ΓΙΑΤΙ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΕΝΗΛΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΟΒΟΥΝ ΚΑΘΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ;

Οι ειδικοί λένε πως είναι πιο εύκολο για τις νεότερες γενιές να διακόψουν τις σχέσεις με τους γονείς τους και εξηγούν γιατί συμβαίνει αυτό και τι επιπτώσεις έχει.

Στην αυτοβιογραφία της «Η Μορφωμένη» η Tara Westover εξιστορεί τη ζωή της στα βουνά του Αϊντάχο. Μέχρι τα 17 της χρόνια η Westover μεγαλώνει από θρησκόληπτους και αποκομμένους από την κοινωνία Μορμόνους γονείς. Δεν την αφήνουν να πάει σχολείο, δεν πάνε ποτέ σε γιατρό και καθώς είναι πεπεισμένοι ότι το «Τέλος του Κόσμου» πλησιάζει ζουν συγκεντρώνοντας όπλα, καύσιμα και τρόφιμα για να επιβιώσουν όσο διάστημα τους απομένει. Η κοπέλα, όμως, έχει μια έμφυτη φιλομάθεια που την οδηγεί να εξασκηθεί μόνη της στη γραφή και τα βασικά μαθηματικά και τελικά, με αδιανόητο κόπο, να μπει στο Πανεπιστήμιο. Σπούδασε Ιστορία, πήρε υποτροφία και βρέθηκε να κάνει μεταπτυχιακό και διδακτορικό στο Cambridge και στο Harvard. Με τους γονείς της διέκοψε κάθε σχέση οριστικά.

Λογικό, ίσως σκεφτεί κανείς, και απαραίτητο για την επιβίωσή της. Όμως πόση δύναμη ψυχής χρειάζεται για να φτάσει κανείς εκεί; Ειδικά έχοντας μεγαλώσει σε κοινωνίες που θεωρούν την φροντίδα των γονιών, όταν γινόμαστε ενήλικοι, αυτονόητη; Ήταν αυτό ακριβώς που προβλημάτισε τον φίλο μου, τον Κώστα, όταν πριν από μερικά χρόνια ο ομοιοπαθητικός του τού είπε: «Μην τους σηκώνεις το τηλέφωνο!». Οι 75ρηδες τότε γονείς του – που ζούσαν μαζί, αλλά δεν μιλούσαν μεταξύ τους – τον καλούσαν αμέτρητες φορές μέσα στη μέρα για να του ζητήσουν τη μία εξυπηρέτηση μετά την άλλη ή απλά για να γκρινιάξουν για το παραμικρό. Ο άνθρωπος δούλευε, είχε μόλις αποκτήσει μωρό και η συμπεριφορά τους αυτή, που δεν σταματούσε όσο κι αν τους το ζητούσε ήρεμα, του προκαλούσε στρες. Κάποια στιγμή άρχισε να παθαίνει σοβαρές νευρώσεις στο στομάχι χωρίς οι γιατροί να βρίσκουν τι φταίει, μέχρι που αποφάσισε πράγματι να ακολουθήσει τη συμβουλή του ομοιοπαθητικού και κάπως ηρέμησε. Τουλάχιστον για μερικά χρόνια, ώσπου να αρχίσει να τους τρέχει στα νοσοκομεία.

ΤΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ ΝΑ ΔΙΑΚΟΨΟΥΝ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙΣ ΦΑΝΤΑΖΕΤΑΙ.

Η δημόσια συζήτηση περί οικογενειακής αποξένωσης «άνοιξε» πολύ στις αρχές αυτού του έτους μετά την ανάρτηση του Brooklyn Beckham, γιου των David και Victoria Beckham, ο οποίος δήλωσε ότι διακόπτει τις σχέσεις με τους γονείς του, κατηγορώντας τους ότι είναι ελεγκτικοί, ότι δίνουν προτεραιότητα στο «Brand Beckham» έναντι της οικογένειας και ότι προσπαθούν να σαμποτάρουν τον γάμο του με την σύντροφό του. Μια σειρά από άρθρα με έρευνες και μελέτες αναδύθηκαν το διάστημα εκείνο που αποκάλυψαν πως το ποσοστό των ενήλικων παιδιών που αποφασίζουν να διακόψουν κάθε επαφή με τους γονείς τους είναι μεγαλύτερο από όσο κανείς φαντάζεται.

Και δεν πρόκειται για μια απόφαση που παίρνεται ελαφρά τη καρδία: Όπως γράφει σε άρθρο η επικεφαλής του οργανισμού Australian Psychological Society, Zena Burgess, «Η απόφαση να αποκλείσεις ένα άτομο από τη ζωή σου συχνά προκύπτει από έναν συνδυασμό παραγόντων που σχετίζονται με την ανάγκη για αυτοπροστασία, τη διατήρηση της ψυχικής υγείας και την ανεπίλυτη συναισθηματική σύγκρουση.

»Ο αντίκτυπος της οικογενειακής αποξένωσης μπορεί να είναι εκτεταμένος και να έχει σημαντική επίδραση σε όλα τα μέλη της οικογένειας, όχι μόνο σε εκείνα που βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης. Τα συναισθήματα θλίψης, απώλειας, θυμού ή δυσαρέσκειας είναι τα πιο συνηθισμένα.

»Η απόφαση να παραμείνει κανείς αποξενωμένος μπορεί επίσης να είναι δύσκολη και μπορεί να προκαλέσει συναισθήματα ενοχής, θλίψης και αμφιβολίας».

Τι οδηγεί ένα ενήλικο παιδί σε αυτή την απόφαση;

Η Dr Burgess παρατηρεί ότι στην αποξένωση οδηγούνται συχνά ενήλικα παιδιά που συνεχίζουν να ζουν με του γονείς τους για χρόνια. «Είναι σα να έχουν ΄κολλήσει’ σε μια εφηβική κατάσταση και αντιδρούν στους γονείς τους για το παραμικρό», λέει η ίδια. «Πολλά από αυτά, όχι άδικα, κατηγορούν τους γονείς τους – είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα – για ό,τι έχει πάει στραβά στη ζωή τους. Η αναγνώριση του πώς οι γονείς συνέβαλαν στις δυσκολίες τους μπορεί να είναι ένα υγιές, ακόμη και απαραίτητο, βήμα προς την θεραπεία, αλλά το να παραμένουν κολλημένα στην τάση για ενοχή συχνά εμποδίζει την ανάπτυξη και μπορεί να μετατραπεί σε ένα μόνιμο αίσθημα θυματοποίησης ή σε τεταμένες οικογενειακές σχέσεις».

Την ίδια ώρα η Αμερικανίδα ψυχοθεραπεύτρια Marie Morin διαπιστώνει στο ίδιο άρθρο πως η οικογενειακή αποξένωση τείνει να γίνει μια αυξανόμενη και πολύ επίπονη τάση: «Σαν κάτι να έχει μετατοπιστεί στις γενιές των Millenials και Gen Z: Αυτές οι γενιές έχουν... μια νέα γλώσσα γύρω από την ψυχική υγεία, τα όρια, το τραύμα και τις τοξικές δυναμικές. Μεγαλώνοντας έμαθαν πράγματα όπως: αν κάποιος δεν σε σέβεται, ακόμα κι αν είναι συγγενής σου, έχεις το δικαίωμα να προστατεύσεις τον εαυτό σου. Το 2026, λοιπόν, βλέπουμε πως η συναισθηματική υγεία ενός ατόμου προηγείται της οικογενειακής αφοσίωσης».

ΣΗΜΕΡΑ, ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΠΟΤΕ, ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΖΩΗΣ.

Και συνεχίζει: «Τα παιδιά στις μέρες μας είναι πιο πιθανό να αναρωτιούνται πράγματα όπως, ‘με κάνει αυτή η σχέση να νιώθω ότι ακούγομαι, ότι είμαι καλά, είμαι ασφαλής και είμαι πολύτιμος;’... όταν τα ενήλικα παιδιά αισθάνονται ότι δεν τα έχουν ακούσει, μερικές φορές επιλέγουν τη σιωπή αντί των καβγάδων».

Χρωστάμε στους γονείς μας;

Και ο ψυχολόγος Dr. Joshua Coleman στο βιβλίο του «Rules of Estrangement» αναφέρεται στη γενεαλογική μετατόπιση που συμπίπτει με μια γενικότερη αλλαγή κουλτούρας: «Οι ηλικιωμένοι συχνά έχουν αίσθηση καθήκοντος όσον αφορά την οικογένεια, και αυτό σημαίνει ότι δεν θα διαλύσουν σχέσεις ακόμα κι αν τις βρουν πολύ δυσλειτουργικές. Σήμερα, όμως, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία, τα παιδιά καθορίζουν τους όρους της οικογενειακής ζωής. Και σε μια κουλτούρα που εκτιμά την ανεξαρτησία, ακόμα και οι ψυχοθεραπευτές μπορεί να συμβουλεύσουν για διακοπή των σχέσεων».

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Και συνεχίζει: «Έχει παρατηρηθεί μια μετατόπιση από το ‘τίμα τη μητέρα σου και τον πατέρα σου’ προς τις έννοιες της ευτυχίας και της ψυχικής υγείας. Από ορισμένες απόψεις, τα ιδανικά που έχουμε τώρα για την ρομαντική αγάπη είναι πραγματικά παράλληλα με τα ιδανικά που έχουμε για τις σχέσεις γονέα-ενήλικου παιδιού». Είναι, όμως, εφικτό αυτό; Η σχέση με τους γονείς δεν είναι κάτι εντελώς διαφορετικό; Πιο σταθερό και μόνιμο; Κάτι που αν χάσουμε πραγματικά θα κοστίσει;

«Στους γονείς περισσότερο» λέει σε άρθρο Karl Pillemer, κοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Fault Lines: Fractured Families and How to Mend Them». Και συνεχίζει: «Αν ρωτήσετε τους μεγαλύτερους γονείς και τα ενήλικα παιδιά τους: ‘Πόσο σημαντική είναι αυτή η σχέση για εσάς; Πόσο κεντρική είναι στη ζωή σας; Πόσο αναστατωμένοι είστε αν δεν μπορείτε να τα δείτε; Πόσο πολύ συνδέεται η ταυτότητά σας με τη σχέση;’, οι μεγαλύτεροι γονείς έχουν πολύ πιο ισχυρές απόψεις από ό,τι τα ενήλικα παιδιά τους. Έχουν επενδύσει εδώ και χρόνια σε αυτά. Εν τω μεταξύ, τα ενήλικα παιδιά έχουν πολλούς ανταγωνιστικούς ρόλους, πολλές ανταγωνιστικές ευθύνες. Είναι δομικά πιο εύκολο γι’αυτά να βγουν από τη σχέση παρά για τους γονείς».

Ίσως γι'αυτό είναι οι γονείς εκείνοι που συνήθως κάνουν και τα περισσότερα βήματα επανασύνδεσης. Όταν ένας τέτοιος γονιός ζητά από τον Coleman να τον βοηθήσει να τα ξαναβρεί με τα παιδιά του, εκείνος προτείνει να γράψει ένα γράμμα «επανόρθωσης» για να δει αν θα μπορούσε ξεκινήσει ένας διάλογος. Μέσα από αυτό το γράμμα μπορεί να αναγνωρίζει λάθη και να αναφέρει πράγματα όπως: «Ξέρω ότι δεν θα είχες διακόψει την επαφή αν δεν ήταν το πιο υγιές πράγμα που μπορούσες να κάνεις». Στη συνέχεια μπορεί να το καλεί να δοκιμάσουν να κάνουν μαζί οικογενειακή θεραπεία. Εάν το παιδί συμφωνήσει σε αυτό και ο γονέας είναι πρόθυμος να σεβαστεί τα όρια του παιδιού όσον αφορά το πότε και πόσο συχνά θα μιλάνε, οι πιθανότητες συμφιλίωσης είναι, σύμφωνα με τον ειδικό, εξαιρετικά υψηλές.

Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις οικογενειών που τα μέρη δεν φαίνονται διατεθειμένα να υποχωρήσουν. Που γράμματα γράφονται και επιστρέφονται στον αποστολέα. Που η ψυχική γαλήνη λόγω απόστασης ξεπερνά τη θλίψη που αυτή την ίδια ώρα μπορεί να δημιουργεί. Υπάρχουν περιπτώσεις που το γυαλί σπάει αλλά κάπως, με από κοινού προσπάθεια, ξανακολλάει. Και άλλες που απλά παραμένει για πάντα σπασμένο.