ΤΕΛΙΚΑ, ΠΟΣΟ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ;

Νέες μελέτες εξετάζουν τη σχέση ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα και την πρόληψη του καρκίνου, φωτίζοντας μηχανισμούς που μέχρι πρόσφατα δεν κατανοούσαμε πλήρως.

Δεν θα σταματήσω να επανέρχομαι στη συνέντευξη που μου έδωσε η Δρ Svetlana Bajalica Lagercrantz, καθηγήτρια στο Τμήμα Ογκολογίας-Παθολογίας στο Karolinska Institutet της Σουηδίας, καθώς κάθε τόσο νέα δεδομένα έρχονται για να υποστηρίξουν μία επιστημονική θέση που έχει πραγματικά νόημα να ακούσουμε: «Η άσκηση είναι μάλλον ό,τι σημαντικότερο έχουμε να κάνουμε για να μειώσουμε την προδιάθεσή μας για καρκίνο», μου είχε πει χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι δεν χρειάζεται να υπερβάλλουμε ως προς την ένταση ή τη συχνότητά της. «Αυτό που έχει σημασία είναι να έχουμε αυξημένη καρδιακή συχνότητα τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα».

Στα λόγια της έρχεται ο ογκολόγος Mikkael A. Sekeres, επικεφαλής του τμήματος αιματολογίας και καθηγητής ιατρικής στο Κέντρο Καρκίνου Sylvester του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, ο οποίος σε άρθρο του στη Washington Post υπογραμμίζει πως η άσκηση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης συγκεκριμένων τύπων καρκίνου.

Ενδεικτικά, μελέτη που δημοσιεύτηκε στην Journal of Clinical Oncology και ακολούθησε για μια δεκαετία 750.000 άνδρες και γυναίκες από τις Η.Π.Α., την Ευρώπη και την Αυστραλία, με μέση ηλικία τα 62 έτη, έδειξε πως όσοι γυμνάζονταν συστηματικά (αλλά όχι έντονα) για 2μιση με 5 ώρες κάθε εβδομάδα μείωσαν τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων καρκίνων ως εξής:

• Καρκίνος του μαστού (6-10% χαμηλότερος κίνδυνος)
• Καρκίνος του παχέος εντέρου (8-14% χαμηλότερος κίνδυνος στους άνδρες)
• Καρκίνος του ενδομητρίου (10-18% χαμηλότερος κίνδυνος)
• Καρκίνος των νεφρών (11-17% χαμηλότερος κίνδυνος)
• Καρκίνος του ήπατος (18-27% χαμηλότερος κίνδυνος)
• Λέμφωμα (11-18% χαμηλότερος κίνδυνος στις γυναίκες)
• Πολλαπλό μυέλωμα (14-19% χαμηλότερος κίνδυνος)

Αξίζει επίσης να αναφερθώ στα λόγια του Αναστάσιου Φιλίππου, Καθηγητή Φυσιολογίας και Φυσιολογίας της Άσκησης στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και Προέδρου του Εθνικού Κέντρου «Exercise is Medicine» Ελλάδας, ο οποίος σε podcast είπε πως πριν από μερικούς μήνες ολοκλήρωσαν με την ομάδα του μελέτη σε γυναίκες με καρκίνο μαστού, ενώ βρίσκονταν ακόμα σε φάση χημειοθεραπείας.

Από όλες λήφθηκε ορός αίματος μία ώρα πριν την άσκηση και μία ώρα μετά, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για να δουν πώς αντιδρούν τα καρκινικά τους κύτταρα  όταν έρθουν σε επαφή με τον ορό τόσο πριν όσο και μετά την άσκηση. Τι ανακάλυψαν;

iStock

«Συγκρίναμε την αντίδραση των κυττάρων πριν και μετά, και τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά: η άσκηση πλημμύρισε το αίμα με παράγοντες οι οποίοι δρουν κατασταλτικά στα καρκινικά κύτταρα. Μειώνουν την επιβίωσή τους και άρα είναι ένας μηχανισμός που αναδεικνύει ότι [με την άσκηση] δεν κάνουμε μόνο περιφερειακή φροντίδα του ασθενούς, του δίνουμε αυτοπεποίθηση, καλύτερη κλινική εικόνα, αντοχή, δύναμη, αλλά του δίνουμε και ουσιαστική συμπληρωματική θεραπεία».

Πώς η άσκηση μειώνει τον κίνδυνο για καρκίνο;

Όπως εξηγεί ο Dr. Sekeres, «η άσκηση μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου με διάφορους τρόπους»:

Μελέτες σε εκατοντάδες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ηλικίας 50 έως 75 ετών έχουν δείξει ότι η τακτική άσκηση οδηγεί σε χαμηλότερα επίπεδα οιστρογόνων. Η έκθεση σε λιγότερη ποσότητα αυτής της ορμόνης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

ΜΕΛΕΤΕΣ ΕΧΟΥΝ ΔΕΙΞΕΙ ΟΤΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΙΩΝΕΙ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΕΠΑΝΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

Σε άλλη μελέτη ανδρών και γυναικών ηλικίας 40 έως 75 ετών που είχαν υποβληθεί σε πρόσφατη κολονοσκόπηση, οι ερευνητές τυχαία ζήτησαν από συμμετέχοντες να εκτελούν αερόβια άσκηση για 60 λεπτά για έξι ημέρες ανά εβδομάδα ή να συνεχίσουν τη συνήθη δραστηριότητά τους. Όταν το απαιτούμενο διάστημα πέρασε βρέθηκε πως όσοι ασκούνταν όχι μόνο έχασαν βάρος και σωματικό λίπος, αλλά μείωσαν και τα επίπεδα ορμονών που μοιάζουν με οιστρογόνα, ενώ παρουσίασαν κυτταρικές αλλαγές στο παχύ έντερο που υποδηλώνουν μειωμένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.

«Η άσκηση αποτρέπει, επίσης, τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα, τα οποία έχουν συνδεθεί με την ανάπτυξη και την εξέλιξη του καρκίνου, ιδιαίτερα με καρκίνους του μαστού και του παχέος εντέρου. Ακόμα, μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή και να βελτιώσει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, δύο στοιχεία που έχουν επίσης συσχετιστεί με λιγότερη ανάπτυξη καρκίνου», σημειώνει ο ίδιος.

iStock

«Τέλος, η σωματική δραστηριότητα βελτιώνει την κινητικότητα του γαστρεντερικού σωλήνα (την ταχύτητα με την οποία η τροφή ταξιδεύει μέσω του πεπτικού συστήματος), γεγονός που μειώνει τον χρόνο που τα κύτταρα τα οποία καλύπτουν το πεπτικό σύστημα εκτίθενται σε πιθανούς καρκινογόνους παράγοντες, ενώ βοηθά στην πρόληψη της παχυσαρκίας, η οποία από μόνη της έχει συνδεθεί με υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης ορισμένων καρκίνων».

Η σχέση άσκησης και μειωμένου κινδύνου για καρκίνο έχει μελετηθεί περισσότερο από κάθε άλλη αναφορικά με τους καρκίνους του στήθος και του παχέος εντέρου. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις άτομα που ασκούνται συστηματικά έχει φανεί από μελέτες να κινδυνεύουν 12-15% λιγότερο να εμφανίσουν τη νόσο. Ειδικά στους άνδρες, το ποσοστό μείωσης κινδύνου μπορεί να φτάσει το 24%, συγκριτικά με άνδρες που ακολουθούν μια γενικά καθιστική ζωή.

Πόση άσκηση χρειάζεσαι;

«Κάθε άσκηση είναι προτιμότερη από καθόλου άσκηση, αναφορικά με την πρόληψη», λέει ο Dr. Sekeres. «Σε κάποιες περιπτώσεις η περισσότερη άσκηση μεταφράζεται σε καλύτερα αποτελέσματα, π.χ. σε μελέτη που δημοσιεύεται στην Journal of Clinical Oncology διαβάζει κανείς πως αυτό ισχύει για καρκίνους του μαστού, του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, του οισοφάγου, του κεφαλιού και του τραχήλου».

iStock

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά 150-300 λεπτά άσκησης μέτριας έντασης (όπως γρήγορο περπάτημα ή ποδηλασία (κάτω 16χλμ./ώρα) ανά εβδομάδα.

Ακόμα και κάποιος που έχει ήδη διαγνωστεί με καρκίνο, δεν έχει «χάσει το τρένο», καταλήγει ο ογκολόγος: Μελέτες έχουν δείξει ότι η άσκηση μειώνει τα ποσοστά θανάτου από καρκίνο και τη συνολική θνησιμότητα, καθώς και την πιθανότητα επανεμφάνισης του καρκίνου. Ακόμη και μία μόνο συνεδρία άσκησης έχει αποδειχθεί σε μικρή μελέτη ότι αποτρέπει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. «Έτσι, ακόμα κι αν μπορεί κανείς να προσθέσει μόνο σύντομες περιόδους σωματικής δραστηριότητας στην ημέρα του, πάντα αξίζει τον κόπο».