ΠΩΣ ΝΑ ΣΤΑΘΕΙΣ ΔΙΠΛΑ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟΝ ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Τι μπορείς αλλά και τι πρέπει να κάνεις, αν κάποιος πολύ δικός σου άνθρωπος με κατάθλιψη δεν μπορεί να βγει από αυτήν; Πώς θα σταθείς δίπλα του και πώς θα διαχειριστείς τα δικά σου συναισθήματα; Ρωτήσαμε τους ειδικούς και μας απάντησαν.

Μπορεί να μην έχει διάθεση να κάνει το παραμικρό, να κοιμάται πολύ ή να ξαγρυπνά τις νύχτες, να δυσκολεύεται να πάει στη δουλειά του ή να μην μπορεί καν να την κάνει, να κλαίει ή να εξαφανίζεται (κυρίως να εξαφανίζεται, να απομονώνεται). Μπορεί η παραμικρή δυσκολία να τον κάνει χίλια κομμάτια. Μπορεί να τρώει πολύ ή να το αμελεί. Να πίνει ή να καπνίζει. Να μην κάνει μπάνιο και να μην θέλει να περπατήσει ούτε μέχρι το περίπτερο. Μπορεί να γίνει σταδιακά ευερέθιστος ή επιθετικός. Η κατάθλιψη ενός δικού σου ανθρώπου είναι μια πολύ δύσκολη πραγματικότητα και για τους δυο σας, αλλά και για όλα τα μέλη της στενής οικογένειας.

Το ακόμη πιο δύσκολο είναι ότι ο ενδιαφερόμενος συνήθως συνειδητοποιεί τελευταίος πόσο έχει αλλάξει η ζωή του, ώστε να το πάρει απόφαση να πάει σε ειδικό. Ακόμη όμως και στο κατώφλι του ειδικού να φτάσει, το ταξίδι της κατάθλιψης δεν είναι βέβαιο ότι θα τελειώσει εκεί. Μπορεί να μην βρεθεί η σωστή γραμμή θεραπείας από την αρχή, μπορεί να μην του ταιριάξει ο γιατρός, μπορεί ακόμη να υπάρχουν συχνά πισωγυρίσματα. Η κατάθλιψη δεν είναι μια υπόθεση που έχει για όλους τα ίδια συμπτώματα, ούτε ακολουθεί μια ευθεία και χρονικά προκαθορισμένη γραμμή.

Σε αυτό το δύσκολο ταξίδι, ο σύντροφος, ο γονέας, το παιδί, τα πιο κοντινά δηλαδή πρόσωπα επιβαρύνονται πολύ, αλλά είναι συνήθως εκείνα που με τη στάση τους βοηθούν, στηρίζουν ή μπλοκάρουν τη θεραπεία. Για να σε βοηθήσουμε αν βρίσκεσαι σε αυτή τη θέση, κάναμε όλη την έρευνα και μιλήσαμε με ειδικούς, ώστε να μπορέσεις να σταθείς δίπλα στο αγαπημένο σου πρόσωπο με δύναμη και αποτελεσματικότητα. Για τον σκοπό αυτό, χωρίσαμε την κατάθλιψη του σημαντικού άλλου σε 4 υποκατηγορίες.

Η κατάθλιψη του σημαντικού άλλου: Πώς θα την καταλάβεις

Απαντήσεις μας δίνει η Monika Kuros, γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεύτρια, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην κατάθλιψη, συγγραφέας του βιβλίου Κατάθλιψη: Βήματα ελπίδας από μια θεραπεύτρια (εκδ. Αγγελάκη).

Ποια είναι τα «αθόρυβα» σημάδια που οι οικείοι συνήθως παραβλέπουμε;

Η θλίψη είναι μέρος της ζωής, είναι η αντίδραση της ψυχής μας σε μια απώλεια ή μια δυσκολία. Η κατάθλιψη όμως είναι κάτι βαθύτερο: είναι σαν να έχει πέσει μια βαριά κουρτίνα ανάμεσα στον άνθρωπο και τον κόσμο. Η βασική διαφορά είναι η λειτουργικότητα και η διάρκεια. Όταν η θλίψη «ποτίζει» τα πάντα, όταν ο άνθρωπος δεν μπορεί πια να χαρεί ούτε τα απλά, μικρά πράγματα, τότε κάτι αλλάζει.

Τα αθόρυβα σημάδια που συχνά προσπερνάμε δεν είναι μόνο το κλάμα. Είναι η αργή κίνηση, η αλλαγή στον τρόπο που τρώει ή κοιμάται, η ξαφνική απομόνωση από πράγματα που κάποτε αγαπούσε, ή ακόμα και μια ανεξήγητη ευερεθιστότητα. Είναι σαν να «αδειάζει» ο εσωτερικός τους κόσμος από χρώμα.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος μύθος για τους ανθρώπους που βιώνουν κατάθλιψη και πώς δυσκολεύει τη στήριξή μας;

Ο μεγαλύτερος και πιο επικίνδυνος μύθος είναι ότι η κατάθλιψη είναι ζήτημα επιλογής ή έλλειψης θέλησης. Πολλοί πιστεύουν πως αν ο άνθρωπός τους «προσπαθούσε λίγο παραπάνω» ή «έβλεπε τα πράγματα πιο θετικά», θα γινόταν καλά. Αυτή η πεποίθηση είναι ολέθρια. Η κατάθλιψη δεν είναι τεμπελιά ούτε αδυναμία χαρακτήρα· είναι μια δυσλειτουργία στον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα συναισθήματα και τις σκέψεις.

Όταν αντιμετωπίζουμε την κατάθλιψη ως έλλειψη προσπάθειας, καταλήγουμε να ασκούμε πίεση αντί να προσφέρουμε κατανόηση. Αυτό δημιουργεί στον πάσχοντα ένα τεράστιο βάρος ενοχής, κάνοντάς τον να κλείνεται ακόμα περισσότερο στον εαυτό του, νιώθοντας ότι απογοητεύει τους γύρω του. Η υποστήριξη ξεκινά μόνο όταν αποδεχτούμε ότι ο άνθρωπός μας βρίσκεται σε ένα σκοτεινό δωμάτιο χωρίς πόμολο στην πόρτα – δεν φταίει εκείνος που δεν βγαίνει, απλώς χρειάζεται κάποιον να σταθεί έξω από την πόρτα μέχρι να βρεθεί το κλειδί.

ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΥΧΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΨΥΧΙΚΗ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΕΛΠΙΔΑΣ. ΠΟΛΛΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΝ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΟΤΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΘΟΥΝ Ή ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ ΟΤΙ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΒΑΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ.

Πώς θα πείσεις κάποιον που αγαπάς ότι χρειάζεται ψυχική υποστήριξη

Ο μοναδικός τρόπος για να γίνει καλά κάποιος είναι να παραδεχτεί ότι δεν είναι καλά και να πάει σε κάποιον ειδικό οικειοθελώς. Η δική σου θέση είναι δύσκολη. Αν θες να τον πείσεις να πάει στον ειδικό, έχεις συνήθως απέναντί σου έναν τεράστιο εχθρό: τη δική του άρνηση, που μοιάζει αλληλένδετη με το όποιο πρόβλημά του, αλλά είναι αυτή που πρέπει να καταρρίψεις για να γίνει δουλειά. Βλέπεις, είναι πολύ συχνό να αρνείται κανείς την ψυχοθεραπεία, όταν είναι αυτό που χρειάζεται πιο πολύ. Πρέπει λοιπόν να είσαι προετοιμασμένος ότι μπορεί να αποτύχεις. Να θυμάσαι πως ο ρόλος σου είναι να τον στηρίξεις και όχι να τον θεραπεύσεις.

Πόσος χρόνος μπορεί να χρειαστεί για να πειστεί ένας άνθρωπος να ζητήσει βοήθεια;

Η Κατερίνα Κοτσιφάκου, κλινική ψυχολόγος–ψυχοθεραπεύτρια και ομαδική αναλύτρια, απαντάει: «Δεν υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος, γιατί κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική σχέση με την ευαλωτότητα, την άρνηση και την ανάγκη ελέγχου. Κάποιοι μπορεί να ζητήσουν βοήθεια σχετικά γρήγορα, ενώ άλλοι να χρειαστούν μήνες ή και χρόνια μέχρι να αισθανθούν έτοιμοι.

»Στην κατάθλιψη συχνά υπάρχει όχι μόνο ψυχική εξάντληση αλλά και απώλεια ελπίδας. Πολλοί άνθρωποι δεν πιστεύουν πραγματικά ότι μπορούν να βοηθηθούν ή αισθάνονται ότι αποτελούν βάρος για τους άλλους. Γι’ αυτό η πίεση συνήθως δεν βοηθά ιδιαίτερα. Αυτό που βοηθά περισσότερο είναι μια σταθερή, ήρεμη και μη επικριτική παρουσία. Το να νιώθει κάποιος ότι υπάρχει δίπλα του ένας άνθρωπος που δεν τον πιέζει αλλά παραμένει διαθέσιμος, μπορεί σταδιακά να μειώσει την αντίσταση απέναντι στη θεραπεία».

Αν αρνείται πεισματικά τη θεραπεία ή τη φοβάται...

Όπως διαβάζουμε στη σελίδα της Ελληνικής Εταιρείας Διαταραχών Διάθεσης «Μαζί»:

• Εξηγείς ότι η αναζήτηση βοήθειας είναι δύναμη και όχι αδυναμία.
• Υπενθυμίζεις ότι τα ψυχολογικά προβλήματα δεν είναι αδυναμίες του χαρακτήρα, αλλά προκαλούνται από αλλαγές στη χημεία του εγκεφάλου και μπορούν να αντιμετωπιστούν.
• Υπενθυμίζεις ότι ένα πρόβλημα σαν την κατάθλιψη μπορεί να προκαλείται από οργανικά αίτια (όπως ο θυρεοειδής), ενώ μπορεί να προκαλέσουν με τη σειρά τους σωματικά συμπτώματα και καλό είναι να αντιμετωπίζονται.

Πώς θα σταθείς αποτελεσματικά στην κατάθλιψη του άλλου

Απαντήσεις δίνει η Monika Kuros:

Ποιες φράσεις και συμπεριφορές κάνουν τον άνθρωπό μας να νιώθει χειρότερα;

Η πρόθεσή μας είναι σχεδόν πάντα η ανακούφιση, αλλά μερικές φορές οι λέξεις μας γίνονται τοίχοι αντί για γέφυρες. Φράσεις όπως «κοίτα πόσα έχεις, άλλοι υποφέρουν περισσότερο» ή «χαμογέλα, η ζωή είναι ωραία» είναι από τα πιο οδυνηρά πράγματα που μπορεί να ακούσει κάποιος σε κατάθλιψη. Αντί να τον βοηθήσουν, τον κάνουν να νιώθει αχάριστος και ανεπαρκής. Το να του λέμε «βγες έξω να ξεσκάσεις» μπορεί να ακούγεται λογικό, αλλά για κάποιον που η κατάθλιψη του έχει κλέψει κάθε ίχνος ενέργειας, αυτό μοιάζει με το να ζητάς από κάποιον με σπασμένο πόδι να τρέξει μαραθώνιο.

Το μεγαλύτερο Don't είναι η ακύρωση του πόνου του. Μην προσπαθείς να τον «διορθώσεις» με λογικά επιχειρήματα. Η κατάθλιψη δεν υπακούει στη λογική, υπακούει στην παρουσία. Το να πεις «δεν μπορώ να καταλάβω ακριβώς πώς νιώθεις, αλλά είμαι εδώ μαζί σου στο σκοτάδι» είναι πολύ πιο θεραπευτικό από οποιαδήποτε συμβουλή.

ΟΤΑΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΕΛΛΕΙΨΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ, ΚΑΤΑΛΗΓΟΥΜΕ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΠΑΣΧΟΝΤΑ ΕΝΑ ΤΕΡΑΣΤΙΟ ΒΑΡΟΣ ΕΝΟΧΗΣ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΝΑ ΚΛΕΙΝΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ.

Πώς απαντάμε όταν ο άνθρωπός μας εκφράζει συναισθήματα πλήρους απαξίωσης για τον εαυτό του;

Όταν ακούμε τέτοιες κουβέντες, η πρώτη μας αντίδραση είναι να φέρουμε αμέσως αντίρρηση, να πούμε «μα τι λες, σε αγαπάμε!». Όμως, εκείνη τη στιγμή, ο άνθρωπός μας δεν μιλάει με τη δική του φωνή, αλλά με τη φωνή της ασθένειάς του που παραμορφώνει την πραγματικότητα σαν ένας κακός καθρέφτης. Αν προσπαθήσουμε να του αλλάξουμε γνώμη με το ζόρι, θα νιώσει ότι δεν τον ακούμε. Αντί να λογομαχήσουμε με την κατάθλιψη, είναι προτιμότερο να επικεντρωθούμε στο συναίσθημα.

Μπορούμε να πούμε: «Λυπάμαι τόσο πολύ που νιώθεις έτσι αυτή τη στιγμή. Ξέρω ότι οι σκέψεις σου είναι βαριές τώρα και επηρεάζουν τη διάθεση σου, αλλά για μένα είσαι πολύτιμος και η παρουσία σου στη ζωή μου είναι δώρο, ακόμα και τις μέρες που εσύ δεν μπορείς να το δεις».  Δεν χρειάζεται να τον πείσουμε αμέσως· χρειάζεται να γίνουμε ο φάρος που παραμένει αναμμένος όσο εκείνος βρίσκεται μέσα στην τρικυμία, θυμίζοντάς του την αξία του μέχρι να μπορέσει να την ξαναδεί ο ίδιος.

ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΠΟΣΟ ΔΥΣΚΟΛΟ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΒΓΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ, ΑΛΛΑ ΣΥΝΕΧΙΖΩ ΝΑ ΣΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΩ ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΒΟΛΤΑ 5 ΛΕΠΤΩΝ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ.

Ποια είναι η λεπτή γραμμή ανάμεσα στο «υποστηρίζω τον άνθρωπο» και στο «διευκολύνω/συντηρώ τη νόσο του», επιτρέποντάς του π.χ. να απομονωθεί πλήρως;

Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο μονοπάτι που καλείται να περπατήσει ένας φροντιστής. Η υποστήριξη είναι μια γέφυρα που ενώνει τον άνθρωπο με τη ζωή, ενώ η διευκόλυνση της νόσου είναι, χωρίς να το θέλουμε, ο τοίχος που τον κλείνει μέσα σε αυτήν. Η λεπτή γραμμή βρίσκεται στη διάκριση ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και την παθητικότητα. Υποστηρίζω σημαίνει καταλαβαίνω πόσο δύσκολο σου είναι να βγεις από το σπίτι, αλλά συνεχίζω να σου προτείνω μια μικρή βόλτα 5 λεπτών γύρω από το τετράγωνο.

Διευκολύνω τη νόσο σημαίνει να συμφωνήσω μαζί σου ότι «δεν πειράζει που έκλεισες τις κουρτίνες και δεν έχεις μιλήσει σε κανέναν για μια εβδομάδα». Ο ρόλος μας δεν είναι να γίνουμε οι δεσμοφύλακες της απομόνωσής του, αλλά οι άνθρωποι που, με τρυφερότητα και σταθερότητα, του θυμίζουν ότι υπάρχει ένας κόσμος έξω, ακόμα κι αν προς το παρόν τον κοιτάμε μόνο από το παράθυρο. Χρειάζεται μια «στοργική επιμονή» – να μη σπρώχνουμε με βία, αλλά να μην αφήνουμε και το χέρι του, ενώ εκείνος υποχωρεί στο απόλυτο σκοτάδι.

Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα «πισωγυρίσματα» ενός ανθρώπου με κατάθλιψη;

Απαντάει η Κατερίνα Κοτσιφάκου: Τα πισωγυρίσματα αποτελούν συχνά μέρος της πορείας της κατάθλιψης και δεν σημαίνουν απαραίτητα αποτυχία της θεραπείας. Υπάρχουν άνθρωποι που διακόπτουν την ψυχοθεραπεία ή την αγωγή, επειδή αρχίζουν να αισθάνονται καλύτερα και θεωρούν ότι δεν τη χρειάζονται πια. Άλλοι απομακρύνονται, επειδή δυσκολεύονται να αντέξουν την επαφή με επώδυνα συναισθήματα ή επειδή η ίδια η κατάθλιψη τους οδηγεί σε απόσυρση και παραίτηση.

ΤΟ ΝΑ ΠΕΙΣ «ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΩ ΑΚΡΙΒΩΣ ΠΩΣ ΝΙΩΘΕΙΣ, ΑΛΛΑ ΕΙΜΑΙ ΕΔΩ ΜΑΖΙ ΣΟΥ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ» ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΑΠΟ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΣΥΜΒΟΥΛΗ.

Είναι σημαντικό οι κοντινοί άνθρωποι να μην αντιμετωπίζουν αυτές τις διακοπές με θυμό ή απογοήτευση. Η υπερβολική πίεση συχνά ενισχύει την ενοχή και την απομόνωση. Χρειάζεται σταθερότητα, υπομονή και υπενθύμιση ότι η θεραπευτική διαδικασία δεν εξελίσσεται πάντα γραμμικά. Πολλές φορές, ακόμη και όταν ένας άνθρωπος απομακρύνεται προσωρινά από τη θεραπεία, η εμπειρία της βοήθειας έχει ήδη αφήσει μέσα του ένα ίχνος που μπορεί να τον οδηγήσει ξανά πίσω όταν αισθανθεί έτοιμος.

Πώς θα φροντίσεις τον εαυτό σου

Να θυμάσαι ότι το να αποδεχτεί κάποιος ότι ένα αγαπημένο του πρόσωπο χρειάζεται ψυχιατρική βοήθεια και να προσπαθήσει να βοηθήσει είναι από μόνο του μια σύνθετη, δύσκολη και πολλές φορές επώδυνη ψυχολογική διαδικασία. Κατά τη διαδικασία αυτή δεν πρέπει να αμελήσεις εσένα.

«Γνωρίζουμε ότι τα άτομα που συζούν με ανθρώπους με ψυχιατρικές νόσους είναι επιρρεπή στην κατάθλιψη και τις αγχώδεις διαταραχές. Φροντίστε να έχετε στο πρόγραμμά σας κάποια ώρα καθημερινά μόνο για εσάς και για πράγματα που σας ενδιαφέρουν και σας δίνουν χαρά. Αν χρειαστεί, μη διστάσετε να μιλήσετε με κοντινά σας πρόσωπα και να μοιραστείτε τις ανησυχίες σας ή να αναζητήσετε ο ίδιος ή η ίδια επαγγελματική βοήθεια από κάποιον ψυχίατρο ή ψυχολόγο», συμβουλεύει ο ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, Βασίλειος Μακρυγιάννης.