ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ LEFTOVERS ΤΩΝ ΓΙΟΡΤΩΝ ΚΑΙ ΠΩΣ ΘΑ ΤΑ ΧΕΙΡΙΣΤΕΙΣ

Πώς μπορείς να διαχειριστείς τα συναισθήματα που σου απέμειναν μετά το τέλος της εορταστικής περιόδου; Οι έρευνες των ειδικών έχουν κάτι να σου πουν (και) γι’ αυτό.

Οι γιορτές πέρασαν και εκτός από το Χριστουγεννιάτικο δέντρο, που μάλλον βαριέσαι να ξεστολίσεις, τα μισοτελειωμένα μελομακάρονα και τα ταπεράκια στο ψυγείο με τα απομεινάρια από τα γιορτινά εδέσματα, τα οποία καταναλώθηκαν αφειδώς σε φιλικές/οικογενειακές συγκεντρώσεις, φαίνεται να σου περίσσεψαν και μερικά συναισθήματα (τα λεγόμενα συναισθηματικά leftovers), που ίσως δεν ξέρεις τι ακριβώς να τα κάνεις.

Έρευνες ωστόσο εξηγούν πώς η ενασχόλησή σου με αυτά τα συναισθηματικά leftovers των γιορτών, μπορεί να γίνει μια πράξη αυτοφροντίδας. Αν θέλεις να μάθεις τους τρόπους, συνέχισε να διαβάζεις.

Οι γιορτές συνδέονται με όμορφες στιγμές, αλλά και με αυξημένη συναισθηματική φόρτιση. Ανεξάρτητα από τις καλές μας προθέσεις, οι οικογενειακές και φιλικές συγκεντρώσεις φέρνουν κοντά διαφορετικές προσωπικότητες, προσδοκίες και πεποιθήσεις, με αποτέλεσμα στο ίδιο τραπέζι να συνυπάρχουν η χαρά, η ένταση, οι ωραίες αναμνήσεις, αλλά και κάποια παλιά παράπονα.

Οι γιορτές τελειώνουν, τα συναισθήματα μένουν

Κάπου λοιπόν ανάμεσα στη βασιλόπιτα, σε κάποιον θείο σου που επιμένει στα τραπέζια να σχολιάζει με πάθος την επικαιρότητα σα να συμμετέχει σε πολιτικό πάνελ, στο φλερτ που δεν σου προέκυψε, στη μαμά σου που ξαναρωτάει «εσύ πότε επιτέλους θα...» κτλ, συσσωρεύεται κάτι, που δεν καταγράφεται στις εορταστικές παραδόσεις: τα συναισθηματικά υπολείμματα (leftovers).

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Εάν μετά τις γιορτές δυσκολεύεσαι να ξαναβρείς τους ρυθμούς σου, νιώθεις ένα περίεργο άδειασμα, ενίοτε απογοήτευση, αναστάτωση ή το αίσθημα ότι κάτι δεν ολοκληρώθηκε, τότε μάλλον για κάποιο εορταστικό leftover πρόκειται...

Έρευνα που έγινε σε 2.061 Αμερικανούς ενήλικες τον Νοέμβριο του 2023, έδειξε, μεταξύ άλλων, ότι:

• Το 43% των ενηλίκων χρησιμοποιούσαν εξίσου θετικά και αρνητικά λόγια για να περιγράψουν την περίοδο των γιορτών.
• Το 72% των συμφωνούσε ότι οι γιορτές αφήνουν μια γλυκόπικρη γεύση.

Εάν λοιπόν, τώρα που πέρασαν οι γιορτές, νιώθεις ένα βάρος, ίσως θα σε βοηθούσε να μάθεις από πού μπορεί να προέρχεται και πώς σού προτείνουν οι ειδικοί να το επεξεργαστείς.

Ιδεολογικές συγκρούσεις γύρω από το γιορτινό τραπέζι

Το σκηνικό είναι λίγο πολύ οικείο: φίλοι και συγγενείς, ντυμένοι και στολισμένοι, μπορούν εν ριπή οφθαλμού να μετατρέψουν το γιορτινό τραπέζι, σε «πεδίο βολής».

Οι πολιτικοί, κοινωνικοί και οικονομικοί διαξιφισμοί των καλεσμένων φαίνεται να είναι το απαραίτητο συνοδευτικό των εορταστικών γευμάτων, εάν όχι το κυρίως πιάτο.

Η αλήθεια είναι ότι όσο χιούμορ κι αν προσθέσει κανείς στην περιγραφή μιας τέτοιας στιγμής, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: οι οικογενειακοί ή φιλικοί καβγάδες στις γιορτινές συγκεντρώσεις μάς δημιουργούν άγχος και συχνά στενοχώρια.

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΑΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ, ΟΤΑΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΩΣ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΤΕΛΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ.

Ίσως περιμένουμε από τους ανθρώπους που αγαπάμε, να έχουν την ίδια προοπτική ζωής με εμάς κι όταν αυτό δεν συμβαίνει, θυμώνουμε ή απογοητευόμαστε. Μήπως όμως μάς διαφεύγει κάτι;

Συναισθηματικά leftovers: Ενίσχυσε την ψυχική σου ισορροπία

Η Kristin Neff, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Τέξας, σε άρθρο της για την αυτοσυμπόνια, εξηγεί ότι η ψυχική μας ισορροπία ενισχύεται όταν θυμόμαστε την... common humanity, όταν αναγνωρίζουμε δηλαδή πως οι διαφορετικές απόψεις, τα λάθη και οι ατέλειες είναι μέρος της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας.

Όταν λοιπόν κάποιος στην οικογένεια εκφράζει απόψεις που μας αναστατώνουν, δεν σημαίνει ότι είμαστε «εμείς εναντίον του» ή το αντίθετο, ούτε σημαίνει ότι κάποιος είναι ανώτερος από τον άλλον· αλλά ότι όλοι μαζί είμαστε άνθρωποι με διαφορετικές πορείες, ανάγκες και φόβους.

AN META TΙΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΝΙΩΘΕΙΣ ΕΝΑ ΠΕΡΙΕΡΓΟ ΑΔΕΙΑΣΜΑ, ΙΣΩΣ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ Ή ΤΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΟΤΙ ΚΑΤΙ ΔΕΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ, ΤΟΤΕ ΙΣΩΣ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΟ LEFTOVER.

Εξάλλου, δεν χρειάζεται κάθε γιορτή να είναι κοινωνικοπολιτικό συμβούλιο. Η αποφυγή συγκεκριμένων θεμάτων δεν είναι αδυναμία· είναι, όπως λένε οι ειδικοί, μια υγιής οριοθέτηση.

Συγκρίσεις: Το γνωστό, γιορτινό ρεφραίν

Η γιορτινή περίοδος, πολλές φορές μας φέρνει σε επαφή με ανθρώπους που δεν βλέπουμε συχνά και αυτό, χωρίς να το καταλάβουμε, δημιουργεί μια τάση για συγκρίσεις. Κάθεσαι λοιπόν στο τραπέζι και χωρίς να το καταλάβεις, ξεκινά το γνωστό επαναλαμβανόμενο μοτίβο, που πάει κάπως έτσι:
– «Μήπως πάχυνα από πέρσι;».
– «Όλοι έχουν προχωρήσει τη ζωή τους, εκτός από μένα».
– «Φαίνομαι γερασμένος/η».
– «Το παιδί της ξαδέλφης μου αρίστευσε πάλι. Το δικό μου με το ζόρι θα περάσει την τάξη».

ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΣ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ ΟΠΩΣ ΘΑ ΜΙΛΟΥΣΕΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΣΟΥ, ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΔΕΙΣ ΠΙΟ ΚΑΘΑΡΑ ΠΟΣΑ ΕΧΕΙΣ ΗΔΗ ΚΑΤΑΦΕΡΕΙ.

Ο εγκέφαλός μας, σύμφωνα με τους ειδικούς, έχει φυσική τάση προς την αρνητική προκατάληψη (negative bias), καθώς οι αρνητικές εικόνες προκαλούν ισχυρότερη απόκριση από τις θετικές. Έτσι, καταλήγουμε συχνά να βλέπουμε τα λάθη μας πολύ πιο έντονα από τα κατορθώματά μας.

Η έρευνα της Neff και των συνεργατών της (2007) έδειξε ότι η αυτοσυμπόνια αυξάνει την αισιοδοξία, τη θετική διάθεση, την περιέργεια και γενικά την ψυχική ανθεκτικότητα. Με απλά λόγια, όταν μιλάς στον εαυτό σου όπως θα μιλούσες σε έναν αγαπημένο σου, μπορείς να δεις πιο καθαρά πόσα ήδη έχεις καταφέρει.

Τι μπορεί να σε βοηθήσει επιπλέον, σύμφωνα με τους ειδικούς:

• Αναγνώρισε κάποια επιτεύγματά σου, έστω κι αν πρόκειται για κάτι απλό.
• Ξαναθυμήσου τα λόγια της Neff, για την αυτοσυμπόνια: «οι ατέλειες είναι μέρος της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας».
• Σκέψου ότι η ζωή των άλλων με την οποία θέλεις να συγκριθείς, μπορεί να μην είναι αυτή που φαίνεται.

Η κριτική των άλλων

Μια πολύ συνηθισμένη αιτία που σου αφήνουν οι χρονιάρες μέρες μια πίκρα στην καρδιά είναι η κριτική των άλλων, ειδικότερα όσων μετράει η γνώμη τους. Οι «αθώες» παρατηρήσεις, τα «καλοπροαίρετα» σχόλια, οι «ευγενικές» επισημάνσεις κ.τ.λ., είναι αρκετές φορές σαν χτύπημα κάτω από τη μέση.

Με μια πρώτη ματιά, η αντιμετώπιση της κριτικής μπορεί να θεωρηθεί εύκολη. Όμως οι φράσεις «άκου το ένστικτό σου» και «μην σε νοιάζει τι θα πουν οι άλλοι», δεν επιδρούν σε όλους το ίδιο αποτελεσματικά.

Έρευνα των Belsky, J. & Pluess, M. (2009) δείχνει ότι δεν αντιδρούμε όλοι με τον ίδιο τρόπο στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Σύμφωνα με το μοντέλο της «διαφορικής ευαισθησίας» (Differential Susceptibility), κάποιοι άνθρωποι είναι από τη φύση τους πιο ευαίσθητοι στα κοινωνικά σήματα και στις συναισθηματικές αποχρώσεις του περιβάλλοντος, θετικές και αρνητικές.

Αυτό σημαίνει ότι για όσους ανήκουν σε αυτήν την ομάδα, η κριτική - ακόμη και η έμμεση, αυτή που συναντάμε συχνά στα οικογενειακά τραπέζια - μπορεί να βιωθεί πιο έντονα, να πυροδοτήσει περισσότερο άγχος ή αμφιβολία για τον εαυτό. Δεν συμβαίνει επειδή «είναι υπερβολικοί», αλλά επειδή το νευροβιολογικό και ψυχολογικό τους προφίλ είναι πιο ευαίσθητο στο περιβάλλον.

Τι μπορεί να σε βοηθήσει:

1. Αναρωτήσου από πού πηγάζει η κριτική που δέχεσαι. Μήπως αυτός που στην απευθύνει νιώθει μειονεκτικά και έχει την ανάγκη να αισθανθεί σημαντικός;
2. Να επιλέγεις τι θα κρατήσεις από ένα σχόλιο. O Αμερικανός ψυχίατρος Aaron Beck, που θεωρείται ο πατέρας της Γνωστικής Συμπεριφορικής Θεραπείας, στο βιβλίο του Cognitive Therapy and the Emotional Disorders (1976), λέει ότι στην περίπτωση της κριτικής, δεν είναι τα σχόλια αυτά καθαυτά που μάς πληγώνουν, αλλά ο τρόπος που τα ερμηνεύουμε.
3. Μην παίρνεις τα πάντα προσωπικά. Έρευνα των Kross & Ayduk (2010), περιγράφει την έννοια του «self- distancing»· πώς δηλαδή το να αναστοχαζόμαστε μια αρνητική εμπειρία από κάποια απόσταση, να την βλέπουμε «από μακριά», σαν παρατηρητές, αντί να «βυθιζόμαστε» ξανά σε όλες τις έντονες συναισθηματικές λεπτομέρειες, μας βοηθάει να την ξεπεράσουμε.

Τι να κάνουμε με τα συναισθηματικά leftovers των γιορτών

Τα συναισθήματα που μας απέμειναν μετά το τέλος των γιορτών, δεν είναι σαν το Χριστουγεννιάτικο ντεκόρ, που κοιτάμε να ξεμπερδέψουμε μαζί του, μόλις περάσουν οι εορτασμοί των ημερών. Χρειάζεται να τα επεξεργαστούμε, καθώς, όπως συμφωνούν οι ειδικοί, αποτελούν ενδείξεις για το:

• τι χρειαζόμαστε,
• τι δεν μας κάνει καλό,
• τι αξίζει να προστατεύσουμε,
• τι πρέπει να δουλέψουμε με τον εαυτό μας.

Γιατί δεν είναι μόνο τα ταπεράκια στο ψυγείο που επιμελήθηκες με προσοχή, ώστε να απολαύσεις τις επόμενες μέρες το φαγητό που περίσσεψε από το εορταστικό δείπνο· είναι και τα συναισθηματικά leftovers, που χρειάζονται φροντίδα, μήπως του χρόνου σου μείνουν λιγότερα...