ΤΑ ΑΝΑΠΑΝΤΕΧΑ ΟΦΕΛΗ ΤΟΥ ΝΑ ΠΑΙΖΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ

Απολαμβάνεις τα παιχνίδια μυστηρίου και τις ιστορίες με εγκλήματα; Αν ναι, μάθε πως έχεις πολλά να κερδίσεις από την ενασχόλησή σου αυτή, πέρα από ψυχαγωγία.

Από τότε που ο Ορέστης μετακόμισε στη Νορβηγία, βλέπω συχνά στο προφίλ του φωτογραφίες που μοιάζουν βγαλμένες από κινηματογραφική παραγωγή. Φοράει ρούχα εποχής και ποζάρει σε σπίτια που θα μπορούσαν να αποτελούν το σκηνικό μιας ιστορίας με τον Ηρακλή Πουαρό ή τον Σέρλοκ Χολμς. Κάτω από τις φωτογραφίες, ευχαριστεί όσους του χάρισαν αυτή τη μοναδική εμπειρία κι εγώ αναρωτιέμαι κάθε φορά... σε τι παρέες έχει μπλέξει εκεί στα ξένα ο φίλος μου.

Η απάντηση, φυσικά, είναι αρκετά απλή και βρίσκεται στα διαδραστικά murder mystery games, που από ό,τι φαίνεται γνωρίζουν άνθιση εκεί στα βόρεια. Ο Ορέστης μαζί με άλλους συμμετέχοντες καλούνται να βρουν τον ένοχο, συγκεντρώνοντας στοιχεία, ενώ ηθοποιοί υποδύονται τους υπόπτους.

Στην πραγματική ζωή, η δολοφονία είναι ένα από τα χειρότερα πράγματα που μπορείς να φανταστείς, σχολιάζει ο Sam Emmerson, δημιουργικός διευθυντής της Moonstone Murder Mysteries στο Λονδίνο. Ωστόσο, στα παιχνίδια αυτά αντιμετωπίζεις τον θάνατο ενός ανθρώπου σαν μια υπόθεση που περιμένει να λυθεί.

Γιατί όμως υπάρχουν άνθρωποι που τους αρέσει να περνούν ένα βράδυ αναζητώντας έναν φανταστικό δολοφόνο, ενώ στην πραγματικότητα θα έκαναν τα πάντα για να αποφύγουν μια τέτοια κατάσταση;

Τι μπορεί να μάθεις για τον εαυτό σου

Ο συμπεριφορικός επιστήμονας Coltan Scrivner χρησιμοποιεί τον όρο «scary play» για να περιγράψει την ενασχόληση με σενάρια πλασματικού κινδύνου ή βίας. Όπως εξηγεί, μέσα από αυτές τις εμπειρίες μπορείς να προσομοιώσεις απειλητικές καταστάσεις και να εξερευνήσεις πώς θα αντιδρούσες σε αυτές, τόσο συμπεριφορικά όσο και συναισθηματικά.

Στην καθημερινότητά σου, προσπαθείς να αποφεύγεις καταστάσεις που σου προκαλούν έντονο άγχος ή φόβο, καθώς έχουν πραγματικές συνέπειες. Έτσι, σπάνια έχεις την ευκαιρία να εξασκηθείς στη διαχείριση αυτών των συναισθημάτων, ώστε να διαπιστώσεις ότι μπορείς να τα αντέξεις.

Όμως, παρακολουθώντας μια ταινία τρόμου, συμμετέχοντας σε ένα παιχνίδι μυστηρίου ή διαβάζοντας ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, έρχεσαι σε επαφή με τον φόβο μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο.

Τα παιχνίδια αυτά μπορεί να προσφέρουν κάτι περισσότερο από μια έντονη εμπειρία. Σε μελέτη του Scrivner και των συνεργατών του, ορισμένοι επισκέπτες ενός στοιχειωμένου σπιτιού ανέφεραν ότι η εμπειρία τούς βοήθησε να ανακαλύψουν πράγματα για τον εαυτό τους.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Άλλη έρευνα έδειξε ότι οι φίλοι των ταινιών τρόμου εμφάνισαν μεγαλύτερη ψυχολογική ανθεκτικότητα κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας COVID-19. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι οι ταινίες τρόμου εγγυώνται ψυχολογική ανθεκτικότητα, αλλά τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η εξοικείωση με φανταστικά σενάρια απειλής μπορεί να συνδέεται με τον τρόπο που αντιμετωπίζεις πραγματικές συνθήκες αβεβαιότητας.

Η συνταγή μιας ιστορίας μυστηρίου

Όπως εξηγεί η Kitty Ross, επιμελήτρια ιστορικών συλλογών στα Μουσεία και τις Πινακοθήκες του Λιντς, με ειδίκευση στην τοπική και κοινωνική ιστορία, η χρυσή εποχή της αστυνομικής λογοτεχνίας καθιέρωσε ένα συγκεκριμένο πρότυπο για τις ιστορίες μυστηρίου. Το έγκλημα τοποθετείται συνήθως σε έναν περιορισμένο χώρο, με συγκεκριμένους χαρακτήρες και μια πλοκή που οδηγεί σε μια σαφή λύση. Ο αναγνώστης καλείται να ανακαλύψει τη λογική ακολουθία των γεγονότων, χωρίς να βασίζεται σε συμπτώσεις ή ατυχήματα που θα εξηγούσαν τεχνητά την έκβαση της υπόθεσης.

Η ίδια λογική μεταφέρθηκε στα παιχνίδια, δίνοντας στους παίκτες την ευκαιρία να δοκιμάσουν τις ικανότητές τους. Το Cluedo, για παράδειγμα, αξιοποίησε αυτή την παράδοση, προσφέροντας ένα σκηνικό που για τους περισσότερους παίκτες αποτελούσε περισσότερο φαντασίωση παρά καθημερινή πραγματικότητα.

Υπήρχε, όμως, και η αίσθηση της ασφάλειας χάρη στο κλειστό σύστημα κανόνων. Όπως επισημαίνει η Ross, οι παίκτες μπορούσαν να κινηθούν μέσα σε έναν κόσμο διαφορετικό από τον δικό τους, γνωρίζοντας ότι στο τέλος ο δολοφόνος θα αποκαλυπτόταν και η υπόθεση θα λυνόταν. Αυτή η σαφήνεια ίσως να είναι καθησυχαστική.

Κατά τον Emmerson, η συνταγή αυτή εξακολουθεί να λειτουργεί. Ο ίδιος αποφεύγει να στηρίζει την τελική λύση σε ένα ατύχημα, καθώς το κοινό θέλει να αισθάνεται ότι ο δολοφόνος εντοπίστηκε μέσα από τα στοιχεία και τη λογική. Επιπλέον, οι σύγχρονοι θεατές εξακολουθούν να προτιμούν ιστορίες που ακολουθούν τα πρότυπα της χρυσής εποχής του αστυνομικού μυστηρίου.

Η χρονική απόσταση παίζει επίσης τον ρόλο της. Μια ιστορία τοποθετημένη στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 προσφέρει ένα περιβάλλον αρκετά μακρινό από τη σημερινή πραγματικότητα, ώστε να σου επιτρέπει να απολαύσεις το μυστήριο χωρίς να αισθάνεσαι ότι παρακολουθείς κάτι υπερβολικά κοντινό στη ζωή σου.

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΑΠΕΙΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΕΙΣ ΠΩΣ ΘΑ ΑΝΤΙΔΡΟΥΣΕΣ ΣΕ ΑΥΤΕΣ, ΤΟΣΟ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΑ ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΑ.

Το παιχνίδι αποκαλύπτει προκαταλήψεις

Το μυστήριο δεν σε βοηθά μόνο να εξασκήσεις τη λογική σου ή να δοκιμάσεις τις συναισθηματικές σου αντιδράσεις. Μπορεί επίσης να αποκαλύψει πόσο εύκολα επηρεάζεσαι από τις προκαταλήψεις σου.

Η καθηγήτρια ψυχολογίας Fiona Gabbert και οι συνεργάτες της διοργάνωσαν τρεις ιδιαίτερα ρεαλιστικές διαδραστικές ιστορίες φόνων για το κοινό, με τους συμμετέχοντες να αναλαμβάνουν διαφορετικούς ρόλους. Στόχος τους ήταν να αναδείξουν πώς η γνώση της ψυχολογίας μπορεί να βελτιώσει τις ποινικές έρευνες.

Παρόλο που όλοι γνώριζαν ότι συμμετείχαν σε ένα παιχνίδι, οι αποφάσεις τους αποκάλυψαν μοτίβα που εμφανίζονται και σε πραγματικές υποθέσεις. Κάποιοι κατέληγαν σε συμπεράσματα για την ενοχή ενός υπόπτου με βάση τη συμπεριφορά του ή επειδή αντιμετώπιζε κάποια ψυχική ασθένεια. Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να αισθάνεσαι απόλυτα βέβαιος για την κρίση σου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχεις δίκιο.