WELLNESSMAXXING: ΜΗΠΩΣ Η ΑΥΤΟΦΡΟΝΤΙΔΑ ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ ΕΞΑΝΤΛΗΤΙΚΗ;

Η συνεχής προσπάθεια για «τέλεια» ευεξία μπορεί τελικά να οδηγήσει σε ψυχική κόπωση και πίεση. Τι είναι το wellnessmaxxing, πώς επηρεάζουν τα social media την εικόνα της αυτοφροντίδας και γιατί οι ειδικοί μιλούν για wellness fatigue.

Τα τελευταία χρόνια, η επιθυμία πολλών από εμάς να αναδιαμορφώσουμε το τοπίο της καθημερινότητας προς όφελός μας έκανε την αυτοφροντίδα σχεδόν επιτακτική ανάγκη. Η πίεση του σύγχρονου τρόπου ζωής είχε πάρει την ανιούσα και μαζί της «φούντωναν» διάφορα σωματικά, ψυχικά και κοινωνικά θέματα. Οι ειδικοί έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου και πρότειναν να αλλάξουμε τακτική στη διατροφή, στη σωματική άσκηση, στους ρυθμούς, στη νοοτροπία μας γενικότερα.

Ο βέλτιστος εαυτός έγινε το κύριο επιχείρημα – και ορθώς, θα έλεγε κανείς. Ποιος δεν θέλει να καλυτερεύσει τη ζωή του, να βρει χρόνο να φροντίσει τον οργανισμό του, να περιορίσει ό,τι δεν τον ωφελεί και να δει την καλύτερη εκδοχή του – ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τον καθένα και την καθεμία ξεχωριστά;

Ωστόσο, η αυτοφροντίδα μοιάζει να έχει μετατραπεί από μια ήρεμη, σχεδόν εσωτερική πρακτική, σε δημόσιο project. Στα social media εμφανίζονται όλο και περισσότερα βίντεο με ιδέες-προτάσεις από ειδικούς (και μη) και η ευεξία άρχισε να μοιάζει περισσότερο με λίστα επιδόσεων: διαλογισμός, skincare ρουτίνα, γυμναστική, journaling – όλα αυτά και άλλα πολλά, συχνά ταυτόχρονα.

Μήπως έχει έρθει η ώρα να ξανασκεφτούμε αυτή την εντατική επιδίωξη της αυτοφροντίδας που τρεντάρει στα social ως wellnessmaxxing;

Η ψυχολογία της «υπερευεξίας»

Η αρχική υπόσχεση του wellness ήταν απλή: να νιώσεις καλύτερα. Με τον καιρό, όμως, άρχισε να μετατρέπεται σε ένα σύνολο κανόνων που χρειάζεται να ακολουθείς καθημερινά. Ο «σωστός» ύπνος, η διατροφή που πρέπει να είναι «καθαρή», η άσκηση που δεν πρέπει να παραλείπεται, αμέτρητες πληροφορίες και οδηγίες που καμιά φορά μάλιστα αναιρούν η μία την άλλη και μια συνεχής προσπάθεια αυτοβελτίωσης, η οποία δεν τελειώνει ποτέ.

Αυτό που ξεκίνησε ως αυτοφροντίδα, για πολλούς ανθρώπους κατέληξε να μοιάζει με μια πιεστική τακτική υπερευεξίας: για να αντιμετωπίσει κανείς την εξουθένωση από την καθημερινότητα ή το εργασιακό burnout, έπρεπε να προσθέσει στο πρόγραμμά του κάμποσες επιπλέον δραστηριότητες.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Έρευνα της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας (American Psychological Association – APA), που δημοσιεύτηκε το 2018 έδειξε ότι η χρόνια υπερφόρτωση απαιτήσεων χωρίς επαρκή ανάπαυση αυξάνει σημαντικά τα επίπεδα του στρες, το οποίο επιβαρύνει συνολικά τον ανθρώπινο οργανισμό. Κάπως έτσι, στην προσπάθεια να συμπεριλάβεις στην καθημερινότητά σου διάφορες πρακτικές ευεξίας, είχες βρεθεί να αναρωτιέσαι: Γιατί, για να ξεκουραστώ, θα πρέπει να κουραστώ;

Η νοοτροπία της συνεχούς αυτοβελτίωσης

Τα κοινωνικά δίκτυα φαίνεται ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτόν τον «μαραθώνιο» ευεξίας. Η καθημερινότητα παρουσιάστηκε μέσα από εικόνες απόλυτα οργανωμένες και αισθητικά προσεγμένες (ακόμα κι όταν έδειχναν αυθόρμητες και ατημέλητες): πρωινές ρουτίνες, προγράμματα ευεξίας με συγκεκριμένη δομή, τελετουργίες αυτοφροντίδας που συνδύαζαν πολλές πρακτικές μαζί, διατροφικά πλάνα με σχεδόν κάθε πιθανό συνδυασμό. Σταδιακά, η προσωπική βελτίωση έμοιαζε να χρειάζεται και... διεύθυνση παραγωγής.

Η ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΥΠΝΟΥ, ΚΑΡΔΙΑΚΩΝ ΠΑΛΜΩΝ Ή «WELLNESS ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ», ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΥΞΗΣΕΙ ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΚΟΠΩΣΗ, ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΟΤΑΝ Η ΕΥΕΞΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ ΣΑΝ ΕΝΑ PROJECT ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ.

Ίσως έπιασες κι εσύ τον εαυτό σου, π.χ., να προσπαθεί να στείλει ένα mail από το σπίτι κάνοντας συγχρόνως μάσκα προσώπου και πίνοντας ροφήματα αποτοξίνωσης, ή να περπατάς προς τη δουλειά μετρώντας τα βήματα που κάνεις (πόσα πρέπει να είναι, τελικά;) ενώ συγχρόνως δοκιμάζεις και μια καινούργια πρακτική διαλογισμού που είδες στα social.

Αν η νοοτροπία της ακατάπαυστης προσπάθειας για αυτοβελτίωση έχει αρχίσει να επιδρά στη ζωή σου με τρόπο που υπονομεύει τα αδιαμφισβήτητα οφέλη του wellness, ίσως θα είχε νόημα να λάβεις υπόψη σου το εξής: Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychology of Popular Media Culture έδειξε ότι η συνεχής σύγκριση του εαυτού με τις εξιδανικευμένες εικόνες που παρουσιάζονται στα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμηση και τη συναισθηματική κατάσταση των χρηστών.

Γιατί μας ελκύει το «όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα»;

Η τάση του να συνδυάζουμε πολλές πρακτικές ευεξίας μαζί δεν εμφανίστηκε τυχαία. Ζούμε σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου, είτε το θέλουμε είτε όχι, η παραγωγικότητα θεωρείται βασική αξία. Ακόμη και η ξεκούραση συχνά πρέπει να «δικαιολογείται» ως χρήσιμη ή αποδοτική.

Έτσι, η ιδέα του wellnessmaxxing αρχικά φάνηκε να ταιριάζει με τη λογική της συνεχούς βελτιστοποίησης. Είναι η ίδια νοοτροπία που μας ωθεί να παρακολουθούμε συγχρόνως βήματα, ύπνο, θερμίδες και επιδόσεις κ.λπ.

Όμως, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η ψυχική και σωματική ευεξία δεν βελτιώνεται απαραίτητα με περισσότερες μετρήσεις ή περισσότερες δράσεις. Αντίθετα, πολλές φορές χρειάζονται στιγμές αποσύνδεσης: να σταματήσεις να υπολογίζεις θερμίδες, ώρες σωματικής άσκησης, διαλογισμού κ.ά. Να κάνεις ένα βήμα πίσω και να απολαύσεις τις απλές καθημερινές στιγμές.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2023 στο International Journal of Environmental Research and Public Health με θέμα τη χρήση έξυπνων φορητών συσκευών και πρακτικών αυτοπαρακολούθησης έδειξε ότι η συστηματική καταγραφή και ανάλυση προσωπικών δεδομένων σχετικά με την καθημερινότητα, τη σωματική υγεία και τη συμπεριφορά μας μέσω μικρών φορητών συσκευών που συνδέονται με ηλεκτρονικές εφαρμογές και μελετούν δείκτες ευεξίας δεν οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερη ψυχική υγεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπερβολική εστίαση σε μετρήσεις ύπνου, καρδιακών παλμών ή «wellness επιδόσεων», μπορεί να αυξήσει το άγχος και την ψυχική κόπωση, ιδιαίτερα όταν η ευεξία αντιμετωπίζεται σαν ένα project συνεχούς βελτιστοποίησης.

ΤΟ 45% ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΔΗΛΩΝΕΙ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ ΔΙΑΡΚΗ ΕΥΕΞΙΑ, ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ WELLBEING BURNOUT.

Η κόπωση από την αδιάλειπτη προσπάθεια για ευεξία

Τον τελευταίο καιρό γίνεται όλο και συχνότερα αναφορά στην έννοια του «wellness fatigue»: στην κόπωση που προκύπτει από την ασταμάτητη προσπάθεια για ευεξία. Πρόκειται για την αίσθηση ότι η επίμονη φροντίδα για τον βέλτιστο εαυτό μπορεί να γίνει κουραστική, καθώς απαιτεί αυστηρή συνέπεια και σωστή εκτέλεση.

Στο σημείο αυτό, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δημιουργείται το εξής παράδοξο: όσο περισσότερο προσπαθούμε να φροντίσουμε τον εαυτό μας, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από την ίδια την εμπειρία της φροντίδας.

Ο Δρ. Saqib Ahmad, γενικός γιατρός με ειδίκευση στην ολιστική ιατρική, σε άρθρο του σχετικά με το «wellness fatigue», παρουσιάζει δεδομένα από έρευνες που έδειξαν ότι:

• Το 45% των ανθρώπων δηλώνει εξουθένωση από την προσπάθεια για διαρκή ευεξία («wellbeing burnout»).
• Στη Gen Z, το ποσοστό φτάνει το 73%.
• Οι γυναίκες επωμίζονται δυσανάλογα το μεγαλύτερο μέρος αυτής της κόπωσης, με το 69% να αναφέρει ότι αισθάνεται κούραση από τη διαρκή προσπάθεια για ευεξία, σε σύγκριση με το 56% των ανδρών.

Ξαναβρίσκοντας την απλότητα στην ευεξία

Προσπαθώντας να αποφύγουμε την κούραση που επιφέρει η εντατική προσπάθεια για ευεξία –χωρίς να χάσουμε τα οφέλη που ομολογουμένως προσφέρει η αυτοφροντίδα– ίσως θα ήταν καλή ιδέα να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια του wellness.

Η σύγχρονη ψυχολογία στρέφεται όλο και περισσότερο σε πιο απλές, βιώσιμες πρακτικές αποφόρτισης, όπως ο σταθερός ύπνος, η ήπια σωματική κίνηση, μια σχετικά ισορροπημένη διατροφή, ο χρόνος μακριά από τη συνεχή υπερδιέγερση και η ουσιαστική κοινωνική σύνδεση.

Ο Robert J. Waldinger, είναι Αμερικανός ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και καθηγητής ψυχιατρικής στο Harvard Medical School, διευθύνει τη Harvard Study of Adult Development, μία από τις μακροβιότερες έρευνες για την ανθρώπινη ευημερία στην ενήλικη ζωή.

Η έρευνα, που ξεκίνησε το 1938 με 724 συμμετέχοντες και σήμερα περιλαμβάνει 1.300 απογόνους των αρχικών συμμετεχόντων, κατέληξε στο συμπέρασμα πως οι στενές ανθρώπινες σχέσεις και οι σταθερές καθημερινές «υγιεινές» συνήθειες αποτελούν βασικούς παράγοντες ψυχικής ανθεκτικότητας και μακροχρόνιας ευεξίας, περισσότερο ίσως από την αδιάκοπη προσπάθεια αυτοβελτίωσης – το «wellnessmaxxing» που λέγαμε.

Ο ίδιος σε συνέντευξή του είπε συγκεκριμένα: «Αρχίσαμε να αναρωτιόμαστε αν θα μπορούσαμε να ανατρέξουμε στις ζωές των συμμετεχόντων μας κατά τη μέση ηλικία και να δούμε ποιοι ήταν οι σημαντικότεροι παράγοντες πρόβλεψης για το ποιοι θα είναι ευτυχισμένοι και υγιείς μέχρι την ηλικία των 80 ετών. Νομίζαμε ότι το επίπεδο χοληστερόλης ή η αρτηριακή πίεση στην ηλικία των 50 θα ήταν πιο σημαντικά. Δεν ήταν. Η ικανοποίηση από τις σχέσεις τους, ιδιαίτερα από τον γάμο τους, ήταν ο καλύτερος προγνωστικός παράγοντας για μια ευτυχισμένη και υγιή ζωή».