ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ Η ΣΕΙΡΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΟΥ;

Μπορεί η σειρά γέννησης να κρύβει μυστικά για την υγεία μας; Μια μεγάλη έρευνα επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα που για δεκαετίες απασχολεί ειδικούς και γονείς.

Κάθε φορά που τσακωνόμουν με την αδελφή μου, οι κατηγόριες που ανταλλάσσαμε περιλάμβαναν πολλές φορές τη σειρά γέννησής μας. Εκείνη ήταν η «μικρή που της τα συγχωρούν όλα» κι εγώ η «μεγάλη που θέλει να έχει πάντα δίκιο». Εγώ ήμουν το κακομαθημένο πρωτότοκο κι εκείνη το δεύτερο παιδί που ζει στον κόσμο του.

Μάλλον δεν είμαστε οι μόνες που αναπαράγαμε τις αντιλήψεις αυτές. Για δεκαετίες, ψυχολόγοι, γονείς και αδέλφια προσπαθούν να εξηγήσουν τις διαφορές χαρακτήρα με βάση το αν κάποιος γεννήθηκε πρώτος, δεύτερος ή τελευταίος.

Τα επιστημονικά δεδομένα δεν φαίνεται να στηρίζουν ιδιαίτερα τη θεωρία αυτή. Μελέτη του 2015, με επικεφαλής την Julia Rohrer, ανέλυσε στοιχεία από 20.000 παιδιά και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η σειρά γέννησης έχει σχεδόν μηδενική επίδραση στην προσωπικότητα και μόνο μια πολύ μικρή συσχέτιση με τον δείκτη νοημοσύνης.

Η σειρά γέννησης και η υγεία μας

Αν η σειρά γέννησης δεν καθορίζει τον χαρακτήρα μας, μπορεί να επηρεάζει κάτι άλλο; Για παράδειγμα, την υγεία μας;

Σε αυτό το ερώτημα επιχείρησε να απαντήσει μια μεγάλη μελέτη, που ανέλυσε δεδομένα από περισσότερα από 10 εκατ. αδέλφια. Τα αποτελέσματά της υποδηλώνουν ότι το αν γεννήθηκες πρώτος ή δεύτερος ίσως συνδέεται με την πιθανότητα εμφάνισης περισσότερων από 150 διαφορετικών παθήσεων.

iStock

Τι έδειξε η νέα μελέτη

Ο Benjamin Kramer από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο και οι συνεργάτες του συνέκριναν 1,6 εκατ. ζεύγη αδελφών, αντιστοιχίζοντας πρωτότοκα παιδιά από μία οικογένεια με δεύτερα παιδιά από άλλη οικογένεια. Οι συμμετέχοντες είχαν παρόμοια χαρακτηριστικά ως προς το φύλο, το έτος γέννησης, την ηλικία των γονέων και τη διαφορά ηλικίας μεταξύ των αδελφών.

Με τον τρόπο αυτό, οι ερευνητές προσπάθησαν να περιορίσουν την επίδραση παραγόντων που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν τα αποτελέσματα, όπως η διαφορετική αντιμετώπιση που ενδέχεται να έχουν τα παιδιά μέσα στην ίδια οικογένεια. Παράλληλα, ανέλυσαν δεδομένα από 5,1 εκατ. οικογένειες με βιολογικά αδέλφια.

Από τις 418 παθήσεις που εξετάστηκαν, οι 150 εμφάνισαν κάποια συσχέτιση με τη σειρά γέννησης. Οι 79 ήταν συχνότερες στα πρωτότοκα παιδιά και οι 71 στα δεύτερα.

iStock

Ποιες παθήσεις συνδέθηκαν με τη σειρά γέννησης

Οι ισχυρότερες συσχετίσεις στα πρωτότοκα παιδιά αφορούσαν νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως ο αυτισμός και το σύνδρομο Tourette, αλλά και περιστατικά παιδικής ψύχωσης. Παράλληλα, τα πρωτότοκα εμφάνιζαν αυξημένη πιθανότητα για ακμή, αλλεργίες, αλλεργική ρινίτιδα και αγχώδεις διαταραχές.

Από την άλλη, τα παιδιά που γεννήθηκαν δεύτερα παρουσίαζαν συχνότερα κατάχρηση ουσιών, έρπητα ζωστήρα, παθήσεις των χοληφόρων οδών, γαστρίτιδα και ημικρανίες.

Βέβαια, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι διαφορές είναι σχετικά μικρές. Όπως επισημαίνει η Rohrer, η μελέτη είναι προσεκτικά σχεδιασμένη, όμως οι συσχετίσεις που καταγράφει δεν είναι αρκετά μεγάλες ώστε να επιτρέπουν απόλυτα συμπεράσματα. Για παράδειγμα, τα πρωτότοκα φαίνεται να έχουν μόλις 3,6% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης.

iStock

Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό;

Οι ερευνητές επιχείρησαν να εξηγήσουν ορισμένα από τα ευρήματά τους. Για τις αλλεργίες και την αλλεργική ρινίτιδα, επικαλούνται την υπόθεση του «φιλικού εχθρού» (friendly foe hypothesis). Σύμφωνα με αυτή, τα μικρότερα παιδιά εκτίθενται από νωρίς σε περισσότερους μικροοργανισμούς μέσω των μεγαλύτερων αδελφών τους, γεγονός που συμβάλλει στην καλύτερη εκπαίδευση του ανοσοποιητικού τους συστήματος.

Μάλιστα, όσο μεγαλύτερη ήταν η διαφορά ηλικίας μεταξύ των δύο αδελφών, τόσο λιγότερο εμφανής γινόταν αυτή η διαφορά στον κίνδυνο εμφάνισης αλλεργιών.

Παρόμοια εικόνα παρατηρήθηκε στην κατάχρηση ουσιών. Ο αυξημένος κίνδυνος για τα δεύτερα παιδιά μειωνόταν όσο μεγάλωνε η ηλικιακή απόσταση από το μεγαλύτερο αδελφάκι τους.

Όσον αφορά τον αυτισμό, οι ερευνητές εκτιμούν ότι ενδέχεται να εμπλέκονται τόσο βιολογικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι το ανοσοποιητικό σύστημα της μητέρας αντιδρά διαφορετικά κατά την πρώτη εγκυμοσύνη, επηρεάζοντας ενδεχομένως την ανάπτυξη του εμβρυϊκού εγκεφάλου.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια πιο πρακτική εξήγηση. Ορισμένοι γονείς που αποκτούν ένα παιδί με αυτισμό επιλέγουν να μην προχωρήσουν σε δεύτερη εγκυμοσύνη, κάτι που μπορεί να επηρεάζει στατιστικά τα αποτελέσματα.

Οι ειδικοί αναφέρουν τέλος το φαινόμενο της «διαγνωστικής υποκατάστασης». Τι σημαίνει αυτό; Επειδή τα πρωτότοκα παιδιά τείνουν να έχουν ελαφρώς υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης, είναι πιθανό παρόμοια συμπτώματα να οδηγούν σε διαφορετικές διαγνώσεις σε σχέση με τα μικρότερα αδέλφια.

Σε κάθε περίπτωση, οι επιδράσεις της σειράς γέννησης είναι μικρές, οπότε ας μην αγχωνόμαστε χωρίς λόγο.