ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΟΥ «ΞΑΝΑΠΑΙΖΕΙ» ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ 3 ΤΑ ΞΗΜΕΡΩΜΑΤΑ;

Ξυπνάς μέσα στη μαύρη νύχτα και πιάνεις τη σκέψη σου να τρέχει σε παλιούς και πιθανούς μελλοντικούς διαλόγους. Σα να κάνεις πρόβα στα λόγια σου. Εκείνα που είπες κι εκείνα που ήθελες να πεις, αλλά δεν μπόρεσες. Ωραία όλα αυτά, αλλά στις 3 τα ξημερώματα τα λες και βασανιστικά. Το θετικό είναι ότι ο εγκέφαλός σου δεν προσπαθεί να σε βασανίσει. Προσπαθεί να σε διδάξει.

Είναι 3:17 π.μ. και ο εγκέφαλός σου έχει αποφασίσει ότι ήρθε η ώρα για σοβαρό αναστοχασμό. Αυτή τη φορά θυμήθηκε μια συζήτηση που είχες με έναν φίλο πριν από 3 ημέρες. Ξαφνικά, οι ακριβείς λέξεις που χρησιμοποίησες κατά τη διάρκεια αυτής της συνομιλίας αντηχούν στο μυαλό σου. Επαναλαμβάνεις ένα αστείο που δεν πέτυχε. Θυμάσαι την αμήχανη ατάκα που είπες και εύχεσαι να μπορούσες να το είχες αλλάξει με κάποιο τρόπο.

Είναι ενδιαφέρον ότι κάθε φορά που ο εγκέφαλός σου αναπαράγει μια συνομιλία, το κάνει λες και μπορεί κάπως να την αλλάξει – πράγμα που δεν γίνεται ποτέ. Οι περισσότεροι άνθρωποι υποθέτουν ότι πρόκειται για υπερανάλυση ή άγχος, αλλά οι ψυχολόγοι έχουν διαφορετική άποψη.

Ο εγκέφαλός σου δεν προσπαθεί να ξαναγράψει το παρελθόν. Προσπαθεί να σε προετοιμάσει για το μέλλον, μαθαίνοντας από προηγούμενες εμπειρίες, ώστε να λάβεις καλύτερες αποφάσεις. Κι αν μέχρι τώρα έψαχνες να βρεις γιατί ο εγκέφαλός σου σε ξυπνάει γύρω στις 3, πρέπει να ξέρεις ότι υπάρχει κι άλλος ένας λόγος.

Ο εγκέφαλος λειτουργεί ως μηχανή πρόβλεψης

Συνήθως σκεφτόμαστε τη μνήμη ως αρχειοθήκη, ένα μέρος όπου αποθηκεύουμε αναμνήσεις από όσα έχουν ήδη συμβεί. Οι νευροεπιστήμονες βλέπουν τη μνήμη κάπως διαφορετικά. Η μνήμη είναι ένας από τους πιο χρήσιμους προγνωστικούς παράγοντες για το τι θα συμβεί στο μέλλον.

Όταν ο εγκέφαλός μας υπολογίζει πώς να παίρνει καλύτερες αποφάσεις, θα ανατρέξει σε προηγούμενες εμπειρίες. Οι άβολες στιγμές και οι κακές αλληλεπιδράσεις που είχαμε γίνονται πολύτιμες πληροφορίες για την οργάνωσή του. Θέλει να ξαναπαίξει τις αποτυχημένες σκηνές, ώστε να προετοιμάσει μια επιτυχημένη. Είναι σαν να ρωτά: Τι συνέβη; Τι μου έλειψε; Τι μπορώ να κάνω διαφορετικά την επόμενη φορά;

Γιατί μερικές συζητήσεις δεν τελειώνουν ποτέ;

Πριν από σχεδόν 100 χρόνια, η Σοβιετική ψυχολόγος Bluma Zeigarnik (Μπλούμα Ζεϊγκάρνικ), λιθουανικής καταγωγής έκανε μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση σε ένα καφέ: οι σερβιτόροι εκεί μπορούσαν να θυμούνται πολλές λεπτομέρειες για πελάτες που είχαν απλήρωτες παραγγελίες, αλλά όταν ένας πελάτης πλήρωνε τον λογαριασμό του, οι λεπτομέρειες της παραγγελίας εξαφανίζονταν από το μυαλό των σερβιτόρων.

Αυτή η παρατήρηση οδήγησε στη διατύπωση μιας πολύ ενδιαφέρουσας θεωρίας που ονομάστηκε αργότερα «φαινόμενο Zeigarnik». Η θεωρία περιγράφει την τάση του ανθρώπινου εγκεφάλου να θυμάται πολύ καλύτερα τις ανολοκλήρωτες ή διακοπτόμενες δραστηριότητες σε σχέση με εκείνες που έχουν ολοκληρωθεί.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Σκέψου τώρα μια αμήχανη συζήτηση. Όταν δεν ξέρεις αν κάποιος σε παρεξήγησε, ανησυχείς μήπως τον πρόσβαλες ή αισθάνεσαι ότι έχασες μια ευκαιρία, ο εγκέφαλός σου αφήνει αυτή τη συνάντηση ανοιχτή και ημιτελή και συνεχίζει να επιστρέφει ξανά και ξανά, επειδή «ό,τι δεν λύθηκε στο παρελθόν κρατάει την προσοχή μας» (αυτός πιθανότατα είναι και ένας από τους λόγους που δεν ξεχνάμε εύκολα τις προσωπικές σχέσεις στις οποίες δεν δώσαμε εμείς τέλος, αλλά ο άλλος).

ΟΤΑΝ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΖΕΙ ΠΩΣ ΝΑ ΠΑΙΡΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ, ΘΑ ΑΝΑΤΡΕΞΕΙ ΣΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ. ΟΙ ΑΒΟΛΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΕΙ ΠΙΟ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ.

Γιατί όλα γίνονται πιο έντονα τη νύχτα

Αφού βρήκαμε την επιστημονική εξήγηση στο γιατί η σκέψη μας επιστρέφει ξανά και ξανά σε μια ανολοκλήρωτη στιγμή, ας δούμε γιατί αυτό συμβαίνει πιο έντονα τη νύχτα. Όταν ξεκουραζόμαστε, το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας στον εγκέφαλο λειτουργεί πιο σκληρά από ποτέ. Το Δίκτυο Προεπιλεγμένης Λειτουργίας (Default Mode Network - DMN) είναι ένα διασυνδεδεμένο σύστημα περιοχών του εγκεφάλου (όπως ο προμετωπιαίος φλοιός) που ενεργοποιείται κυρίως όταν το άτομο βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας ή ξεκούρασης και δεν εκτελεί κάποια απαιτητική εργασία.

Το Δίκτυο Προεπιλεγμένης Λειτουργίας είναι υπεύθυνο για την υποστήριξη της μνήμης, τον αναστοχασμό, τη δημιουργία φανταστικών καταστάσεων και τη δημιουργία νοητικών προσομοιώσεων για το τι μπορεί ή δεν μπορεί να συμβεί στο μέλλον. Σκέψου το σαν μια επιτροπή προγραμματισμού του εγκεφάλου μας που συνεδριάζει όλη τη νύχτα για να ετοιμαστεί για την επόμενη μέρα.

ΟΤΑΝ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ 3 ΤΟ ΠΡΩΙ, ΚΑΝΕ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΕΡΩΤΗΣΗ: ΤΙ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΜΑΘΩ ΑΠΟ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ; ΚΑΙ ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΟΥ.

Ο πρωταρχικός σκοπός του Δικτύου Προεπιλεγμένης Λειτουργίας είναι ευγενής: Επιτρέπει την ενδοσκόπηση και την επεξεργασία εμπειριών, στοιχεία που είναι απαραίτητα για την ψυχική υγεία, τη δημιουργικότητα και τη συναισθηματική ισορροπία. Θέλει να σε βοηθήσει να βελτιωθείς. Αλλά έχει ένα θέμα με την ώρα... Εργάζεται καλύτερα, όταν εσύ βρίσκεσαι σε safe mode, όταν δηλαδή δεν δέχεσαι εξωτερικά ερεθίσματα.

Μάλιστα, εξαιτίας του τρόπου λειτουργίας του και της ικανότητάς του να εστιάζει σε ζητήματα αντί για λύσεις, καταλήγει να συνδέεται με το άγχος και τη συναισθηματική δυσφορία, επειδή δημιουργεί επαναλαμβανόμενα αρνητικά μοτίβα υπερανάλυσης. Πώς θα το σταματήσεις;

Μερικοί τρόποι για να ησυχάσεις το μυαλό σου από τις συζητήσεις

Όταν το μυαλό επαναλαμβάνει συζητήσεις στις 3 το πρωί, προσπάθησε να μην τις ακούσεις ξανά. Αντίθετα, κάνε μια διαφορετική ερώτηση: Τι μπορώ να μάθω από αυτή την κατάσταση; Γράψε την απάντησή σου. Είναι λίγο κουραστικό την πρώτη φορά, αλλά οι έρευνες υποστηρίζουν ότι γράφοντας μπορείς να επεξεργαστείς καλύτερα τα συναισθήματα οργανώνοντάς τα σε ένα δομημένο μοτίβο σκέψης μέσω του γραπτού λόγου. Καταγράφοντας την εμπειρία αντί να επαναλαμβάνεις συνεχώς αυτό που συνέβη, το μυαλό σου μπορεί να αρχίσει να βλέπει την κατάσταση ως μια ολοκληρωμένη εμπειρία και όχι ως κάτι ανολοκλήρωτο.

ΤΟ «ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ZEIGARNIK» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΗΝ ΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΝΑ ΘΥΜΑΤΑΙ ΠΟΛΥ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΙΣ ΑΝΟΛΟΚΛΗΡΩΤΕΣ Ή ΔΙΑΚΟΠΤΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΕΚΕΙΝΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΕΙ.

Αντί να εστιάζει στα αρνητικά, ο εγκέφαλός σου μπορεί να μετατοπίσει την εστίασή του προς το μάθημα που πήρες, κάτι που παραπέμπει στο «κλείσιμο» ενός θέματος και βελτιώνει την ανθεκτικότητα, τη συναισθηματική ρύθμιση και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, σύμφωνα με την Αμερικανίδα ψυχολόγο Cathleen Beachboard.

Καταγράφοντας το μάθημα που πήρες, επιτρέπεις στο Δίκτυο Προεπιλεγμένης Λειτουργίας να αναστείλει τη συνεχή διαδικασία αναζήτησής του, καθώς το μυαλό σου ολοκληρώνει κατά κάποιο τρόπο το έργο του εντοπισμού δυνητικά χρήσιμων πληροφοριών για μελλοντική χρήση.

Μια άλλη έξυπνη τεχνική είναι να νιώσεις ευγνώμων γι' αυτό το μάθημα, ώστε να μην δώσεις πολλά περιθώρια ανάπτυξης στα προηγούμενα αρνητικά συναισθήματα, που αν παραμένουν άλυτα, δημιουργούν ξανά στον εγκέφαλο την ανάγκη να τα φτιάξει και άρα επανέρχεται ξανά και ξανά στον τόπο του εγκλήματος, κρατώντας σε άγρυπνο μέσα στη μαύρη νύχτα.

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.