ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΜΕ ΟΤΑΝ ΛΕΜΕ ΣΕ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΝΑ ΖΗΤΗΣΕΙ ΣΥΓΓΝΩΜΗ

Λες στο παιδί σου να ζητήσει συγγνώμη ή να την αποδεχτεί. Η διαμάχη λήγει κι εσύ είσαι ικανοποιημένος. Τι μαθήματα, όμως, του έδωσες μέσα από την παρέμβασή σου αυτή;

Ζήτα αμέσως συγγνώμη! Πες στο παιδάκι ότι είστε φίλοι. Πόσες φορές είχες ακούσει τις προσταγές αυτές όταν ήσουν παιδί και πόσες φορές τις έχεις επαναλάβει ως ενήλικας;

Όπως εξηγεί η Suzanne Freedman, καθηγήτρια Ανθρώπινης Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Άιοβα, στα μάτια των μεγάλων αυτή η τακτική φαντάζει ως ο συντομότερος δρόμος για την αποκατάσταση της τάξης. Πιστεύουμε ότι έτσι διδάσκουμε στα παιδιά την υπευθυνότητα, τη συμπόνια και τους κοινωνικούς κανόνες.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι κάπως διαφορετική, καθώς το μόνο που τους διδάσκουμε είναι ότι η συγχώρεση και η συγγνώμη είναι απλώς λόγια.

Η συναισθηματική ωριμότητα δεν εκβιάζεται

Η αληθινή συγχώρεση και η ειλικρινής μεταμέλεια απαιτούν συναισθηματική ετοιμότητα, ενσυναίσθηση και την ικανότητα να μπαίνει κανείς στη θέση του άλλου. Οι δεξιότητες αυτές αναπτύσσονται σταδιακά σε όλη τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας και η διαδικασία ξεπερνά κατά πολύ ένα τυπικό «συγγνώμη» ή «σε συγχωρώ».

Τι σημαίνει, όμως, πραγματικά συγχωρώ; Σημαίνει την εθελοντική απόφαση να παραιτηθεί κανείς από το δικαίωμα στη μνησικακία, την αρνητική κρίση και την εκδικητική συμπεριφορά απέναντι σε εκείνον που τον έβλαψε. Περιλαμβάνει την καλλιέργεια θετικών συναισθημάτων, όπως η συμπόνια και η καλή διάθεση προς τον δράστη, ακόμα κι αν εκείνος δεν το αξίζει.

Η συγχώρεση δεν πρέπει να συγχέεται με τη λήθη, την αποδοχή, τη δικαιολόγηση ή την άρνηση του θυμού. Όταν συγχωρούμε, μειώνουμε τα αρνητικά συναισθήματα και τις αρνητικές σκέψεις προς τον άλλον, επουλώντας το δικό μας τραύμα.

iStock

Το πρόβλημα της εξαναγκασμένης «συγγνώμης»

Αν θέλουμε να κατανοήσουμε με ποιον τρόπο η πίεση λειτουργεί καταστροφικά, μπορούμε να ρίξουμε μια ματιά στο περίφημο Μοντέλο Διαδικασίας Συγχώρεσης (Enright Process Model) του Robert Enright, που περιλαμβάνει 4 στάδια:

• Το στάδιο της αποκάλυψης. Το άτομο παραδέχεται ότι πληγώθηκε, αναγνωρίζει και διερευνά τα επώδυνα συναισθήματά του.
• Το στάδιο της απόφασης. Λαμβάνεται η απόφαση για συγχώρεση, αφού πρώτα κατανοηθεί τι είναι και τι δεν είναι η πράξη αυτή.
• Το στάδιο της επεξεργασίας. Διευρύνεται η οπτική για τον δράστη, αναγνωρίζεται η ανθρώπινη φύση του και καλλιεργείται η ενσυναίσθηση.
• Το στάδιο της εμβάθυνσης. Το άτομο ανακαλύπτει νόημα μέσα από την εμπειρία, ανακουφίζεται συναισθηματικά και απελευθερώνεται από το βάρος της μνησικακίας.

Όταν οι ενήλικες απαιτούν από τα παιδιά να «τα βρουν» αμέσως, τα αναγκάζουν να προσπεράσουν τα πρώτα στάδια. Τα πιέζουν να χρησιμοποιήσουν κενές φράσεις πριν προλάβουν να νιώσουν μεταμέλεια ή να επεξεργαστούν τον πόνο τους.

Όμως, τα παιδιά μπορούν εύκολα να διακρίνουν μια ειλικρινή συγγνώμη από μια εξαναγκασμένη και αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα:

• Τα άλλα παιδιά να μην συμπαθήσουν εκείνον που ζητά συγγνώμη υπό πίεση.
• Το παιδί που πιέζεται να  μην αναπτύσσει πραγματική μεταμέλεια.
• Το παιδί που πληγώθηκε να πιέζεται να συγχωρήσει πρόωρα, μαθαίνοντας έτσι να καταστέλλει τα συναισθήματά του.

iStock

Η συγχώρεση δεν προϋποθέτει την άλλη πλευρά

Μια άλλη συχνή παρανόηση είναι η πεποίθηση ότι δεν μπορούμε να συγχωρήσουμε αν ο άλλος δεν μας ζητήσει πρώτα συγγνώμη. Αυτό ισχύει για τη συμφιλίωση, όχι για τη συγχώρεση.

Η συγχώρεση είναι μια εσωτερική, προσωπική διεργασία. Γίνεται για τη δική μας ψυχική ευημερία και δεν εξαρτάται από τη στάση του δράστη. Αν απαιτούμε μια συγγνώμη για να συγχωρήσουμε, ουσιαστικά εκχωρούμε στον άλλον τον έλεγχο πάνω στη δική μας... θεραπεία.

Αγκαλιάζοντας τα «δύσκολα» συναισθήματα

Όλη αυτή η διαδικασία μπορεί να συνοδεύεται από έντονα και δύσκολα συναισθήματα. Όμως, τα δυσάρεστα συναισθήματα δεν είναι «κακά», ο θυμός, η λύπη ή το άγχος είναι φυσιολογικά, υγιή και απαραίτητα. Ένας ψυχικά υγιής άνθρωπος δεν μπορεί να είναι διαρκώς ευτυχισμένος, αλλά έχει την ικανότητα να νιώθει το κατάλληλο συναίσθημα τη σωστή στιγμή και την αντοχή να το διαχειριστεί.

Όταν διδάσκουμε στα παιδιά ότι τα δύσκολα συναισθήματα είναι φυσιολογικά και μπορούν να ξεπεραστούν, τα ενδυναμώνουμε κι έτσι θα είναι σε θέση να τα εκφράζουν αντί να τα καταπιέζουν, κάτι που αποτελεί μέρος της συγχώρεσης.

ΑΝ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ ΜΙΑ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΓΧΩΡΗΣΟΥΜΕ, ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΕΚΧΩΡΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΑΛΛΟΝ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΠΑΝΩ ΣΤΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ... ΘΕΡΑΠΕΙΑ.

Πώς θα βοηθήσουμε τα παιδιά

Όταν οι ενήλικες επικυρώνουμε τα συναισθήματα των παιδιών, τους δείχνουμε ότι η συγχώρεση δεν είναι άρνηση του πόνου, αλλά υγιής επεξεργασία του. Ποια βήματα μπορούμε να ακολουθήσουμε;

Χώρο στα συναισθήματα

Όταν ένα παιδί είναι πληγωμένο, δεν υποτιμάμε το συμβάν. Αντί για αυτό, δίνουμε όνομα στο συναίσθημα, λέγοντας για παράδειγμα: Βλέπω ότι είσαι θυμωμένος. Κι εγώ θα θύμωνα αν έσπαγαν το παιχνίδι μου.

Ενσυναίσθηση μέσω ερωτήσεων

Ρωτάμε το παιδί που προκάλεσε τη βλάβη να μοιραστεί τη δική του πλευρά, να μας πει πώς πιστεύει ότι ένιωσε ο φίλος του και τι μπορούμε να κάνουμε τώρα για να διορθώσουμε την κατάσταση.

Η δομή μιας συγγνώμης

Βοηθάμε το παιδί να συνθέσει μια ουσιαστική πρόταση συγγνώμης, που θα αποτελείται από τα εξής τμήματα:

• Ζητώ συγγνώμη που [συγκεκριμένη συμπεριφορά].
• Καταλαβαίνω ότι αυτό σε έκανε να νιώσεις [πληγωμένος/θυμωμένος].
• Την επόμενη φορά θα [ενέργεια επανόρθωσης/αλλαγή συμπεριφοράς].

iStock

Προσφορά χρόνου

Η επούλωση δεν υπακούει σε χρονοδιαγράμματα. Ενθαρρύνουμε το παιδί που πληγώθηκε να απαντήσει με ειλικρίνεια, λέγοντας π.χ. «σε ευχαριστώ για τη συγγνώμη, αλλά είμαι ακόμη στενοχωρημένος και χρειάζομαι λίγο χρόνο».

Δίνοντας το παράδειγμα

Μοιραζόμαστε τα δικά μας δύσκολα συναισθήματα με ήρεμο τρόπο και δείχνουμε έτσι ότι η έκφρασή τους δείχνει εσωτερική δύναμη, όχι αδυναμία.

Ναι στην προσπάθεια

Επαινούμε την προσπάθεια του παιδιού να κατανοήσει τον άλλον και να δείξει ενσυναίσθηση, αντί να επιβραβεύουμε απλώς την τυπική υπακοή σε έναν κανόνα.