ΜΗΠΩΣ ΜΕ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΣΟΥ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΕΙΣ ΑΥΤΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ;

Μπορεί εσύ να χαρακτηρίζεις τη στάση σου βοηθητική, αλλά στην πραγματικότητα να προσφέρεις άθελά σου διευκόλυνση σε μια βλαπτική συμπεριφορά. Αναγνώρισε τα προειδοποιητικά σημάδια και δες τι μπορείς να κάνεις για να σταματήσεις αυτόν τον φαύλο κύκλο.

Στα αγγλικά ο όρος είναι enabling. Στα ελληνικά θα μπορούσαμε να τον αποδώσουμε ως διευκόλυνση μιας προβληματικής συμπεριφοράς. Στην ουσία μιλάμε για τη στάση ενός ανθρώπου, συνήθως συντρόφου, γονέα, συγγενή ή φίλου, που πιστεύει ότι βοηθά το αγαπημένο του πρόσωπο, αλλά στην πραγματικότητα το «σώζει» διαρκώς από τις συνέπειες των πράξεών του, διευκολύνοντας άθελά του τη συνέχιση μιας βλαπτικής συμπεριφοράς.

Η συγκεκριμένη έννοια συνδέεται συχνά με εξαρτήσεις από αλκοόλ ή ουσίες, όμως δεν περιορίζεται σε αυτές. Μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε είδους δυσλειτουργική σχέση.

Η ταινία «When a Man Loves a Woman» με πρωταγωνιστές τη Μεγκ Ράιαν και τον Άντι Γκαρσία περιγράφει εξαιρετικά μια τέτοια συμπεριφορά, στο πλαίσιο ενός γάμου που επηρεάζεται από τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

Προσφέρεις βοήθεια ή διευκολύνεις μια λάθος συμπεριφορά;

Στην ταινία, όπως και στη ζωή, η «διευκόλυνση» δεν παρουσιάζεται ως κάτι εμφανώς λανθασμένο ή κακό. Οι πράξεις του Μάικλ (ο χαρακτήρας που υποδύεται ο Γκαρσία) δεν πηγάζουν από αδιαφορία ή κακές προθέσεις, αλλά προέρχονται από αγάπη και την επιθυμία να κρατήσει την οικογένειά του ενωμένη. Έτσι, συχνά υποβαθμίζει τις συνέπειες της κατανάλωσης αλκοόλ της Άλις (ο χαρακτήρας της Ράιαν), παρεμβαίνει διαρκώς και αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις που εκείνη αδυνατεί να εκπληρώσει, προστατεύοντάς την από τις συνέπειες του εθισμού της.

Αυτό είναι που κάνει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά τόσο δύσκολη στην αναγνώριση και τη διαχείρισή της. Με μια τέτοια στάση δεν βοηθάς κάποιον, δεν κάνεις κάτι που ο ίδιος δεν είναι σε θέση να κάνει. Αντιθέτως, κάνεις κάτι που και θα μπορούσε και θα έπρεπε να το κάνει μόνος του. Αποτέλεσμα; Δημιουργείται ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο το άτομο συνεχίζει την προβληματική συμπεριφορά, χωρίς να έρχεται αντιμέτωπο με τις συνέπειες των επιλογών του.

Στιγμιότυπο από την ταινία «When a Man Loves a Woman». Alamy/Visualhellas.gr

Τα σημάδια που μαρτυρούν μια συμπεριφορά διευκόλυνσης

Για να σταματήσει κανείς να διευκολύνει μια προβληματική κατάσταση, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσει με ποιους τρόπους το κάνει . Παρακάτω θα βρεις 7 σημάδια που μαρτυρούν ότι η στάση σου όχι μόνο δεν βοηθά τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου, αλλά κάνει τα πράγματα χειρότερα.

1. Αποφυγή: Αντί να μιλήσεις ανοιχτά για τη συμπεριφορά του άλλου, προτιμάς να την αγνοείς. Αυτό μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά μακροπρόθεσμα συνήθως επιδεινώνει το πρόβλημα.
2. Άρνηση: Είναι δύσκολο να παραδεχτείς ότι ένας άνθρωπος που αγαπάς αντιμετωπίζει πρόβλημα εθισμού, ιδιαίτερα όταν ο ίδιος το αρνείται. Επομένως, είναι πιο εύκολο να υιοθετήσεις κι εσύ την ίδια στάση.
3. Αίσθημα πικρίας: Όταν προστατεύεις συνεχώς κάποιον από τις συνέπειες των πράξεών του, είναι πιθανό να αρχίσεις να συσσωρεύεις θυμό, απογοήτευση και πικρία, κάτι που επηρεάζει τόσο τη δική σου ψυχική υγεία όσο και τις σχέσεις σου.
4. Αγνόηση ή ανοχή: Μπορεί να βλέπεις τα σημάδια της εξάρτησης, παρ' όλα αυτά να αποφεύγεις να τα σχολιάσεις. Η σιωπή όμως είναι έμμεση αποδοχή, για να παραφράσουμε το γνωστό σύνθημα.
5. Συγκάλυψη: Τηλεφωνάς στον εργοδότη του/της συντρόφου σου και λες ότι είναι άρρωστος/η, ενώ στην πραγματικότητα δεν μπορεί να εργαστεί λόγω hangover; Η διευκόλυνση περιλαμβάνει συχνά τη συγκάλυψη ή τη δικαιολόγηση της συμπεριφοράς του άλλου.
6. Ιεράρχηση αναγκών: Συχνά η διευκόλυνση συνοδεύεται από την παραμέληση των δικών σου αναγκών, προκειμένου να φροντίζεις το άλλο άτομο.
7. Ανάληψη των ευθυνών: Όταν το άλλο άτομο αδυνατεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, αναλαμβάνεις εσύ τον ρόλο του και ό,τι ευθύνη αφήνει πίσω.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Πώς να σταματήσεις τη συμπεριφορά αυτή

Μίλα ανοιχτά

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις την πραγματικότητα, να εκφράσεις με σαφήνεια ότι αντιλαμβάνεσαι το πρόβλημα και να ξεκαθαρίσεις ότι είσαι πρόθυμος να στηρίξεις την προσπάθεια αλλαγής του δικού σου ανθρώπου, όχι όμως και τη συνέχιση της καταστροφικής συμπεριφοράς.

Βάλε όρια

Τα όρια είναι απαραίτητα για την προστασία τόσο του δικού σου ψυχισμού όσο και της σχέσης. Φρόντισε να τα επικοινωνείς καθαρά και να τα τηρείς με συνέπεια.

Μην παρέχεις οικονομική βοήθεια

Όταν η οικονομική στήριξη συντηρεί την προβληματική συμπεριφορά, παύει να είναι βοήθεια. Η διακοπή της μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βήμα προς την ανάληψη προσωπικής ευθύνης από το άλλο άτομο.

Άσε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες

Όσο κάποιος προστατεύεται από τις συνέπειες των πράξεών του, είναι πιο εύκολο να αρνείται το πρόβλημα. Η επαφή με την πραγματικότητα είναι συχνά αναγκαία για να συνειδητοποιήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο, ιδιαίτερα όταν οι συνέπειες επηρεάζουν ολόκληρη την οικογένεια.

Πάρε δύσκολες αποφάσεις

Ορισμένες φορές η αγάπη απαιτεί δύσκολες επιλογές, όπως η απομάκρυνση των παιδιών από το σπίτι λόγω μια επικίνδυνης κατάστασης. Τα βήματα αυτά μπορεί να είναι δύσκολα, μερικές φορές όμως είναι και αναγκαία για να σπάσει ο κύκλος της διευκόλυνσης.

Ζήτα βοήθεια

Είναι σημαντικό να ενθαρρύνεις το αγαπημένο σου πρόσωπο να ζητήσει θεραπεία και επαγγελματική υποστήριξη. Μπορείς μάλιστα να βοηθήσεις πρακτικά, συνοδεύοντάς το σε ιατρικά ραντεβού.

Ακόμα κι αν εκείνο δεν είναι έτοιμο να ζητήσει βοήθεια, η δική σου υποστήριξη από έναν ειδικό μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη πιο υγιών τρόπων διαχείρισης της κατάστασης, στη θέσπιση ορίων και εν τέλει στην προστασία της δικής σου ψυχικής υγείας.