5 ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΟΥ ΠΟΥ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΠΩΣ ΕΙΣΑΙ «ΧΑΛΙ ΝΑ ΣΕ ΠΑΤΗΣΟΥΝ»

Νιώθεις ότι οι γύρω σου σε... πατάνε. Η ψυχολόγος και κοινωνική ερευνήτρια Αγνή Μαριακάκη εξηγεί ότι οι δικές σου αντιδράσεις είναι αυτές που δίνουν στους άλλους το πράσινο φως.

Σου λέει κάποιος «φώναξέ μου τον τάδε» και δίχως να το σκεφτείς, σηκώνεσαι από την καρέκλα σου για να ικανοποιήσεις το αίτημα. Είσαι έξω με φίλους και κάποιος σου κάνει ένα... προσβλημέντο (το κομπλιμέντο που στην ουσία είναι προσβολή). Το αφήνεις να «περάσει» για να μη χαλάσεις την παρέα. Ζητάς συγγνώμη για να πάρεις τον λόγο σε μια σύσκεψη ώστε να πεις τη γνώμη σου. Και όταν σε διακόπτουν, δεν αντιδράς. Εν τω μεταξύ, αν προτείνεις κάτι και σου πουν όχι, πέφτεις στα πατώματα, όπου μένεις για ώρες. Κάτι δείχνουν αυτές οι αντιδράσεις σου.

Αν κάτι από όσα διάβασες είναι μέρος της καθημερινότητάς σου, χρειάζεσαι το «ταχύρυθμο μάθημα» που ακολουθεί. Το κάνει η ψυχολόγος και κοινωνική ερευνήτρια, Αγνή Μαριακάκη, η οποία δίνει μια χείρα βοηθείας, ώστε να κατανοήσουμε συμπεριφορές που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των άλλων προς το πρόσωπό μας, δίχως να το καταλαβαίνουμε. Όπως πάντα, πέραν της ανάλυσης του κάθε προβλήματος, δίνει και τη λύση του.

«Πριν κάποιος αποφασίσει πόσο θα σε σέβεται, σε τεστάρει. Σε σκανάρει. Όχι συνειδητά. Το κάνει το νευρικό του σύστημα, αυτόματα, ακαριαία, πριν καν ανοίξει το στόμα του. Σε λιγότερο από 3'' έχει αποφασίσει ένα από τα τρία: ή θα σε σεβαστεί ή θα σε αγνοήσει ή θα σε πατήσει κάτω σαν χταπόδι».

Για να ξέρουμε τι μας συμβαίνει, τι μας κάνουν, αλλά τι κάνουμε κι εμείς, η κυρία Μαριακάκη θέλησε για μία ακόμη φορά, να μας μάθει τους κανόνες που παίζεται το παιχνίδι. Τα τεστ, στα οποία αναφέρεται, δεν έχουν ερωτήσεις, «δεν έχουν σωστές και λάθος απαντήσεις γραμμένες κάπου. Έχουν μόνο τις αντιδράσεις σου».

Πάμε λοιπόν, στο κυρίως θέμα.

Εικονογράφηση; Ελένη Καστρινογιάννη

Τσέκαρε τις 5 αντιδράσεις σου που δείχνουν στους άλλους πως μπορούν να σε πατήσουν

Το τεστ της εντολής

«Κάποιος έρχεται και σου λέει "κάνε μου αυτό" ή "πες του τάδε να έρθει" ή "φέρε μου έναν καφέ", χωρίς να σε ρωτήσει. Χωρίς ένα "σε παρακαλώ", χωρίς να σε ρωτήσει αν είσαι διαθέσιμος/η, αν έχεις χρόνο, αν σε βολεύει ή απλά αν μπορείς. Κι εσύ σπεύδεις αυτόματα, χωρίς να το σκεφτείς. Αυτή η μικρή αθόρυβη στιγμή είναι το τεστ. Όχι αυτό που σου ζήτησαν (γιατί αυτό που έκαναν δεν ήταν αίτημα), αλλά η αντίδρασή σου, με το ναι σου να είναι αναμενόμενο και δεδομένο. Αν το ναι σου είναι πάντα έτοιμο, τότε η θέση σου σε αυτή τη σχέση έχει ήδη αποφασιστεί. Είναι μια θέση υπό.

Όταν λοιπόν κάποιος σου μιλά με εντολές, σου λέει ακριβώς πού σε έχει τοποθετήσει στο μυαλό του. Και το χειρότερο, δεν το αποφάσισε εχθές. Το αποφάσισε, την πρώτη φορά που του απάντησες αμέσως ναι ή τρέχω ή τώρα, χωρίς παύση.

«Εκεί έμαθε ότι μαζί σου δεν χρειάζεται να ρωτήσω. Δεν σου στέλνουν εντολές και παραγγέλματα επειδή δεν σε σέβονται, αλλά επειδή άθελά σου, τους έδειξες ότι δεν χρειάζεται να ρωτήσουν ή να υπολογίσουν τη διάθεσή σου να ανταποκριθείς», εξηγεί η κα Μαριακάκη.

Πώς να αλλάξεις την αντίδρασή σου

Το θέμα δεν είναι αν θα πεις ναι ή όχι, αλλά το να «κάνεις μια παύση, μια μόνο στιγμή που αποφασίζεις εσύ αν, πότε, με ποιους όρους γίνεται κάτι τώρα ή δεν γίνεται ή μπορεί να γίνει αργότερα. Ακόμα κι αν κάνεις αυτό που ζητήθηκε, η παύση αλλάζει τα πάντα, γιατί δείχνει ότι υπάρχει ένας άνθρωπος που αποφασίζει, όχι ένας μηχανισμός που εκτελεί αυτόματα κάθε αίτημα».

ΠΡΙΝ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΙ ΠΟΣΟ ΘΑ ΣΕ ΣΕΒΕΤΑΙ, ΣΕ ΤΕΣΤΑΡΕΙ. ΣΕ ΣΚΑΝΑΡΕΙ. ΟΧΙ ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ. ΤΟ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑ.

Το τεστ της ταπείνωσης

«Παρέα, τραπέζι, καλή ατμόσφαιρα και κάποιος πετάει για σένα μια ύπουλη κακιούλα, ντυμένη όμως μ’ ένα χαλαρό φορεματάκι. Παράδειγμα: "Αχ, η Μαίρη δεν τα καταλαβαίνει μωρέ αυτά". Θυμάμαι μια φορά που μου πέταξε κάποια γελώντας, με κακία όμως στα μάτια της, "εσύ Αγνή είσαι φοβερή μαγείρισσα! Πετυχαίνεις το βραστό αυγό τέλεια!" Όλοι γέλασαν. Εγώ όμως, όχι. Δεν το βρήκα αστείο. Ήταν η ειρωνεία κατευθείαν από την κατάψυξη».

Έδωσε και ένα ακόμα παράδειγμα, με το «θύμα» να γελάει «όχι γιατί αυτό που ειπώθηκε ήταν αστείο, αλλά επειδή φοβήθηκε να μη χαλάσει την ατμόσφαιρα. Υπέγραψε, όμως, χωρίς να πιάσει στυλό, την άδεια να συνεχίζουν να εκτονώνουν πάνω της την κακία και τα νεύρα τους, γιατί τώρα ξέρουν πως "αυτή δεν αντιδρά"». Έτσι, την επόμενη φορά το σχόλιο θα είναι λίγο πιο τολμηρό, γιατί το προηγούμενο πέρασε το τεστ τους. «Σκέψου το σαν νερό που τρέχει από μια τρύπα στον τοίχο: η πρώτη σταγόνα δεν κάνει τίποτα, αλλά αν δεν βουλώσεις την τρύπα, σε λίγο δεν θα έχεις καν τοίχο».

Πώς να αλλάξεις την αντίδρασή σου

Τι μπορούμε να κάνουμε; Να βάλουμε ένα όριο. «Κοιτάς και λες ήρεμα, χωρίς χαμόγελο "Αυτό δεν μου αρέσει", και συνεχίζεις κανονικά. Τέσσερις λέξεις είναι. Η σιωπή που θα ακολουθήσει δεν θα είναι η δική σου. Ταυτόχρονα, θα μεγαλώσει η παρουσία σου στο δωμάτιο», εξηγεί η ειδικός.

Το τεστ της απολογητικής γλώσσας

Αυτό το τεστ είναι διαφορετικό από τα προηγούμενα «γιατί σε εκθέτει πριν καν πουν κάτι οι άλλοι. Μπαίνεις στη καφετέρια και ρωτάς "συγγνώμη, είναι άδεια η θέση δίπλα σου;" Γιατί ζητάς συγγνώμη; Τι κακό έκανες; Ποιον αδίκησες; Η θέση είναι κενή, σε δημόσιο χώρο. Κι εσύ ζητάς συγγνώμη που θα καθίσεις στην άδεια θέση. Ή είσαι σε μια συνάντηση και λες "μπορώ να ρωτήσω κάτι;" αντί να πεις "έχω μια ερώτηση".

»Αυτή η χρήση της γλώσσας δεν είναι ευγένεια. Είναι ανακοίνωση. Ανακοινώνω στους πάντες ότι δεν είμαι σίγουρη πως αξίζω τον χώρο που πιάνω εδώ μέσα. Και συγγνώμη και που υπάρχω. Οι άλλοι, ασυνείδητα, το παίρνουν το μήνυμα. Το νευρικό τους σύστημα το καταγράφει αμέσως κι εσύ ψάχνεις μετά, γιατί σε "γράφουν". Το συγγνώμη πριν την ερώτηση δεν είναι ευγένεια. Είναι δήλωση ανασφάλειας. Δεν είμαι σίγουρη ότι αξίζω να ρωτήσω ή να ζητήσω κάτι».

Πώς να αλλάξεις την αντίδρασή σου

Προφανώς και αυτό που πρέπει να κάνουμε δεν είναι να γίνουμε αγενείς. Αρκεί, όπως λέει η κ. Μαριακάκη, να γίνουμε ουδέτεροι. Δηλαδή, να ρωτήσουμε «μπορώ να καθίσω εδώ;» ή «έχεις ένα λεπτό;» Χωρίς συγγνώμη. Δίχως να ζητάς άδεια για να μιλήσεις. Η ευγένεια είναι στον τόνο. Όχι στις "συγγνώμες"».

ΤΟ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΡΩΤΗΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΥΓΕΝΕΙΑ. ΕΙΝΑΙ ΔΗΛΩΣΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΣΙΓΟΥΡΟΣ/Η ΟΤΙ ΑΞΙΖΩ ΝΑ ΡΩΤΗΣΩ Ή ΝΑ ΖΗΤΗΣΩ ΚΑΤΙ.

Το τεστ της διακοπής

Αγαπημένο σπορ όλων είναι να διακόπτουμε κάποιον όταν μιλάει, είτε γιατί έχουμε έτοιμη απάντηση (δίχως να έχει ολοκληρώσει, αλλά… λεπτομέρειες), είτε ώστε να μην ξεχάσουμε αυτό που θέλουμε να πούμε.

«Είσαι στη μέση μιας πρότασης και κάποιος σε κόβει, μπαίνει πάνω σου, αρπάζει τη συζήτηση, λέει αυτό που θέλει κι εσύ σταματάς. Ίσως να λες και "α, ναι, συγγνώμη, συνέχισε". Ή πολύ απλά σωπαίνεις. Μπορεί και να προσπαθείς να ξαναμπείς στη συζήτηση, αλλά δεν το τολμάς. Αυτή η στιγμή, αυτή η μικρή υποχώρηση είναι η απάντηση σου στο τεστ.

»Η διακοπή δεν ήταν ατύχημα. Ήταν, συνειδητά ή όχι, μια κίνηση εξουσίας. Ο εγκέφαλός μας διακόπτει αυτούς που νιώθει ότι έχουν λιγότερη βαρύτητα. Ποτέ δεν διακόπτεις τον αρχηγό, στη μέση της πρότασής του. Ποτέ δεν κόβεις αυτόν που φοβάσαι. Διακόπτεις εκείνον που ξέρεις ότι θα ανεχτεί ή θα υποχωρήσει.

»Η φωνή σου στη μέση μιας πρότασης, είναι σαν να οδηγείς σε έναν δρόμο. Αν κάθε φορά που έρχεται ένα αυτοκίνητο από πίσω σου, εσύ πετάγεσαι στην άκρη, σε λίγο θα είσαι μόνιμα στην άκρη και θα σε προσπερνάνε όλοι. Δεν σε διακόπτουν επειδή αυτό που λες δεν αξίζει, αλλά επειδή τους έχεις εκπαιδεύσει ότι έχουν δικαίωμα προτεραιότητας όταν μιλάνε και μιλάς κι εσύ».

Πώς να αλλάξεις την αντίδρασή σου

Όταν κάποιος πετάγεται και μας διακόπτει, εμείς δεν σταματάμε να μιλάμε. «Συνεχίζεις ήρεμα με τον ίδιο τόνο, λέγοντας "άσε με να τελειώσω". Ή ακόμα πιο απλά, συνεχίζεις την πρότασή σου σαν η διακοπή να μην έγινε,  γιατί η πρόταση ήταν δική σου και αξίζει να την τελειώσεις».

Το τεστ της χυλόπιτας

Το τελευταίο τεστ που ανέλυσε η κυρία Μαριακάκη ήταν, κατά της ιδίας τη ρηθέν, το πιο ανατρεπτικό «γιατί σπάνια το "πιάνουν", ακόμα και τα πιο ευαίσθητα ραντάρ μας». Είναι το τεστ που μας λέει πώς αντιδράμε όταν ζητάμε ή προτείνουμε κάτι και ο άλλος λέει "όχι" ή "δεν μπορώ" ή "δεν γίνεται".

»Πληγώνεσαι; Στενοχωριέσαι; Ζητάς συγγνώμη που ρώτησες; Αναλύεις, ώρες μετά, μόνη σου τι έγινε, τι σου είπαν; Αισθάνεσαι χάλια που τόλμησες να ζητήσεις κάτι; Αυτή σου η αντίδραση είναι η πληροφορία. Δείχνει πόσο το όχι του άλλου σε αναστατώνει. Όταν ο σερβιτόρος σου λέει "σήμερα δεν έχουμε σολομό", δεν αναστατώνεσαι, δεν αναλύεις. Λες "εντάξει. Τι άλλο υπάρχει;" και συνεχίζεις.

»Πότε αναστατώνεσαι; Είτε όταν η έγκριση του άλλου μετράει για σένα πολύ περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε, είτε όταν η σχέση δεν είναι αμοιβαία και εσύ δίνεις μονομερώς, αλλά και φοβάσαι να χάσεις το βαμπίρ που έχεις μάθει να έχεις στη ζωή σου και σε ρουφάει ανελέητα χωρίς να ανταποδίδει.

»Όταν λοιπόν, το όχι κάποιου σε αναστατώνει, τους δίνεις ασυνείδητα την εξουσία πάνω στη διάθεσή σου. Όταν οι άνθρωποι έχουν εύκολο το όχι τους απέναντι τους, τότε έχω να σου πω δεν τους χρειάζεσαι στη ζωή σου».

Πώς να αλλάξεις την αντίδρασή σου

Τι κάνουμε λοιπόν, όταν δεν αντέχουμε τα όχι των άλλων; «Ασκείσαι ώστε να τα δέχεσαι σαν πληροφορία. Είτε δηλαδή ο άλλος άνθρωπος δεν μπορεί, είτε δεν θέλει να μπορεί. Αποφασίζεις εσύ. Επιλέγεις εσύ και είτε προχωράς με το άτομο αυτό, είτε… παρκάρεις. Η επιλογή είναι καθαρά δική σου. Αποφασίζεις ψύχραιμα, με γνώμονα το τι σε στηρίζει».

Με την ολοκλήρωση των τεστ, η κ. Μαριακάκη εξήγησε πως αυτό που δείχνουν δεν είναι ότι οι άλλοι μας πατούν επειδή είναι δυνατοί, αλλά το κάνουν «γιατί κάποια στιγμή έμαθαν πως η γνώμη τους για εμάς μετράει περισσότερο από τη γνώμη που έχουμε εμείς για τον εαυτό μας».

Τα πέντε τεστ που διαβάσατε στην ουσία «αποκαλύπτουν τι πιστεύεις για τον εαυτό σου» και αυτό είναι στο χέρι μας να το αλλάξουμε, εφόσον δεν μας αρέσει.