ΕΙΔΙΚΟΙ ΕΞΗΓΟΥΝ ΓΙΑΤΙ ΕΝΑ ΦΙΛΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΑΠΛΩΣ ΕΝΑ ΦΙΛΙ»

Γιατί το φιλί μάς επηρεάζει τόσο έντονα; Γιατί μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε ευφορία, έλξη, να μειώσει το άγχος ή, αντίθετα, να μας κάνει να καταλάβουμε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ότι «κάτι δεν κολλάει» με τον άλλον;

Ίσως από τις πιο κοινές εμπειρίες, το φιλί με τη διαχρονική του αξία, να συνοδεύεται από αμέτρητες φράσεις που το χαρακτηρίζουν κατά περίπτωση: «το φιλί της προσμονής», «του αποχωρισμού», «της επανένωσης», «της προδοσίας», «το πρώτο», «το τελευταίο», «το ερωτικό»...

Η απλή και φυσική πράξη, που μπορεί να συμβεί ανά πάσα ώρα και στιγμή στην καθημερινότητα, φέρνει «πεταλούδες στο στομάχι», κοσμεί το φινάλε αμέτρητων ταινιών, απεικονίζεται σε έργα τέχνης, σηματοδοτεί την έναρξη του έγγαμου βίου σε ανάλογες τελετές κλπ., δεν φαίνεται να χρειάζεται και πολλές εξηγήσεις· είναι απολαυστικό, τουλάχιστον στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, και επιθυμούμε να μας συμβαίνει.

Ωστόσο, ο καθοριστικός ρόλος που μπορεί να παίξει ένα φιλί στα συναισθήματά μας, μπορεί κάποιες φορές να μάς κάνει να αναρωτηθούμε: γιατί το φιλί μάς επηρεάζει τόσο έντονα; Γιατί μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε ευφορία, έλξη, να μειώσει το άγχος ή, αντίθετα, να μας κάνει να καταλάβουμε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ότι «κάτι δεν κολλάει» με τον άλλον;

iStock

Οι ειδικοί εξηγούν ότι το φιλί, εκτός από μια απλή κίνηση τρυφερότητας, είναι στην πραγματικότητα μια πολύπλοκη βιολογική διαδικασία. Όταν φιλιόμαστε, ο εγκέφαλος, οι αισθήσεις, οι ορμόνες και το νευρικό σύστημα συνεργάζονται για να αξιολογήσουν τον άλλον άνθρωπο, να δημιουργήσουν σύνδεση και να ενισχύσουν το αίσθημα της οικειότητας.

Το φιλί δεν είναι απαραιτήτως μια παγκόσμια ανθρώπινη συνήθεια

Κι εκεί που ίσως νόμιζες ότι η επιστήμη δεν έχει κάτι επιπλέον να σου μάθει για το φιλί, μάθε κάτι που μπορεί να σού φανεί ενδιαφέρον: μπορεί οι περισσότεροι να θεωρούμε το ερωτικό φιλί αυτονόητο, όμως η ανθρωπολογία δείχνει ότι δεν το αντιμετωπίζουν όλοι οι πολιτισμοί με τον ίδιο τρόπο.

Ο ανθρωπολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Nevada στο Las Vegas, William Jankowiak και οι συνεργάτες του, δημοσίευσαν το 2015 στο American Anthropologist σχετική μελέτη που εξέτασε 168 διαφορετικούς πολιτισμούς. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι το ερωτικό φιλί δεν εμφανίζεται σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες.

Συγκεκριμένα, το ρομαντικό-σεξουαλικό φιλί καταγράφηκε σε λιγότερους από τους μισούς πολιτισμούς του δείγματος (46%). Επιπλέον, διαπιστώθηκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της συχνότητας εμφάνισης του ρομαντικού-σεξουαλικού φιλιού και του επιπέδου κοινωνικής πολυπλοκότητας μιας κοινωνίας. Με απλά λόγια, οι ερευνητές κατέληξαν ότι το φιλί είναι πιο συχνό σε κοινωνίες με μεγαλύτερη κοινωνική πολυπλοκότητα.

Η έρευνα αυτή διαφοροποίησε την πεποίθηση ότι το φιλί είναι μια καθολική ανθρώπινη συμπεριφορά και έδειξε ότι, παρόλο που η ανάγκη για σύνδεση είναι βιολογική, ο τρόπος έκφρασής της επηρεάζεται σημαντικά από την κοινωνία και τον πολιτισμό.

iStock

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν φιλιόμαστε;

Ένα φιλί μπορεί να μοιάζει με μια απλή τρυφερή κίνηση, όμως για τον εγκέφαλο φαίνεται ότι είναι μια πιο σύνθετη διεργασία.

Τα χείλη διαθέτουν από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις νευρικών απολήξεων στο ανθρώπινο σώμα. Μόλις έρθουν σε επαφή, ο εγκέφαλος αρχίζει να επεξεργάζεται έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου.

Μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου το 2005 από την Helen Fisher και τους συνεργάτες της, έδειξαν ότι ο ρομαντικός έρωτας ενεργοποιεί περιοχές πλούσιες σε ντοπαμινεργικούς νευρώνες, δηλαδή εξειδικευμένα εγκεφαλικά κύτταρα που παράγουν και απελευθερώνουν τη ντοπαμίνη, η οποία σχετίζεται με το κίνητρο, την επιθυμία και την αίσθηση ανταμοιβής.

Παράλληλα, το φιλί φαίνεται να συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονών που σχετίζονται με τον συναισθηματικό δεσμό και το στρες. Σε πειραματική μελέτη των Grewen και συνεργατών (2005),  διαπιστώθηκε ότι η ζεστή σωματική επαφή μεταξύ συντρόφων, η οποία περιελάμβανε αγκαλιά και τρυφερή αλληλεπίδραση, συσχετίστηκε με αυξημένα επίπεδα ωκυτοκίνης και μειωμένα επίπεδα κορτιζόλης. Η ωκυτοκίνη είναι μια νευροορμόνη που ενισχύει την εμπιστοσύνη, την αίσθηση ασφάλειας και τον συναισθηματικό δεσμό, ενώ η μείωση της κορτιζόλης υποδηλώνει περιορισμό της φυσιολογικής απόκρισης στο στρες.

Αν και η συγκεκριμένη μελέτη δεν εξέτασε αποκλειστικά το φιλί, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι μορφές στοργικής σωματικής επαφής που χαρακτηρίζουν τις ρομαντικές σχέσεις –μεταξύ των οποίων και το φιλί– ενεργοποιούν τους ίδιους νευροβιολογικούς μηχανισμούς, γεγονός που εξηγεί γιατί το φιλί συνδέεται με αισθήματα εγγύτητας, χαλάρωσης και συναισθηματικής σύνδεσης.

Το φιλί είναι και ένα τεστ συμβατότητας;

Πόσες φορές έχουμε ακούσει ή έχουμε χρησιμοποιήσει τη φράση «δεν υπήρχε χημεία», έπειτα από τις πρώτες κιόλας συναναστροφές μας και σωματικές αλληλεπιδράσεις με κάποιον/α νέο ενδεχομένως σύντροφο; Εάν και πολλές φορές αισθανόμαστε ότι η άποψή μας αυτή στερείται επιστημονικής βάσης, οι ειδικοί επισημαίνουν πως ίσως η συγκεκριμένη έκφραση δεν είναι απλώς μεταφορική.

Ο εξελικτικός ψυχολόγος Δρ. Rafael Wlodarski, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2013 στο Archives of Sexual Behavior, υποστηρίζει ότι το φιλί λειτουργεί ως ένας τρόπος αξιολόγησης του πιθανού συντρόφου. Κατά τη διάρκεια της στενής επαφής, ο εγκέφαλος συλλέγει πληροφορίες από τη μυρωδιά, τη γεύση, τη θερμοκρασία του σώματος, ακόμη και από ανεπαίσθητα χημικά σήματα που σχετίζονται με τη βιολογική συμβατότητα.

Η βιολογική ανθρωπολόγος Helen Fisher (1945-2024), η οποία αφιέρωσε δεκαετίες σε ζητήματα που αφορούσαν τον έρωτα και τις ανθρώπινες σχέσεις, υποστηρίζει ότι το πρώτο φιλί μπορεί να αλλάξει εντελώς την αντίληψή μας για έναν άνθρωπο. Όπως έχει εξηγήσει σε ομιλίες και στο βιβλίο της Why We Love (2004), ο εγκέφαλος αξιολογεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο το αν ο άνθρωπος απέναντί μας μπορεί να αποτελεί πιθανό σύντροφο.

iStock

Μπορεί το φιλί να μειώσει το άγχος;

Όσο κι αν κάποιες φορές ένα φιλί μοιάζει να μάς αγχώνει, να «ανεβάζει» τους χτύπους της καρδιάς, να «κόβει» την ανάσα κλπ., σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορεί να δράσει ως αγχολυτικό.

Σε μελέτη των Floyd και των συνεργατών του, που δημοσιεύθηκε το 2009 στο Western Journal of Communication, 52 ενήλικες που βρίσκονταν σε ερωτικές σχέσεις χωρίστηκαν σε ομάδα παρέμβασης και ομάδα ελέγχου. Η ομάδα παρέμβασης κλήθηκε να αυξήσει τη συχνότητα των ρομαντικών φιλιών σε διάστημα έξι εβδομάδων. Μετά την παρέμβαση, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν σημαντική μείωση του αντιλαμβανόμενου στρες, βελτίωση της ικανοποίησης από τη σχέση τους και ευνοϊκές μεταβολές σε βιολογικούς δείκτες που σχετίζονται με την υγεία (π.χ. μείωση στις τιμές της ολικής χοληστερόλης).

Το φιλί και το στοματικό μικροβίωμα

Εάν και ουδείς θα τολμούσε να χαλάσει τη μαγεία της σκηνής όπου ο Sam στην Casablanca (1942) τραγουδάει κατόπιν παραγγελίας της Ingrid Bergman: «Α kiss is still a kiss», εντούτοις όλοι αναγνωρίζουμε ότι ένα φιλί δεν«μεταφέρει» μόνο συναισθήματα.

Μέσω του σάλιου μπορούν να μεταφερθούν μικροοργανισμοί, ιοί που ευθύνονται για λοιμώξεις του αναπνευστικού, επιχείλιος έρπης, κοινό κρυολόγημα, ο ιός Epstein–Barr που ευθύνεται για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση, τη γνωστή «νόσο του φιλιού» (ναι,το φιλί έχει και ομώνυμη ασθένεια) κ.ά. Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικοί συνιστούν καλή στοματική υγιεινή και κατά το δυνατόν αποφυγή του φιλιού όταν υπάρχει κάποια ενεργή λοίμωξη.

Ωστόσο, φαίνεται ότι η ανταλλαγή μικροβίων δεν είναι πάντα κάτι αρνητικό. Το ανθρώπινο σώμα φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς που αποτελούν το φυσιολογικό μικροβίωμά μας και παίζουν σημαντικό ρόλο στην ισορροπία του οργανισμού.

Μελέτη του Δρ. Remco Kort, καθηγητή μικροβιολογίας στο Vrije Universiteit Amsterdam και της ερευνητικής του ομάδας, που δημοσιεύθηκε το 2014 στο επιστημονικό περιοδικό Microbiome, έδειξε ότι τα ζευγάρια που φιλιούνται συχνά, παρουσιάζουν μεγαλύτερη ομοιότητα στο στοματικό τους μικροβίωμα, καθώς η συστηματική ανταλλαγή σάλιου μεταφέρει βακτήρια από τον έναν σύντροφο στον άλλο. Κάποια από αυτά τα βακτήρια παραμένουν προσωρινά μετά την ανταλλαγή, ενώ άλλα μπορούν να εγκατασταθούν μακροπρόθεσμα στη μικροβιακή χλωρίδα του στόματος.

Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι ένα φιλί διάρκειας περίπου δέκα δευτερολέπτων μπορεί να οδηγήσει στην ανταλλαγή εκατομμυρίων βακτηρίων. Αν και αυτό δεν σημαίνει ότι το φιλί «δυναμώνει» άμεσα το ανοσοποιητικό, δείχνει ότι η στενή επαφή μπορεί να επηρεάζει την οικολογία των μικροοργανισμών μας και τη βιολογική μας αλληλεπίδραση με τους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά μας.

iStock

Γιατί κάποιοι δεν απολαμβάνουν τόσο το φιλί

Αν και το φιλί θεωρείται για πολλούς αναπόσπαστο κομμάτι μιας ερωτικής σχέσης, δεν το βιώνουν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Στην περίπτωση που δεν ανήκεις στην κατηγορία των φανατικών αυτής της πράξης, δε χρειάζεται να νιώθεις περίεργα.

Όπως εξηγεί η Αμερικανίδα σεξολόγος και συγγραφέας Suzannah Weiss, η στάση μας απέναντι στο φιλί, διαμορφώνεται από έναν συνδυασμό βιολογικών, πολιτισμικών, θρησκευτικών και προσωπικών παραγόντων. Σε ορισμένους πολιτισμούς, όπως ήδη αναφέραμε, το ρομαντικό φιλί δεν αποτελεί συνηθισμένη έκφραση οικειότητας, ενώ για κάποιους ανθρώπους η ανταλλαγή σάλιου ή η έντονη αισθητηριακή διέγερση μπορεί να μην είναι τόσο ευχάριστη.

Για άλλους πάλι, το φιλί αποτελεί την πιο βαθιά έκφραση συναισθηματικής εγγύτητας. Χωρίς αμφιβολία, δεν υπάρχει ένας και μόνο «σωστός» τρόπος να εκφράζει κανείς την αγάπη ή την επιθυμία του. Για κάποιους ένα φιλί είναι αναντικατάστατο, ενώ για άλλους μια αγκαλιά, ένα χάδι ή το κράτημα του χεριού μπορεί να μεταφέρει την ίδια ή και μεγαλύτερη τρυφερότητα. Εξάλλου, το μόνο αδιαπραγμάτευτο στοιχείο σε κάθε μορφή σχέσης, παραμένει η αμοιβαία συναίνεση, η επικοινωνία και ο σεβασμός στις ανάγκες και τα όρια του άλλου.