PENJING: Η ΑΡΧΑΙΑ ΤΕΧΝΗ ΠΟΥ ΣΕ ΗΡΕΜΕΙ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΦΥΣΗ ΜΙΝΙΑΤΟΥΡΑ

Μικροσκοπικά τοπία, δέντρα σε γλαστράκια και ολόκληρες σκηνές φύσης σε λίγα τετραγωνικά εκατοστά. Καιρός να γνωρίσεις το Penjing, μια αρχαία τέχνη από την Κίνα που υπόσχεται να δώσει λύση στο στρες.

Υπήρξε μια εποχή που οι ιαπωνικές και κινεζικές παραδόσεις ήταν χόμπι για λίγους, εναλλακτικούς και μη. Πρακτικές όπως η καλλιγραφία, η φροντίδα bonsai, οι τελετές τσαγιού και ο διαλογισμός αφορούσαν μικρές κοινότητες ανθρώπων που γοητεύονταν από τις ασιατικές κουλτούρες, τη φιλοσοφία και τον διαφορετικό τρόπο ζωής. Μέχρι που μπήκαν στη ζωή μας οι έννοιες wellness, mindfulness, flow και slow living να μας θυμίσουν ότι χρειαζόμαστε εργαλεία για να διαχειριστούμε τους ρυθμούς και την πίεση της σύγχρονης ζωής.

Θα μείνω λίγο στο bonsai, μιας και η δημοτικότητά του στη Δύση βρίσκεται σε ανοδική τροχιά. Έκθεση της TechSci Research δείχνει ότι η βιομηχανία bonsai αναμένεται να αυξηθεί από 2,63 δισ. δολάρια το 2025 σε 4,44 δισ. δολάρια το 2031, με την Ευρώπη να δείχνει ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι βασικοί λόγοι πίσω από την αυξανόμενη απήχηση είναι:

• η εντονότερη ενασχόληση με τα φυτά εσωτερικού χώρου και το design,
• η σύνδεσή τους με την ψυχική ευεξία,
• η ανάγκη να είναι μικρά για να χωρούν στα λίγα τετραγωνικά των περισσότερων σπιτιών,
• η στροφή προς την οικολογία και τη βιωσιμότητα.

Δεν ξέρω αν σε εντυπωσίαζαν ανέκαθεν τα μικροσκοπικά δεντράκια, αν είχες ασχοληθεί ξανά ή αν το σκέφτεσαι σοβαρά μετά τα παραπάνω, μα αν το πάρεις απόφαση, κάνε ένα βήμα παραπέρα και δοκίμασε το Penjing, την αρχαία κινεζική τέχνη-πρόγονο του ιαπωνικού bonsai, που μετατρέπει ολόκληρα τοπία σε μινιατούρες, συνδυάζοντας φυτά, βράχους, νερό και μικροσκοπικές φιγούρες σε ζωντανές συνθέσεις.

Πολλά έργα penjing περιλαμβάνουν μικροσκοπικές φιγούρες ανθρώπων, ζώων, σπιτιών ή γεφυρών, δημιουργώντας σκηνές που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από όνειρο ή παραμύθι. iStock

Τι είναι το Penjing

Το όνομά του προέρχεται από τις λέξεις pen, που σημαίνει γλάστρα ή δοχείο, και jing, που σημαίνει τοπίο ή σκηνικό. Εκτιμάται ότι εμφανίστηκε γύρω στον 1ο αιώνα μ.Χ., αν και κάποιοι ερευνητές το τοποθετούν ακόμα παλαιότερα, ενώ συνδέεται στενά με τον ταοϊσμό, το φιλοσοφικό και πνευματικό ρεύμα που διδάσκει την αρμονική συνύπαρξη με τη φύση.

Μελετητές του Penjing γράφουν πως, για τους πρώτους δημιουργούς, η αναπαράσταση ενός βουνού, ενός δάσους ή ενός ολόκληρου φυσικού τοπίου σε μικρογραφία ήταν ένας τρόπος να συγκεντρώσουν και να βιώσουν τη δύναμη και την ενέργεια της φύσης σε έναν περιορισμένο χώρο.

Υπάρχουν τρεις τύποι Penjing:

• Το Shumu Penjing, που επικεντρώνεται στα δέντρα. Οι καλλιτέχνες κλαδεύουν, διαμορφώνουν και καθοδηγούν την ανάπτυξή τους με στόχο συγκεκριμένο αισθητικό αποτέλεσμα (είναι η μορφή που μοιάζει περισσότερο με το bonsai).
• Το Shanshui Penjing, όπου κυριαρχούν οι βράχοι και το νερό. Σε ρηχούς δίσκους τοποθετούνται προσεκτικά επιλεγμένες πέτρες που συμβολίζουν βουνά ή βραχώδεις σχηματισμούς, ενώ συχνά προστίθενται μικρά φυτά για να ολοκληρωθεί η σύνθεση.
• Το Shuihan Penjing είναι η πιο σύνθετη εκδοχή της πρακτικής. Συνδυάζει δέντρα, νερό, βράχους και μικροσκοπικές φιγούρες ανθρώπων, ζώων ή κτιρίων, με στόχο ένα ολοκληρωμένο τοπίο που αφηγείται μια ιστορία και προκαλεί συναισθήματα ή συνειρμούς.

6 οφέλη του Penjing

Στην Κίνα, θεωρείσαι καταρτισμένος δημιουργός Penjing αφού ολοκληρώσεις 10 χρόνια σχετικών σπουδών. Μα αν πείστηκες για την κινεζική τεχνική και δεν σου περισσεύει χρόνος και χρήμα για δεκαετή ξενιτεμό, ξεκίνα με ένα ρηχό δοχείο που διαθέτει καλή αποστράγγιση, κατάλληλα φυτά και άφθονο φυσικό φως. Η δημιουργία ενός μικρού τοπίου απαιτεί μελέτη, φαντασία, πειραματισμό και, πάνω απ' όλα, υπομονή. Στο τέλος το Penjing θα σε ανταμείψει.

Για κάποιους ανθρώπους, η ενασχόληση με πρακτικές όπως το bonsai τους βοήθησε να ανακάμψουν από τραυματισμούς ή να διατηρήσουν την λεπτή κινητικότητά τους. iStock

Παρότι προηγήθηκε του bonsai, το Penjing δεν γνώρισε τη δόξα της ιαπωνικής κηπουρικής τέχνης και έμεινε στη σκιά ακόμη και για τους επιστήμονες. Λείπουν οι έρευνες για τη σύνδεσή του με την ευεξία, ωστόσο, δεδομένης της ομοιότητάς του με το bonsai, μπορούμε να υποθέσουμε με ασφάλεια ότι εξασφαλίζει αντίστοιχα οφέλη όπως ότι:

• Ενισχύει την οικολογική συνείδηση και αγάπη για τη φύση. Η ενασχόληση με τις μικρογραφίες της φύσης καλλιεργεί μια βαθιά, σχεδόν υπαρξιακή σχέση μαζί της. Συμμετέχοντες σε σχετικές έρευνες ανέφεραν πως βλέπουν το φυσικό περιβάλλον με άλλη ματιά, αναπτύσσοντας σεβασμό, τρυφερότητα και αίσθηση ευθύνης απέναντι στη γη.
• Φέρνει εσωτερική αρμονία. Οι κανόνες, οι ρυθμοί, οι μικρές τελετουργίες που προηγούνται και η ίδια η φροντίδα των δέντρων bonsai δημιουργεί μια αίσθηση τάξης και εσωτερικής αρμονίας, καθώς και σύνδεσης με κάτι μεγαλύτερο, με ρυθμούς και νόημα πέρα από την καθημερινότητα.
• Οδηγεί σε flow μέσω της σιωπής. Όπως με το bonsai, έτσι και στο Penjing η σιωπή που συνοδεύει την εργασία μπορεί να οδηγήσει σε κατάσταση ροής (flow) και μια εμπειρία εσωτερικής κίνησης με μεγαλύτερη αυτοπαρατήρηση και αυτογνωσία.
• Βοηθά στην επεξεργασία και εκτόνωση συναισθημάτων. Πολλοί αναφέρουν ότι τα μικροσκοπικά δέντρα υπήρξαν καταφύγιο σε περιόδους πένθους, απώλειας ή έντονου στρες. Η φροντίδα τους έγινε τρόπος να διαχειριστούν τον πόνο, να βρουν παρηγοριά και να επεξεργαστούν δύσκολα συναισθήματα, ενώ κάποιοι τα συνέδεσαν με ανθρώπους που είχαν χάσει ή με στιγμές της ζωής τους.
• Γίνεται μάθημα ανθεκτικότητας και προσαρμογής. Η συνεχής φροντίδα ενός ζωντανού οργανισμού διδάσκει υπομονή, επιμονή και προσαρμοστικότητα, σύμφωνα με μαρτυρίες ανθρώπων που δήλωσαν πιο ανθεκτικοί στις αλλαγές, πιο δεκτικοί στις δυσκολίες και πιο ικανοί να διαχειριστούν την αβεβαιότητα.
• Ωφελεί τη σωματική και ψυχική υγεία. Για κάποιους συμμετέχοντες, η ενασχόληση με το bonsai τους βοήθησε να ανακάμψουν από τραυματισμούς ή να διατηρήσουν την κινητικότητά τους και τους θωράκισε πνευματικά χάρη στην αίσθηση σκοπού, ρουτίνας και δημιουργικής απασχόλησης που προσφέρει η τέχνη.