ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΤΟΣΟΙ ΑΙΩΝΟΒΙΟΙ ΣΤΗ ΒΡΑΖΙΛΙΑ;

Η Βραζιλία διαθέτει έναν εντυπωσιακό αριθμό υπερήλικων. Οι επιστήμονες εντόπισαν έναν σημαντικό παράγοντα που διαφοροποιεί γονιδιακά τον πληθυσμό της χώρας και στρέφουν τώρα τις μελέτες τους για τη μακροζωία εκεί.

Ενώ η μέση ανθρώπινη ζωή διαρκεί περίπου 7 δεκαετίες, μερικοί εκπρόσωποι του είδους μας καταφέρνουν να ξεπεράσουν όχι μόνο το προσδόκιμο ζωής, αλλά και να σπάσουν και το φράγμα των 100. Ανάμεσα στους αιωνόβιους, υπάρχουν κάποιοι –υπολογίζεται περίπου 1 στους 1.000– που θα επιβιώσουν μία επιπλέον δεκαετία, κερδίζοντας τον τίτλο του «υπεραιωνόβιου» όταν φτάσουν στα 110α γενέθλιά τους.

Εύλογα οι επιστήμονες είναι καταγοητευμένοι από αυτούς τους λιγοστούς επιζώντες της ζωής, οι οποίοι μπορεί να κρύβουν πολύτιμα μυστικά για τη μακροζωία. Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν πολλές παραμέτρους να εμπλέκονται σε αυτό το εντυπωσιακό σκορ, ανάμεσα στις οποίες κυριαρχούν τα γονίδια και έπονται περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως ο τρόπος ζωής και η ψυχολογία. Σαφείς απαντήσεις, όμως, δεν υπάρχουν.

Η Jeanne Calment έμεινε στον πλανήτη περισσότερο από κάθε άλλον, 122 χρόνια και 164 ημέρες, και θεωρούσε ότι το μυστικό της μακροζωίας της ήταν ότι χαμογελούσε πάντα. Η Maria Branyas Morera έκλεισε τα 117 τον Μάρτιο του 2024 και οι ερευνητές ανακάλυψαν πως είχε γονίδια με εντυπωσιακή ανοσολογική λειτουργία, φανταστικά επίπεδα χοληστερόλης και ένα πολύ υψηλό επίπεδο αντιφλεγμονωδών βακτηρίων στο έντερό της.

Ψαράδες επιστρέφουν στην ακτή από ένα πρωινό ψάρεμα στο Σαλβαδόρ της πολιτείας Μπαΐα, στη Βραζιλία. AP Photo Rodrigo Abd

Οι υπερήλικες κάτοικοι στις λεγόμενες «Μπλε ζώνες» του πλανήτη είναι μια άλλη μεγάλη κατηγορία που ίσως να εξηγεί πώς μπορεί να επιτευχθεί η μακροζωία. Αν και το δικό τους παράδειγμα υποδεικνύει περισσότερο τον τρόπο ζωής, παρά οτιδήποτε άλλο, μας κάνει να αναρωτιόμαστε: είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι ο κανόνας ή μήπως είναι η εξαίρεση;  Και μήπως η εξαίρεση δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα στις αναζητήσεις μας περί μακροβιότητας;

Ποιο είναι το προσδόκιμο ζωής στη Βραζιλία;

Κάτι αντίστοιχο με τις Μπλε Ζώνες συμβαίνει και στη Βραζιλία όπως ανακάλυψαν οι επιστήμονες. Ενώ το μέσο προσδόκιμο ζωής των Βραζιλιάνων δεν είναι κάτι σπουδαίο, δεν φτάνει καν στα δεδομένα των πληθυσμών της Ιαπωνίας ή της Ιταλίας, ο αριθμός των αιωνόβιων κατοίκων είναι αξιοσημείωτος.

Σε ένα νέο επιστημονικό άρθρο, όπου παρουσιάζουν πρόσφατες ανακαλύψεις σχετικά με τα βιολογικά χαρακτηριστικά των αιωνόβιων, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν τη σημασία του γονιδιώματος σε ανομοιογενείς πληθυσμούς. Τι γίνεται όταν υπάρχει εκπροσώπηση από τόσο διαφορετικούς πληθυσμούς, όπως συμβαίνει στη Βραζιλία;

Τι διαφορετικό έχει ο πληθυσμός της Βραζιλίας;

Η γενετική ποικιλομορφία της Βραζιλίας είναι από τις υψηλότερες στον κόσμο, λόγω της ιστορίας της χώρας. Ο αποικισμός, η δουλεία και η μετανάστευση οδήγησαν σε εκτεταμένη γενετική ανάμειξη από διαφορετικούς πληθυσμούς, όπως αυτόχθονες Πορτογάλους αποίκους που άρχισαν να φτάνουν το 1500, αλλά και εκατομμύρια σκλάβους Αφρικανούς που μεταφέρθηκαν στη Βραζιλία τους επόμενους αιώνες, για να μη μιλήσουμε για τα κύματα μετανάστευσης από την Ευρώπη, την Ιαπωνία και αλλού.

Ένας ηλικιωμένος προσκυνητής με μπαστούνι ποζάρει για ένα πορτρέτο στο μονοπάτι του Παναγίου Τάφου στο Ζουαζέιρο ντο Νόρτε της Βραζιλίας, κατά τη διάρκεια του προσκυνήματός του για να τιμήσει τον Πατέρα Σίσερο. AP Photos Leo Correa

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτή η «γενετική δεξαμενή» περιέχει σπάνιες προστατευτικές παραλλαγές γονιδίων που δεν υπάρχουν σε πιο ομοιογενείς πληθυσμούς (π.χ. της Ευρώπης ή της Ιαπωνίας), οι οποίες βοηθούν στην ανθεκτικότητα έναντι των ασθενειών της γήρανσης.

Για τις ανάγκες της μελέτης τους οι επιστήμονες στρατολόγησαν κατοίκους από διάφορες περιοχές σε όλη τη χώρα, σχηματίζοντας μια ομάδα περισσότερων από 160 αιωνόβιων, 20 από τους οποίους είναι υπεραιωνόβιοι. Ανάμεσά τους η Ίνα Καναμπάρο Λούκας, μια καλόγρια που πέθανε σε ηλικία 116 ετών και δύο από τους γηραιότερους άντρες της Γης, ένας από τους οποίους φέρεται να είναι τώρα 113 ετών.

Το εντυπωσιακό είναι ότι πολλοί συμμετέχοντες όχι μόνο επέζησαν μέχρι τα 100, αλλά παρέμειναν και εκπληκτικά ικανοί. Ορισμένοι Βραζιλιάνοι υπεραιωνόβιοι ήταν πνευματικά διαυγείς και ανεξάρτητοι σε βασικές καθημερινές δραστηριότητες, όπως η διατροφή τους, παρατήρησαν οι συγγραφείς της μελέτης.

Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΤΗΣ ΒΡΑΖΙΛΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ, ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας

Η μελέτη εντόπισε περιπτώσεις όπου η μακροζωία «τρέχει» στην οικογένεια, ενισχύοντας τη θεωρία ότι η ακραία μακροζωία έχει ισχυρή κληρονομική βάση. Μια οικογένεια είχε να επιδείξει μια αξιοζήλευτη ομάδα αιωνόβιων: μια γυναίκα 110 ετών και τις τρεις ανιψιές της, ηλικίας 106, 104 και 100 ετών τη στιγμή που δημοσιεύτηκε το επιστημονικό άρθρο.

«Η διερεύνηση τέτοιων σπάνιων οικογενειακών συστάδων προσφέρει ένα παράθυρο στην πολυγονιδιακή κληρονομικότητα της ανθεκτικότητας και της ακραίας μακροζωίας», είπε ο γεροντολόγος Mateus Vidigal de Castro, ερευνητής στο Κέντρο Ανθρώπινου Γονιδιώματος και Έρευνας Βλαστοκυττάρων στο Σάο Πάολο.

Νεανικό ανοσοποιητικό

Η νέα εργασία υπογραμμίζει πρόσφατες γνώσεις σχετικά με τα κοινά χαρακτηριστικά των αιωνόβιων, όπως η τάση για νεανικό ανοσοποιητικό σύστημα, αφού πολλοί από τους συμμετέχοντες προέρχονται από υποβαθμισμένες περιοχές της Βραζιλίας με περιορισμένη πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη.

AP Photo

Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι 3 Βραζιλιάνοι υπεραιωνόβιοι επέζησαν από τη νόσηση με Covid-19 πριν από τη διάθεση των εμβολίων, ένα κατόρθωμα που οι ερευνητές αποδίδουν στην ισχυρή ανοσολογική λειτουργία.

Οι επιστήμονες παρατήρησαν επίσης ότι τα κύτταρα αυτών των ανθρώπων διατηρούν μηχανισμούς «αυτοκαθαρισμού» (πρωτεόσταση και αυτοφαγία) σε επίπεδα που συναντώνται σε πολύ νεότερα άτομα, εμποδίζοντας τη συσσώρευση βλαβερών πρωτεϊνών που προκαλούν ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ.

ΤΡΕΙΣ ΒΡΑΖΙΛΙΑΝΟΙ ΥΠΕΡΑΙΩΝΟΒΙΟΙ ΕΠΕΖΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ COVID-19, ΕΝΩ ΔΕΝ ΕΙΧΑΝ ΠΡΟΛΑΒΕΙ ΝΑ ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΟΥΝ, ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΥΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

Το μυστικό της μακροζωίας και οι ανομοιογενείς πληθυσμοί

Η ομάδα συνεχίζει να εξετάζει τα δεδομένα της, όσο οι αιωνόβιοι κάτοικοι της Βραζιλίας συνεχίζουν τη ζωή τους, με την ελπίδα να ανακαλύψουν περισσότερα βιολογικά κριτήρια για τους αιωνόβιους κατοίκους του πλανήτη.

Οι επιστήμονες λένε ότι για να κατανοήσουμε πλήρως τη γήρανση, πρέπει να σταματήσουμε να μελετάμε μόνο ομοιογενείς πληθυσμούς και να στραφούμε σε χώρες όπως η Βραζιλία. Οι ανακαλύψεις αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε νέες θεραπείες που θα βοηθήσουν όλους τους ανθρώπους να παραμένουν υγιείς για περισσότερα χρόνια.