ΓΙΑΤΙ ΑΓΑΠΑΜΕ ΤΟΣΟ ΤΑ ΤΥΧΕΡΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Σ’ ΑΥΤΗ ΤΗ ΧΩΡΑ;

Οι άνθρωποι λάτρευαν από την αρχαιότητα να παίζουν τυχερά παιχνίδια. Πώς, όμως, μια έμφυτη τάση μας για φλερτ με την τύχη και διάφοροι κοινωνικοί παράγοντες οδηγούν στον εθισμό;

Ο τίτλος είναι λιγάκι clickbait, αλλά μονάχα λίγο. Αρχικά, δεν είναι ψέμα ότι στην Ελλάδα υπάρχει αγάπη για τα τυχερά παιχνίδια. Το επιβεβαίωσε πρόσφατη έρευνα για λογαριασμό της Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (ΕΕΕΠ), σύμφωνα με την οποία 1 στους 2 παίζει, κυρίως για να κερδίσει χρήματα (51%) και έπειτα για ψυχαγωγία (23%).

Επίσης, δεν είναι ψέμα ότι τα παιχνίδια τύχης τα λάτρευαν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι – κι αν ήταν πονηρεμένοι οι συνέλληνες και συνελληνίδες που χτυπιούνται για το αρχαιοελληνικό DNA στις φλέβες τους, θα μας το χτυπούσαν. Το να πούμε όμως ότι στη χώρα μας τα αγαπάμε για ειδικούς λόγους, ε, αυτό είναι εν μέρει παραπλανητικό.

Τα τυχερά παιχνίδια, ανεξάρτητα από τη μορφή που είχαν κάθε φορά, ήταν διαρκώς παρόντα στην ανθρώπινη ιστορία. «Αποτελούν μία από τις πιο διαχρονικές μορφές ανθρώπινης δραστηριότητας, που εμφανίζεται σε κάθε, σχεδόν, κοινωνία και ιστορική περίοδο», σημείωνε ο κοινωνιολόγος David Bolen. Αλλά δεν έγιναν ανάρπαστα μόνο για λόγους κέρδους. Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η έλξη για τον τζόγο είναι συνδυασμός ψυχολογικών, κοινωνικών και εξελικτικών μηχανισμών που χαρακτηρίζουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η έλξη για τον τζόγο είναι συνδυασμός ψυχολογικών, κοινωνικών και εξελικτικών μηχανισμών που χαρακτηρίζουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο. iStock

Μας γοητεύει το άγνωστο και η πιθανότητα της νίκης

Πρώτα και κύρια, είναι στη φύση του ανθρώπου να γοητεύεται από το άγνωστο. Στα τυχερά παιχνίδια ενεργοποιείται μια αίσθηση προσμονής παρόμοια με εκείνη που βιώνουμε παρακολουθώντας έναν αγώνα ή βλέποντας μια ταινία. Και στις τρεις περιπτώσεις, αγνοούμε την έκβαση. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Mario Wenning, ο τζόγος προσφέρει μια ελεγχόμενη εμπειρία αβεβαιότητας και ρίσκου, επιτρέποντας στους ανθρώπους να έρθουν αντιμέτωποι με την ένταση του απρόβλεπτου μέσα σε ένα πλαίσιο με σαφείς κανόνες.

Έπειτα, το «όνειρο της μεγάλης νίκης», ακόμα και με ελάχιστες πιθανότητες να πραγματοποιηθεί, είναι η μεγαλύτερη κινητήρια δύναμη για συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια. Όπως έδειξε έρευνα για τα κίνητρα των παικτών, για πολλούς ανθρώπους το ενδεχόμενο μιας ριζικής αλλαγής στη ζωή τους λειτουργεί ως ισχυρό ψυχολογικό δέλεαρ, ακόμη κι αν γνωρίζουν ότι μαθηματικά οι πιθανότητες είναι εναντίον τους.

Και, φυσικά, είναι η επίδραση που ασκούν οι άλλοι πάνω μας. Κοινωνιολογική μελέτη του 2018 έδειξε πως το να έχεις στην οικογένειά σου άτομο που ασχολείται με τυχερά παιχνίδια και λαχνούς αυξάνει και τις δικές σου πιθανότητες να αρχίσεις να παίζεις, και μάλιστα τακτικά, ενώ τυχόν οικονομικές στενότητες θα επηρεάσουν τα ποσά που ξοδεύεις, όχι τη συχνότητα που παίζεις.

Το «όνειρο της μεγάλης νίκης», ακόμα και με ελάχιστες πιθανότητες να πραγματοποιηθεί, είναι η μεγαλύτερη κινητήρια δύναμη για συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια. iStock

Ο εγκέφαλος παίζει περίεργα παιχνίδια

Η παραπάνω έρευνα συμπέρανε και ότι τα άτομα που ονειροπολούν και πιστεύουν στην καλή τύχη είναι πιο πιθανό να συμμετάσχουν σε τυχερά παιχνίδια. Άδικο, όσο να πεις, να σε προδιαθέτουν για τζόγο η ονειροπόληση και ένα είδος θετικής σκέψης, δεδομένου πως πρόκειται για χαρακτηριστικά που ευνοούν τη σωματική και ψυχική ευεξία.

Ο εγκέφαλος φαίνεται να παίζει περίεργα παιχνίδια, που δεν περιορίζονται στην αισιοδοξία ή στην τάση για ονειροπόληση. Άλλες έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που συνηθίζουν να εντοπίζουν μοτίβα και συνδέσεις που δεν υπάρχουν μπορεί να «βλέπουν» σημάδια ότι η τύχη είναι με το μέρος τους. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ενδέχεται να αποτελεί παραπροϊόν της ίδια εξελικτικής ικανότητας του ανθρώπου να αναγνωρίζει μοτίβα στο περιβάλλον για να βρίσκει τροφή ή να αποφεύγει κινδύνους.

Από την ψυχαγωγία στην εξάρτηση

Το ότι τα τυχερά παιχνίδια υπήρξαν ψυχαγωγική δραστηριότητα από αρχαιοτάτων χρόνων αποδεικνύεται και ερευνητικά. Τρεις πειραματικές μελέτες, που δημοσιεύτηκαν το 2022 στο Cognition and Emotion, βρήκαν ότι οι άνθρωποι παίζουν και για το συναίσθημα που συνοδεύει την προσμονή. Μάλιστα, παρατηρήθηκε ότι οι συμμετέχοντες είχαν καλύτερη διάθεση πριν μάθουν αν έχουν κερδίσει ή χάσει, στη φάση της αβεβαιότητας και της ελπίδας, και πολλοί καθυστερούσαν να μάθουν τα αποτελέσματα για να παρατείνουν τη φαντασίωση της νίκης και την ευχάριστη αγωνία.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αυξανόμενη ψηφιοποίηση και η εύκολη πρόσβαση στα διαδικτυακά παιχνίδια συμβάλλουν στην κανονικοποίηση του τζόγου, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. iStock

Βέβαια, δεν θέλει πολύ μια έλξη βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη ψυχολογία να οδηγήσει σε προβλήματα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περίπου το 1,2% των ενηλίκων παγκοσμίως εμφανίζει διαταραχή εξάρτησης στον τζόγο, με σοβαρές επιπτώσεις για τους ίδιους και το περιβάλλον τους. Οι συνέπειες του προβληματικού τζόγου περιλαμβάνουν:

• αυξημένο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών και αυτοκτονικότητας,
• οικονομική εξαθλίωση,
• διάλυση σχέσεων,
• ενδοοικογενειακή βία,
• χρέη,
• στιγματισμό,
• εγκληματικές πράξεις, όπως κλοπές και απάτες,
• διαφθορά,
• παραμέληση παιδιών.

Βάσει εκτιμήσεων, τα παγκόσμια έσοδα από τον τζόγο αναμένεται να φτάσουν τα 700 δισ. δολάρια ως το 2028, με μεγάλη ώθηση να δίνει η εξάπλωση των smartphones στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Τέλος, η αυξανόμενη ψηφιοποίηση και η εύκολη πρόσβαση στα διαδικτυακά παιχνίδια, σε συνδυασμό με την έντονη διαφήμιση και τη σύνδεσή τους με τον αθλητισμό και την ψυχαγωγία, συμβάλλουν στην κανονικοποίηση του τζόγου, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες.