ΤΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΕΚΤΙΜΑΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΟΣΑ ΦΤΙΑΧΝΟΥΜΕ ΜΟΝΟΙ ΜΑΣ

Ένας ψυχολόγος εξηγεί πώς η προσωπική προσπάθεια που καταβάλεις στην κατασκευή ενός αντικειμένου μπορεί να επηρεάσει την αντίληψή σου για την αξία του.

Μόλις μετακόμισες στο νέο σου σπίτι και θέλεις να το επιπλώσεις. Αγοράζεις, λοιπόν, μια βιβλιοθήκη που χρειάζεται συναρμολόγηση. Ανοίγεις το πακέτο με τα κομμάτια ξύλου και τα διάφορα σακουλάκια, βάζεις μπροστά σου το φυλλάδιο οδηγιών και ξεκινάς τη δουλειά. Κάμποσες ώρες μετά, σφίγγεις την τελευταία βίδα και στέκεσαι μπροστά στην ολοκληρωμένη κατασκευή.

Μπορεί το τελικό αποτέλεσμα να έχει μερικές ατέλειες, αλλά αυτό δεν φαίνεται να σε νοιάζει πολύ. Η βιβλιοθήκη σου είναι έτοιμη να υποδεχτεί τα αγαπημένα σου βιβλία, θυμίζοντάς σου την προσπάθεια που κατέβαλες για να τη φτιάξεις.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με άλλες εργασίες ή δραστηριότητες, όπως το να ετοιμάσεις μόνος σου ένα γεύμα τριών πιάτων ή να φτιάξεις ένα διόραμα.

Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος Mark Travers, η αξία που αποδίδεις σε ένα αποτέλεσμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ποιότητά του, αλλά επηρεάζεται και από την προσωπική σου συμμετοχή. «Κάτι αλλάζει όταν αφιερώνεις χρόνο και κόπο για να δημιουργήσεις κάτι δικό σου. Το αποτέλεσμα αποκτά μεγαλύτερη συναισθηματική αξία, ανεξάρτητα από το αν είναι τέλειο», αναφέρει.

Πόση επιρροή έχει η συμμετοχή σου;

Ο όρος «φαινόμενο IKEA» περιγράφει την τάση να αποδίδεις μεγαλύτερη αξία σε αντικείμενα στη δημιουργία των οποίων έχεις συμμετάσχει προσωπικά. Σύμφωνα με έρευνα στο Journal of Consumer Psychology, όταν καταφέρνεις να ολοκληρώσεις κάτι, η προσπάθειά σου μπορεί να σε οδηγήσει να το αξιολογείς τόσο θετικά όσο και ένα αντίστοιχο προϊόν που έχει δημιουργηθεί από ειδικούς. Επίσης, η προσπάθεια που καταβάλλεις μπορεί να ενισχύσει τη συναισθηματική σου σύνδεση μαζί του.

Δεν πρόκειται, επομένως, μόνο για τη χαρά που αισθάνεσαι όταν ολοκληρώνεις μια δραστηριότητα. Η ενέργεια και ο χρόνος που έχεις αφιερώσει μπορεί να επηρεάσουν ακόμη και το πόσα χρήματα είσαι διατεθειμένος να πληρώσεις για κάτι που έφτιαξες, σε σύγκριση με ένα παρόμοιο, έτοιμο προϊόν.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Γιατί ο κόπος σου κάνει κάτι πιο πολύτιμο;

Το «φαινόμενο IKEA» συνδέεται με διαφορετικούς ψυχολογικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείς όσα δημιουργείς. Ποιοι είναι αυτοί;

• Effort justification ή όταν θες η προσπάθειά σου να αξίζει: Όταν επενδύεις σε κάτι, είναι δύσκολο να δεχτείς ότι το αποτέλεσμα δεν έχει αξία. Αντιθέτως, τείνεις να εκτιμάς περισσότερο αυτό για το οποίο χρειάστηκε να κοπιάσεις.
• Endowment effect ή το αίσθημα ιδιοκτησίας: Το φαινόμενο της κατοχής/ιδιοκτησίας περιγράφει την τάση να αποδίδεις μεγαλύτερη αξία σε κάτι επειδή σου ανήκει.
• Sense of accomplishment ή η αίσθηση της επίτευξης: Όταν καταφέρνεις να ολοκληρώσεις μια δύσκολη εργασία ή ένα προσωπικό πρότζεκτ, αισθάνεσαι περηφάνια και ικανοποίηση.

Το «φαινόμενο IKEA» δεν αφορά μόνο όσα φτιάχνεις με τα χέρια σου

Το συγκεκριμένο φαινόμενο δεν βρίσκει εφαρμογή μόνο στον τομέα των... κατασκευών. Μπορείς να το συναντήσεις και σε άλλους τομείς της ζωής σου, όπως π.χ. στις διαπροσωπικές σου σχέσεις. Σκέψου μόνο πόσο χρόνο, φροντίδα και αμοιβαία προσπάθεια χρειάζονται για να τις διατηρήσεις υγιείς. Θες κι άλλο παράδειγμα; Φέρε στο μυαλό σου τα χόμπι σου. Είτε ζωγραφίζεις είτε φροντίζεις έναν κήπο, ο χρόνος που αφιερώνεις μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση επίτευξης και την ευχαρίστησή σου, ενώ η διαδικασία της κατάκτησης μιας νέας δεξιότητας μπορεί να γίνει από μόνη της πηγή ανταμοιβής.

Η ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΑΠΟΔΙΔΕΙΣ ΣΕ ΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΔΕΝ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ, ΑΛΛΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΟΥ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ.

Πώς ωφελούνται οι εταιρείες

Για τις εταιρείες, το «φαινόμενο IKEA» μπορεί να προσφέρει σημαντικά οικονομικά και εμπορικά οφέλη. Μεταφέροντας μέρος της εργασίας στον ίδιο τον πελάτη, όπως τη συναρμολόγηση, μειώνουν το κόστος παραγωγής και διανομής. Ταυτόχρονα, καθώς οι καταναλωτές τείνουν να αποδίδουν μεγαλύτερη αξία σε όσα έχουν συμβάλει να δημιουργηθούν, οι εταιρείες μπορούν είτε να δικαιολογήσουν μια υψηλότερη τιμή είτε να διατηρήσουν ανταγωνιστικές τιμές, ενισχύοντας τα περιθώρια κέρδους τους.

Επιπλέον, μετατρέποντας την αγορά από μια απλή συναλλαγή σε μια εμπειρία, καλλιεργούν ισχυρότερη συναισθηματική σύνδεση με το brand και ενισχύουν την αφοσίωση των πελατών τους. Ακόμη κι όταν η ποιότητα του τελικού προϊόντος δεν είναι η υψηλότερη δυνατή, η συμμετοχή του καταναλωτή στη δημιουργία του μπορεί να επηρεάσει θετικά την αξιολόγηση της εμπειρίας του και ενδεχομένως να περιορίσει τυχόν παράπονα.