σκληρά εργαζόμενο μυαλό, χρησιμοποιώντας όμως λιγότερους πόρους και πιθανότατα σε πολύ λιγότερο χρόνο. Ο λόγος είναι ότι τα άτομα αυτά καταφέρνουν να αναγνωρίζουν την πιο αποτελεσματική οδό. Μοιάζουν «τεμπέληδες», όμως απλά αμφισβητούν τις αναποτελεσματικές ροές εργασίας και αναζητούν τη μόχλευση που θα φέρει αποτελέσματα αντί μιας διαρκούς προσπάθειας.

Κοιμούνται (ή χουζουρεύουν) πολύ

Χαρακτηριστικό τεμπέλη θεωρούμε το άτομο που θέλει όλη μέρα να είναι ξάπλα και να κοιμάται. Η νευροεπιστήμη, όμως, έχει ένα πολύ διαφορετικό σενάριο: Σε μελέτη του 2015 που δημοσιεύτηκε στο Scientific Reports, οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση μεταξύ της ρευστής νοημοσύνης και των προτύπων ύπνου, συγκεκριμένα στους «άξονες ύπνου» κατά τη διάρκεια ενός μεσημεριανού υπνάκου. Πρόκειται για εκρήξεις εγκεφαλικής δραστηριότητας που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια ορισμένων σταδίων του ύπνου, οι οποίες πιστεύεται ότι συμβάλλουν στην ενοποίηση της μνήμης και στη μάθηση.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Με απλά λόγια, οι ερευνητές βρήκαν ότι άτομα με υψηλότερη νοημοσύνη εμφανίζουν πρότυπα ύπνου που συνδέονται με πιο αποτελεσματική γνωστική επεξεργασία – ακόμη και κατά τη διάρκεια των μεσημεριανών ύπνων.

Συχνά, λοιπόν, οι άνθρωποι με υψηλές επιδόσεις προστατεύουν τον ύπνο τους σθεναρά γιατί γνωρίζουν πως δεν είναι απλά παθητικός χρόνος ανάπαυσης παρά μια ενεργή, απαραίτητη διαδικασία που υποστηρίζει πολλά βασικά στοιχεία της καθημερινής μας λειτουργίας: την ενοποίηση της μνήμης, τη συναισθηματική ρύθμιση, τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων και τη σύνθετη συλλογιστική. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο όταν στερούμαστε ύπνου, ο εγκέφαλός μας κυριολεκτικά δεν μπορεί να λειτουργήσει με πλήρη δυναμικότητα. Η προσοχή μας παραπαίει, η λήψη αποφάσεων επιδεινώνεται και οι συναισθηματικές μας αντιδράσεις είναι πιο δύσκολο να ρυθμιστούν.

Αφήνουν πράγματα να «πέσουν κάτω»

Στο μυαλό μας, ένα ευφυής άνθρωπος έχει πάντα κάτι έξυπνο να πει, δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί του, δεν σιωπά, δεν δείχνει αδιάφορος και απαθής. Κι όμως, όπως έχουμε ξαναπεί, το να μη βιάζεται να αντιδράσει κανείς μπορεί να αποτελεί σημάδι συναισθηματικής νοημοσύνης και όχι αδιαφορίας.

Έρευνα και μελέτη του 2025, που δημοσιεύονται στο Frontiers in Public Health, καταλήγουν ότι τα άτομα με υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη είναι καλύτερα στη διαχείριση του άγχους και στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς πίσω από αυτό είναι κάτι που ονομάζεται ψυχολογική απόσπαση: η ικανότητα διανοητικής απεμπλοκής από στρεσογόνους παράγοντες, ειδικά εκτός εργασίας. Αυτή η ικανότητα συνδέεται στενά με την καλύτερη ψυχική υγεία και τη συνολική ευεξία.

Σκεφτείτε, για παράδειγμα, δύο συναδέλφους που δέχονται ένα ήπια επικριτικό σχόλιο από τον εργοδότη τους: Ο ένας από αυτούς περνά την υπόλοιπη μέρα του μηρυκάζοντάς το. Επαναλαμβάνει την αλληλεπίδραση ξανά και ξανά στο κεφάλι του, νιώθει απογοήτευση, ίσως ακόμη και να συντάσσει μια αμυντική απάντηση. Ο άλλος, όμως, αντλεί από το σχόλιο τα χρήσιμα σημεία, αγνοεί ό,τι δεν του ταιριάζει και προχωρά.

Σε έναν εξωτερικό παρατηρητή, το δεύτερο άτομο μπορεί να φαίνεται αποστασιοποιημένο ή υπερβολικά παθητικό. Στην πραγματικότητα, έχει πάρει μια καλά ζυγισμένη απόφαση: να αποσυρθεί από κάτι που δεν αξίζει τον χρόνο ή τη συναισθηματική του ενέργεια.

Οι άνθρωποι με ευφυΐα, λοιπόν, αφήνουν πράγματα να «πέσουν κάτω» γιατί επιλέγουν τις μάχες τους. Ξέρουν πως δεν χρειάζεται να απογοητεύονται με το παραμικρό, δεν χρειάζεται να διορθώσουν το καθετί, να λύσουν το κάθε πρόβλημα. Ξέρουν να βάζουν προτεραιότητες. Αυτό αποτελεί έναν ακόμα τρόπο να διατηρούν τους διανοητικούς πόρους τους για να τους επενδύσουν εκεί που πραγματικά έχει σημασία.