ΓΙΑΤΙ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΤΡΟΦΕΣ ΠΑΙΖΟΥΝ ΡΟΛΟ ΣΤΗΝ ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ;
Σε ορισμένες τροφές που έχει παρατηρηθεί ότι πυροδοτούν τις ημικρανίες περιέχονται κάποιες ουσίες που λέγονται αμίνες. Ποιος είναι ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργούν και σου προξενούν έντονο πόνο και τι μπορείς να κάνεις για να προλάβεις μια κρίση;
Αν υποφέρεις από ημικρανίες, σίγουρα έχεις παρατηρήσει ότι ορισμένοι παράγοντες ενδέχεται να τις πυροδοτήσουν, ανάμεσα σε αυτούς και κάποιες τροφές. Είναι μεγάλη η συζήτηση για το ποιες είναι αυτές και με ποιον μηχανισμό επηρεάζουν τον οργανισμό μας. Όσο η επιστημονική γνώση προχωράει, αξίζει να γνωρίζουμε τα νέα στοιχεία για να διευκολύνουμε τη ζωή μας.
Ο Νικόλαος Καλαντζόγλου, γενικός οικογενειακός γιατρός, αναφέρει σχετικά: «Πολλοί άνθρωποι που πλήττονται από αυτή την πολύ οδυνηρή μορφή πονοκέφαλου ισχυρίζονται ότι οι κρίσεις ημικρανίας τους σχετίζονται με την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών, όπως πολύ ώριμα τυριά, αλκοολούχα ποτά (και ιδιαίτερα το κόκκινο κρασί), τουρσιά και άλλα μαριναρισμένα λαχανικά και ψάρια, αλλά και φρούτα, όπως η μπανάνα και το αβοκάντο. Η ικανότητα του οργανισμού να μπορεί να αδρανοποιεί τις αμίνες που βρίσκονται σε κάποιες τροφές μπορεί να εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι πλήττονται και άλλοι όχι».
Τι είναι όμως οι αμίνες, πώς δουλεύουν μέσα στο σώμα και σε ποιες τροφές περιέχονται; Από καθαρά χημική άποψη, οι αμίνες είναι οργανικές ενώσεις που προέρχονται από την αμμωνία. Στο πλαίσιο όμως της διατροφής και της υγείας, όταν μιλάμε για αμίνες, αναφερόμαστε κυρίως στις βιογενείς αμίνες. Αυτές παράγονται φυσιολογικά σε φυτικούς και ζωικούς οργανισμούς (άρα και στα τρόφιμα) κατά τη διάσπαση των αμινοξέων.
Oι αμίνες και η σχέση τους με τις ημικρανίες
Η σχέση τους με τις ημικρανίες είναι άμεση και αποτελεί έναν από τους πιο συχνούς διατροφικούς «πυροδοτητές» (triggers) για όσους υποφέρουν από αυτές. Οι βιογενείς αμίνες χαρακτηρίζονται ως αγγειοδραστικές. Αυτό σημαίνει ότι έχουν την ικανότητα να επηρεάζουν τα αιμοφόρα αγγεία, προκαλώντας είτε συστολή (στένωση) είτε διαστολή (άνοιγμα). Δεδομένου ότι η ημικρανία συνδέεται άμεσα με απότομες μεταβολές στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου και στην απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών, οι ουσίες αυτές μπορούν να πυροδοτήσουν μια κρίση.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το σώμα μας διαθέτει ένζυμα που διασπούν γρήγορα αυτές τις αμίνες πριν προκαλέσουν πρόβλημα. Ωστόσο, οι άνθρωποι που υποφέρουν από ημικρανίες συχνά παρουσιάζουν:
- Έλλειψη ή μειωμένη δραστηριότητα αυτών των ενζύμων, με αποτέλεσμα οι αμίνες να συσσωρεύονται στο αίμα.
- Υπερευαισθησία στις αλλαγές που προκαλούν αυτές οι ουσίες στα αγγεία.
Οι 3 βασικές αμίνες που συνδέονται με την ημικρανία
Υπάρχουν συγκεκριμένες βιογενείς αμίνες που ενοχοποιούνται περισσότερο για τους πονοκεφάλου:
- Η τυραμίνη, που βρίσκεται σε παλαιωμένα τυριά, για παράδειγμα την παρμεζάνα και το ροκφόρ, σε καπνιστά ή παστά κρέατα, στο κόκκινο κρασί ή σε υπερώριμα φρούτα (π.χ. παραγινωμένες μπανάνες), συστέλλει κι έπειτα διαστέλλει τα αγγεία.
- Η ισταμίνη, που εμπεριέχεται σε τρόφιμα τα οποία έχουν υποστεί ζύμωση, όπως τουρσιά, ξινολάχανο, μπίρα, κρασί και ορισμένα ψάρια και θαλασσινά, προκαλεί φλεγμονή και αγγειοδιαστολή.
- Η φενυλεθυλαμίνη, τέλος, προκαλεί αρχικά συστολή στα αιμοφόρα αγγεία και μετά διαστολή, επηρεάζοντας έτσι τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο και τη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Η ουσία αυτή βρίσκεται στη σοκολάτα και τα προϊόντα κακάο.
Ο μηχανισμός του πόνου
Ποιος είναι ο μηχανισμός που οδηγεί στην ημικρανία; Ας πάρουμε το παράδειγμα της φενυλεθυλαμίνης. Η χημική της δομή μοιάζει αρκετά με αυτή των αμφεταμινών. Όταν μπαίνει στον οργανισμό (για παράδειγμα, τρώγοντας σοκολάτα), διεγείρει το κεντρικό νευρικό σύστημα και προκαλεί την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών, όπως η νοραδρεναλίνη. Η νοραδρεναλίνη είναι ένας ισχυρός αγγειοσυσπαστικός παράγοντας, ο οποίος δίνει την εντολή στα τοιχώματα των αγγείων να στενέψουν.
Η διαδικασία που οδηγεί στον πόνο γίνεται συνήθως σε δύο φάσεις:
- Αρχική συστολή. Η φενυλεθυλαμίνη στενεύει απότομα τα αγγεία του εγκεφάλου – ορισμένοι άνθρωποι σε αυτή τη φάση βιώνουν τη λεγόμενη αύρα της ημικρανίας, δηλαδή οπτικές ή αισθητηριακές διαταραχές λόγω μειωμένης ροής αίματος.
- Αντιδραστική διαστολή. Όταν η επίδραση της ουσίας αρχίσει να υποχωρεί, το σώμα υπεραντιδρά. Τα αγγεία διαστέλλονται ξαφνικά και υπερβολικά. Αυτό το απότομο «άνοιγμα» και η αυξημένη ροή αίματος τεντώνει τα νεύρα που περιβάλλουν τα αγγεία, προκαλώντας φλεγμονή και τον χαρακτηριστικό παλλόμενο πόνο της ημικρανίας.
Ακριβώς τον ίδιο μηχανισμό συστολής και μετά απότομης διαστολής ακολουθεί και η τυραμίνη, την οποία αναφέραμε νωρίτερα. Ο μηχανισμός με τον οποίο οι αμίνες πυροδοτούν τον πονοκέφαλο είναι μια άμεση νευροχημική παρέμβαση στον εγκέφαλο.
Πιο αναλυτικά:
Η τυραμίνη όταν απορροφάται, μπαίνει στα προσυναπτικά νευρικά κύτταρα και σπρώχνει βίαια έξω από τα κυστίδια αποθήκευσης τους φυσικούς νευροδιαβιβαστές του οργανισμού μας – κυρίως τη νοραδρεναλίνη (noradrenaline/norepinephrine) και την ντοπαμίνη.
Η ξαφνική πλημμύρα νοραδρεναλίνης στην κυκλοφορία αναγκάζει τα αιμοφόρα αγγεία να συσταλούν βίαια, γεγονός που εξηγεί το αρχικό στάδιο της ημικρανίας. Μόλις τα επίπεδα της νοραδρεναλίνης εξαντληθούν, ακολουθεί η αντιδραστική αγγειοδιαστολή που προκαλεί τον παλλόμενο πόνο.
Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΟΙ ΑΜΙΝΕΣ ΠΥΡΟΔΟΤΟΥΝ ΤΟΝ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΜΕΣΗ ΝΕΥΡΟΧΗΜΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ.
Υπάρχει «αντίδοτο»; Τι μπορείς να κάνεις εσύ;
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το ένζυμο ΜΑΟ που βρίσκεται στο στομάχι και το συκώτι μας καταστρέφει την τυραμίνη των τροφών προτού περάσει στο αίμα μας. Αν όμως κάποιος πάσχει από έντονες ημικρανίες ή λαμβάνει συγκεκριμένα ψυχιατρικά/νευρολογικά φάρμακα που μπλοκάρουν αυτό το ένζυμο (γνωστά ως αναστολείς της ΜΑΟ ή MAOIs), η τυραμίνη από τις τροφές δεν διασπάται, συσσωρεύεται στον οργανισμό και μπορεί να προκαλέσει ισχυρούς πονοκεφάλους ή αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
Αν θες να λάβεις τα μέτρα σου ενάντια στην ημικρανία, αξίζει να ξέρεις ότι τα επίπεδα των αμινών (ιδιαίτερα της τυραμίνης και της ισταμίνης) αυξάνονται δραματικά όσο ένα τρόφιμο ωριμάζει, παλαιώνει ή υφίσταται ζύμωση. Ένα φρέσκο κομμάτι κρέας ή ένα φρέσκο τυρί δεν έχει τα ίδια επίπεδα αμινών με ένα παστό σαλάμι ή ένα μπλε τυρί.
Εάν παρατηρείς ότι συγκεκριμένα γεύματα ή ποτά πυροδοτούν τις ημικρανίες σου, μπορείς να αρχίσεις να κρατάς ημερολόγιο και να δοκιμάσεις, με τη συμβολή ενός ειδικού και συγκεκριμένο τρόπο, να αποκλείσεις κάποιες από αυτές από το καθημερινό σου διαιτολόγιο, για να διαπιστώσεις τι σε πειράζει.