ΜΠΟΡΕΙ Η ΚΛΑΨΑ ΝΑ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΛΙΓΟ ΠΙΟ ΧΑΡΟΥΜΕΝΟΥΣ;

Η ασταμάτητη κλάψα για τα δεινά που μας ταλαιπωρούν μπορεί να μας φέρει πιο κοντά. Μπορεί, όμως, να μας κάνει και πιο ευτυχισμένους;

Τα μαθηματικά των συναισθημάτων είναι παράξενα. Η χαρά, λένε, μοιάζει να πολλαπλασιάζεται όταν τη μοιράζεσαι. Από την άλλη, ο πόνος και η δυστυχία γίνονται πιο διαχειρίσιμα όταν βρίσκουν έναν πρόθυμο ακροατή. Με άλλα λόγια, όταν ένα βάρος το σηκώνουν δύο (ή περισσότεροι), γίνεται πιο ελαφρύ.

Τα δεδομένα φαίνεται να επιβεβαιώνουν σε έναν βαθμό τη λαϊκή σοφία, μιας και έρευνα της οργάνωσης Age UK έδειξε ότι αν και μόνο το 29% των ενηλίκων μοιράζεται τις ανησυχίες του, από αυτούς το 36% δηλώνει πιο αισιόδοξο μετά τη συζήτηση, το 26% αισθάνεται ανακούφιση και το 8% αναφέρει ότι το πρόβλημα μοιάζει μικρότερο από τη στιγμή που λέγεται δυνατά.

Η γκρίνια ως τρόπος σύνδεσης

Eπιστήμονες από το Southwest University ρώτησαν εφήβους στην Κίνα αν είναι πιο ευτυχισμένοι όταν επιδίδονται στο λεγόμενο co-rumination. Οι ερευνητές το ορίζουν ως μια μορφή επικοινωνίας κατά την οποία οι άνθρωποι υπεραναλύουν και επανέρχονται ξανά και ξανά στα ίδια προσωπικά προβλήματα και αρνητικά συναισθήματα μέσα σε μια ομάδα ή σε μια σχέση, αναζητώντας κοινωνική υποστήριξη.

Δεν πρόκειται απλώς για μια συζήτηση γύρω από δύσκολα θέματα, αλλά για μια διαδικασία κατά την οποία το πρόβλημα αναλύεται εξαντλητικά, ενώ παράλληλα ενισχύεται η αίσθηση ότι «δεν είμαι μόνος σε αυτό».

Ο όρος δεν αποδίδεται εύκολα στα ελληνικά. Ίσως η πιο κοντινή περιγραφή να είναι ο «συλλογικός μηρυκασμός», η επαναλαμβανόμενη ανακύκλωση προβλημάτων μεταξύ φίλων ή συντρόφων. Το θες με πιο καθημερινούς όρους; Η γνωστή σε όλους μας... κλάψα.

Πόσο απλή, όμως, είναι η απάντηση στο αν η δυστυχία αγαπά την παρέα, με αποτέλεσμα να μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα;

Η ΚΟΙΝΗ ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ ΣΥΧΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΣΑΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΟΛΛΑ. ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΝΩΝΟΝΤΑΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΡΑΠΟΝΑ, ΤΗΝ ΕΙΡΩΝΕΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΑΓΑΝΑΚΤΗΣΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟΝ Ή ΚΑΤΙ.

Υποστήριξη ή ανακύκλωση του προβλήματος;

Η διαδικασία αυτή θυμίζει σε πολλά σημεία την ψυχοθεραπεία, όπου θεραπευτικά λειτουργεί τόσο η αφήγηση μιας δύσκολης εμπειρίας όσο και η εμπειρία ότι κάποιος ακούει πραγματικά, αναγνωρίζει και επικυρώνει τα συναισθήματά σου. Όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι γίνεται κατανοητός, δεν εξαφανίζεται το πρόβλημα που αντιμετωπίζει, αλλά συχνά μειώνεται το ψυχικό βάρος που του προκαλεί.

Η παραπάνω μελέτη, ωστόσο, δείχνει ότι δεν λειτουργούν όλες οι συζητήσεις με τον ίδιο τρόπο. Ο «συλλογικός μηρυκασμός» είναι ωφέλιμος όταν συνοδεύεται από ειλικρινή και προσωπική αυτοαποκάλυψη στο πλαίσιο μιας σχέσης που χαρακτηρίζεται από εμπιστοσύνη, ενσυναίσθηση και ενθάρρυνση. Σε αυτή την περίπτωση, το πρόβλημα δεν ανακυκλώνεται απλώς, γίνεται επεξεργασία του με τρόπο που μπορεί να οδηγήσει στην κατανόηση και τελικά στην αλλαγή.

Το αντίθετο συμβαίνει όταν η συζήτηση γίνεται μέσα σε σχέσεις επιφανειακές ή μη αυθεντικές. Εκεί, η συνεχής ανακύκλωση των ίδιων αρνητικών σκέψεων χωρίς καμία ουσιαστική επεξεργασία απλά επιβεβαιώνει την απαισιοδοξία του ομιλητή, εγκλωβίζοντάς τον σε έναν φαύλο κύκλο. Το αποτέλεσμα; Αντί για ανακούφιση, ο άνθρωπος βιώνει αύξηση του κινδύνου άγχους και κατάθλιψης.

Η κλάψα έχει και τα θετικά της

Ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης είναι ότι ακόμη και η λεγόμενη «εμμονική κλάψα» (obsessive whining) έχει ορισμένα θετικά στοιχεία. Παρότι το περιεχόμενό της είναι σχεδόν αποκλειστικά αρνητικό, δημιουργεί μια αίσθηση κοινής ταυτότητας. Οι άνθρωποι νιώθουν μέσα από αυτήν ότι ανήκουν κάπου. Η κοινή δυσαρέσκεια συχνά λειτουργεί σαν κοινωνική κόλλα. Οι άνθρωποι ενώνονται μέσα από τα παράπονα, την ειρωνεία, την κοινή αγανάκτηση απέναντι σε κάποιον ή κάτι.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Το τίμημα, όμως, είναι ότι η γκρίνια και η αρνητικότητα παγιώνονται και όσο περισσότερο επαναλαμβάνεται το μοτίβο αυτό, τόσο περισσότερο γίνεται μέρος της προσωπικής και συλλογικής ταυτότητας.

Απέναντι σε αυτή τη μορφή μηρυκασμού, οι ερευνητές περιγράφουν έναν δεύτερο δρόμο, την υποστηρικτική συζήτηση (supportive discussion), όπου οι άνθρωποι μοιράζονται τις δυσκολίες τους με ευαλωτότητα, χωρίς να χρειάζεται να κατηγορήσουν κάποιον άλλον για να νιώσουν καλύτερα.

Στην πρώτη περίπτωση, οι άνθρωποι συνδέονται μέσα από τις κοινές τους αντιπάθειες, ενώ στη δεύτερη, συνδέονται μέσα από την κοινή ανθρώπινη ευαλωτότητα.

ΟΤΑΝ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ ΟΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΤΟΣ, ΔΕΝ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ, ΑΛΛΑ ΣΥΧΝΑ ΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΤΟ ΨΥΧΙΚΟ ΒΑΡΟΣ ΠΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ.

Η παρέα που επιλέγουμε για τη δυστυχία μας

Ναι, η δυστυχία προτιμά την παρέα, αλλά όχι οποιαδήποτε παρέα. Καθώς μεγαλώνουμε, δεν αλλάζουν μόνο οι φίλοι μας, αλλάζει κι αυτό που αναζητάμε σε εκείνους. Υπάρχουν σχέσεις που συντηρούν την αρνητικότητα και άλλες που μας βοηθούν να τη «μεταβολίσουμε». Υπάρχουν άνθρωποι που μας κάνουν να αισθανόμαστε δικαιωμένοι μέσα στον θυμό μας και άλλοι που μας βοηθούν να τον κατανοήσουμε.

Όπως αντιλαμβάνεσαι, οι σχέσεις της δεύτερης κατηγορίες είναι πιο απαιτητικές και προϋποθέτουν ειλικρίνεια, εμπιστοσύνη και θάρρος. Από την άλλη, είναι πιο εύκολο να ενώσουμε τις φωνές μας με έναν θυμωμένο όχλο, να γκρινιάξουμε για τους «άλλους» και να αισθανθούμε ότι ανήκουμε κάπου. Το δύσκολο είναι να πούμε «πονάω» χωρίς να χρειαστεί να κατηγορήσουμε κανέναν.