ΘΑ ΠΑΝΤΡΕΥΟΣΟΥΝ Ή ΘΑ ΧΩΡΙΖΕΣ ΑΝ ΚΕΡΔΙΖΕΣ ΤΟ ΛΑΧΕΙΟ; ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΞΕΡΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Τι κάνει ένα ξαφνικό οικονομικό κέρδος στις σχέσεις μας; Μια μεγάλη σουηδική μελέτη με δεκάδες χιλιάδες νικητές λαχείων έδειξε ότι άντρες και γυναίκες δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο. Και μια δεύτερη έρευνα εξηγεί γιατί το χρήμα επηρεάζει τόσο πολύ το ποιον επιλέγουμε για σύντροφο.

Ας πούμε ότι κερδίζετε το λαχείο ή σε κάποιο άλλο τυχερό παιχνίδι κάτι παρακάτω από 100.000 ευρώ. Ωραίο ποσό, διόλου ευκαταφρόνητο, αλλά όχι και για γυρίσουμε sequel στο «Ο τρελός τα 'χει 400». Είναι καλά λεφτά για να αλλάξετε πολλά στη ζωή σας: να κλείσετε τρύπες, να επιστρέψετε δανεικά, να κάνετε αγορές, να φροντίσετε για τη σωματική και ψυχική σας ευεξία, να γελάσετε λίγο στη σκέψη ότι «τα λεφτά δεν φέρνουν την ευτυχία» και να πάρετε σημαντικές αποφάσεις για τα προσωπικά σας: να κάνετε το μεγάλο βήμα και να μπει η βέρα στο δεξί, ή, έχοντας σιχτιρίσει για τα χρόνια που φάγατε σε έναν αποτυχημένο γάμο, να κάνετε την ηρωική έξοδο.

Money makes the world go round· το έχουμε εμπεδώσει πια και ξέρουμε καλά πως, ό,τι κι αν έλεγαν Βουγιουκλάκη και Παπαμιχαήλ, η αγάπη δεν ζεσταίνεται (και δεν ζεσταίνει) σαν έρθει η πείνα και το κρύο, ούτε με δύο, ούτε με τρεις. Οι έρευνες και η ζωή επιβεβαιώνουν ότι η οικονομική ανασφάλεια και η ακρίβεια αλλάζουν τον τρόπο που αγαπάμε, συνδεόμαστε και παίρνουμε σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή μας, από τα ραντεβού μέχρι τη συγκατοίκηση και τις φιλίες, πολύ περισσότερο τον γάμο και τη δημιουργία οικογένειας.

Από την άλλη, μην ξεχνάμε ότι η οικονομική κατάσταση και η ευμάρεια αποτέλεσαν ανέκαθεν προσόν στη διεκδίκηση συντρόφων. Σύμφωνα με εξελικτικές θεωρίες για την επιλογή συντρόφου, οι γυναίκες, επιβαρυμένες από τις σωματικές απαιτήσεις της εγκυμοσύνης και της ανατροφής των παιδιών, αναζητούσαν άντρες που θα μπορούσαν να τους εξασφαλίσουν υλικά αγαθά. Αλλά και οι άντρες, που έδιναν μεγαλύτερη έμφαση στη νεότητα και εμφάνιση των γυναικών, ήρθε μια εποχή που έπρεπε να συνυπολογίζουν και την προίκα της υποψήφιας νύφης.

Μα ας αφήσουμε κατά μέρος τις κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές παρατηρήσεις για να σας ρωτήσω: Τι θα κάνατε αν σας έπεφτε το τυχερό λαχείο; Θα χωρίζατε ή θα παντρευόσασταν; Σκεφτείτε το, αλλά έχετε κατά νου ότι οι επιστήμονες μπορεί να γνωρίζουν ήδη την απάντηση.

Ποιοι χωρίζουν, ποιοι παντρεύονται

Ο νομπελίστας οικονομολόγος Gary Becker είχε υποστηρίξει ότι οι άνθρωποι αποφασίζουν αν θα παντρευτούν ή θα αποκτήσουν παιδιά σταθμίζοντας την ικανοποίηση που αναμένουν από αυτές τις επιλογές σε σχέση με τις εναλλακτικές τους. «Οι οικονομολόγοι υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι το χρήμα επηρεάζει τις αποφάσεις για τον γάμο, το διαζύγιο και την απόκτηση παιδιών», λέει η Anastasia Terskaya, επίκουρη καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και εκ των συγγραφέων πρόσφατης μελέτης για τον ρόλο του (αιφνίδιου) πλούτου στις προσωπικές σχέσεις.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Human Resources, εξέτασε 76.859 νικητές λαχείων στη Σουηδία, ηλικίας 18 έως 44 ετών, και παρακολούθησε την πορεία της ζωής τους ως προς τις οικογενειακές αποφάσεις στα δύο, πέντε και δέκα χρόνια από τη νίκη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα ξαφνικά οικονομικά κέρδη συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα γάμου και απόκτησης παιδιών για τους άντρες και με διαζύγια για τις γυναίκες.

Στους άντρες:

• Για κάθε 1 εκατ. σουηδικές κορώνες (περίπου 91.000 ευρώ) σε κέρδη μετά τους φόρους, η πιθανότητα γάμου αυξανόταν κατά 4,7 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε πέντε χρόνια. Με δεδομένο αρχικό ποσοστό 16%, αντιστοιχεί σε σχετική αύξηση σχεδόν 30%.
• Δέκα χρόνια μετά τη νίκη, οι άντρες είχαν κατά μέσο όρο 0,056 περισσότερα παιδιά, αύξηση περίπου 14% σε σχέση με το αρχικό επίπεδο γονιμότητας.
• Τα κέρδη συνδέονταν επίσης με μικρότερη πιθανότητα διαζυγίου, αλλά το εύρημα ήταν λιγότερο σταθερό στατιστικά.

Στις γυναίκες:

• Τα κέρδη δεν συνδέονταν με στατιστικά σημαντική αύξηση της πιθανότητας γάμου.
• Για κάθε 1 εκατ. σουηδικές κορώνες σε κέρδη, η πιθανότητα διαζυγίου σχεδόν διπλασιαζόταν μέσα σε δύο χρόνια· αυξανόταν κατά περίπου 4 ποσοστιαίες μονάδες, από αρχικό ποσοστό περίπου 4%.
• Η αύξηση των διαζυγίων ήταν εντονότερη στις γυναίκες με χαμηλότερο εισόδημα πριν από τη νίκη, αλλά σε βάθος δέκα ετών δεν ήταν πλέον στατιστικά σημαντική.
• Η μικρή αύξηση στον αριθμό των παιδιών δεν ήταν στατιστικά σημαντική.

Συνολικά, οι επιδράσεις στον γάμο και στο διαζύγιο ήταν εντονότερες στα άτομα με χαμηλότερο εισόδημα πριν από τη νίκη τους ανεξαρτήτως φύλου. Επιπλέον, για κάθε 1 εκατ. σουηδικές κορώνες, ο αναμενόμενος αριθμός γεννήσεων σε διάστημα δέκα ετών αυξανόταν κατά περίπου 0,033, με τη διαφορά στα φύλα να γίνεται εντονότερη μετά την ηλικία των 35, ενδεχομένως λόγω των ηλικιακών περιορισμών της γυναικείας γονιμότητας.

Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΖΩΗΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΗ, ΚΑΘΩΣ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΕ ΥΨΗΛΟΤΕΡΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΑ ΕΝΔΕΧΕΤΑΙ ΝΑ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΙΠΟΥΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΤΙΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΥΚΛΟ.

Το λαχείο ως κλειδί για την ελευθερία

Αρκούν τα παραπάνω για να πούμε ότι το χρήμα αρκεί από μόνο του εξηγήσει τις αποφάσεις των ανθρώπων; Η μελέτη του θέματος καταλήγει ότι η διερεύνηση της εν λόγω σχέσης είναι δύσκολη, καθώς οι άνθρωποι με υψηλότερα εισοδήματα ενδέχεται να διαφέρουν από τους υπόλοιπους ως προς την εκπαίδευση, τις επαγγελματικές φιλοδοξίες και τον κοινωνικό κύκλο.

Γι' αυτό και στη σουηδική μελέτη αξιοποίησαν τα κέρδη από λαχεία, των οποίων το ύψος εξαρτάται από την τύχη, για να απομονώσουν την επίδραση του χρήματος. Συνέκριναν παίκτες που συμμετείχαν στις ίδιες κληρώσεις, είχαν αντίστοιχες πιθανότητες νίκης, αλλά κέρδισαν διαφορετικά ποσά. Στη συνέχεια, συνέδεσαν τα δεδομένα με κρατικά μητρώα γάμων, διαζυγίων και γεννήσεων.

«Ακόμη και στη Σουηδία, μία από τις κοινωνίες με τη μεγαλύτερη ισότητα των φύλων στον κόσμο, οι αντιδράσεις αντρών και γυναικών διαφέρουν», σχολίασε η Terskaya. Η απουσία σαφούς επίδρασης στον γάμο των γυναικών, προσθέτει η ίδια, σε συνδυασμό με τη θετική επίδραση στους άντρες, ενδέχεται να αντανακλά διαφορετικές προτιμήσεις γύρω από τον γάμο.

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥΣ, ΕΠΙΔΙΩΚΟΝΤΑΣ ΝΑ ΑΥΞΗΣΟΥΝ ΤΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΤΟΥΣ.

Ως προς την επίδραση στα γυναικεία διαζύγια, η οποία αποτυπώθηκε έντονη αλλά βραχύβια, η ερευνήτρια ανέφερε πως «υποδηλώνει ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οικονομικά εμπόδια όταν θέλουν να βγουν από έναν γάμο». Τα κέρδη από ένα λαχείο θα μπορούσαν να καλύψουν τα έξοδα νέα στέγης και άλλες ανάγκες μετά τον χωρισμό. Η ερευνητική ομάδα, πάντως, δεν μέτρησε άμεσα την ικανοποίηση από τον γάμο ή τους λόγους κάθε διαζυγίου, επομένως δεν μπορούν να αποδείξουν ότι συνέτρεχαν τέτοιοι λόγοι.

Είναι θέμα «λεφτών» αισθημάτων;

Την ίδια χρονιά, δημοσιεύτηκε στο PNAS μελέτη με 602 συμμετέχοντες από πέντε χώρες, στο επίκεντρο της οποίας βρισκόταν η θεωρία της συμπεριφορικής οικολογίας (behavioral ecology). Σύμφωνα με αυτήν, οι άνθρωποι προσαρμόζουν τις επιθυμίες και τη συμπεριφορά τους στις συνθήκες του περιβάλλοντός τους, επιδιώκοντας να αυξήσουν τις πιθανότητες επιτυχίας τους.

ΕΡΕΥΝΑ ΕΔΕΙΞΕ ΠΩΣ ΟΤΑΝ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΑΘΕΤΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΤΡΕΣ, ΟΙ ΕΜΦΥΛΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΡΟΤΙΜΗΣΗ ΕΝΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥ ΣΧΕΔΟΝ ΕΞΑΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ.

Για να εξετάσουν αν ισχύει κάτι αντίστοιχο στην επιλογή ερωτικού συντρόφου, δημιούργησαν μια υποθετική κοινωνία, τη Stamola, τοποθέτησαν τους συμμετέχοντες τυχαία σε διαφορετικά οικονομικά σενάρια, με βάση το προσωπικό τους εισόδημα και την οικονομική ανισότητα μεταξύ αντρών και γυναικών, και τους ζήτησαν να περιγράψουν τα χαρακτηριστικά που θα αναζητούσαν σε έναν μακροχρόνιο σύντροφο.

Από τις απαντήσεις αναδείχθηκαν τα εξής μοτίβα:

• Οικονομική κατάσταση του συντρόφου· και τα δύο φύλα λάμβαναν σοβαρά υπ' όψιν τα χρήματα και τα περιουσιακά στοιχεία ενός πιθανού συντρόφου, δίνοντας μεγαλύτερη σημασία στην οικονομική του επιφάνεια όταν οι ίδιοι είχαν χαμηλότερο εισόδημα.
• Οικονομική ανισορροπία μεταξύ των φύλων· όταν το φύλο των συμμετεχόντων βρισκόταν σε μειονεκτική οικονομική θέση στην υποθετική κοινωνία, αυξανόταν η επιθυμία τους για έναν οικονομικά ευκατάστατο σύντροφο.
• Μείωση των διαφορών μεταξύ των φύλων· όταν οι γυναίκες διέθεταν περισσότερους οικονομικούς πόρους από τους άντρες, οι έμφυλες διαφορές ως προς την προτίμηση ενός οικονομικά ισχυρότερου συντρόφου σχεδόν εξαφανίζονταν.

Τα ευρήματα προέρχονται από πειραματική μελέτη σε προσομοιωμένη κοινωνία και δεν υποδηλώνουν πλήρη αντιστροφή των ερωτικών προτιμήσεων των δύο φύλων. Αντίστοιχα, η μελέτη των νικητών λαχείων αποτυπώνει μέσες επιδράσεις από το χρήμα και την οικονομική ανεξαρτησία στη Σουηδία, μια χώρα με ισχυρό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, σχετικά χαμηλά νομικά εμπόδια στο διαζύγιο και υψηλή κοινωνική αποδοχή διαφορετικών οικογενειακών μοντέλων.

«Οι αναγνώστες δεν θα πρέπει να συμπεράνουν ότι τα χρήματα οδηγούν αυτομάτως σε γάμο, απόκτηση παιδιών ή διαζύγιο», τόνισε στο PsyPost ο Jeong Jin Yu, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Xi’an Jiaotong-Liverpool, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. Όπως επισημαίνει, οι ερευνητές δεν εξέτασαν άμεσα την ποιότητα των σχέσεων, την ικανοποίηση των συντρόφων ή τη δύναμη που έχει καθένας στη λήψη αποφάσεων μέσα στη σχέση.

Τέλος, υπογραμμίζει η Terskaya, σημασία έχει και η οικονομική θέση ενός ατόμου συγκριτικά με τους πιθανούς ανταγωνιστές του. «Το να κάνεις έναν άντρα πλουσιότερο δεν είναι το ίδιο με το να γίνουν όλοι πλουσιότεροι».