ΔΕΝ ΕΧΕΙΣ ΧΟΜΠΙ; ΜΑΘΕ ΤΙ ΧΑΝΕΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΣΟΥ

Δεν είναι θέμα χρόνου ή πειθαρχίας. Δες πώς τα χόμπι επηρεάζουν τον εγκέφαλο, τις συνήθειες και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Η έννοια της αυτοπειθαρχίας παρουσιάζεται συχνά ως ένα από τα πιο βασικά χαρακτηριστικά που πρέπει να διαπνέουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Η καλλιέργειά της δεν είναι τίποτα άλλο από την προσπάθεια ενός ανθρώπου να ελέγχει τη συμπεριφορά, τις σκέψεις και τις επιθυμίες του, ώστε να πετυχαίνει στόχους ή να τηρεί κανόνες, ακόμα κι όταν αυτό δεν είναι ευχάριστο ή εύκολο.

Για μένα, που δυσκολεύομαι να επιβληθώ στον εαυτό μου, εάν η αυτοπειθαρχία είχε μορφή, θα ήταν σαν τον απρόσκλητο φίλο που έρχεται στο σπίτι σου, κρατώντας μια λίστα με υποχρεώσεις, υπενθυμίσεις, κανόνες και μια ποικιλία από «πρέπει», που η επίτευξή τους υπόσχεται επιτυχία και ευεξία.

Ευτυχώς, φαίνεται πως υπάρχει ένας πιο ευγενικός δρόμος που βοηθάει στην αυτοκυριαρχία: τα χόμπι. Έρευνες δείχνουν ότι όταν ασχολείσαι με κάτι που πραγματικά απολαμβάνεις, μπορείς να ενισχύσεις τη συγκέντρωση, την αντοχή και τη σωματική υγεία σου και να έχεις τον έλεγχο των παρορμήσεών σου, χωρίς να χρειάζεσαι τον «βούρδουλα που θα στις βρέξει» για το καλό σου.

iStock

Παρακάτω, μπορείς να δεις 4 κατηγορίες χόμπι που, σύμφωνα με έρευνες, μπορούν όχι απλώς να βελτιώσουν την ψυχική σου διάθεση, αλλά και να σε βοηθήσουν στον αυτοέλεγχο και στη ρύθμιση των συναισθημάτων σου, ενισχύοντας παράλληλα τον αυθορμητισμό και τη ζωντάνια σου.

Καλλιτεχνικές και δημιουργικές δραστηριότητες: Τα χόμπι που εξευγενίζουν

Η ζωγραφική, η μουσική, ο χορός, το θέατρο, οι χειροτεχνίες και πολλά άλλα δεν προάγουν μόνο την ψυχή. Σύμφωνα με τους ειδικούς, εμπλέκουν τον εγκέφαλο έτσι, ώστε να καλλιεργείται η συγκέντρωση και ο αυτοέλεγχος.

Μεγάλη μελέτη του 2022, που πραγματοποιήθηκε σε πάνω από 25.000 εφήβους στις ΗΠΑ, έδειξε ότι όσοι συμμετείχαν τακτικά σε δραστηριότητες όπως ο χορός, το θέατρο, η μουσική, η ανάγνωση ή διάφορες άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, είχαν υψηλότερους δείκτες αυτοελέγχου και σημαντικά χαμηλότερη τάση για αντικοινωνική ή παραβατική συμπεριφορά, έως και δυο χρόνια αργότερα.

Η ΥΠΑΡΞΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΑΥΘΟΡΜΗΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΥΓΙΕΙΝΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΜΕ ΠΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ Ή ΤΗΝ ΠΙΕΣΗ.

Με λίγα λόγια, κάθε φορά που ζωγραφίζεις κάτι, παίζεις ένα μουσικό όργανο, φτιάχνεις μια χειροτεχνία κ.λπ., κάνεις «γυμναστική αυτοπειθαρχίας» στο μυαλό σου, χωρίς ίσως να το καταλαβαίνεις. Παράλληλα, όπως λένε οι ειδικοί, η δημιουργικότητα και η έκφραση μπορούν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή σου, στοιχείο που βοηθάει και σε άλλους τομείς της ζωής.

Άθληση και σωματική δραστηριότητα: Τα χόμπι που διώχνουν τις κακές συνήθειες

Μπορεί να είναι το περπάτημα, το τρέξιμο, η ποδηλασία, η γυμναστική και οποιοδήποτε ατομικό ή ομαδικό σπορ που απολαμβάνεις. Όταν περιμένεις κάτι με ενθουσιασμό, αυτόματα οργανώνεις καλύτερα τη ζωή σου γύρω από αυτό. Αν, για παράδειγμα, έχεις κανονίσει με φίλους πρωινή πεζοπορία το Σάββατο (συμβαίνουν κι αυτά), με ένα μαγικό τρόπο δεν σου φαίνεται πολύ καλή ιδέα να πιεις άλλο ένα ποτό το βράδυ της Παρασκευής.

iStock

Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για μαγεία, αλλά για την ψυχολογία σου. Όπως λένε οι ειδικοί, προσπαθώντας ο εγκέφαλος να διατηρήσει αυτό που σου προσφέρει χαρά, μειώνει τις συμπεριφορές που μπορεί να το σαμποτάρουν και εκτοπίζει έτσι τις βλαβερές συνήθειες.

Έρευνες στη θεωρία της αυτορρύθμισης δείχνουν ότι η ύπαρξη θετικών μελλοντικών στόχων οδηγεί σε αυθόρμητη μείωση των ανθυγιεινών συνηθειών με πιο αποτελεσματικό τρόπο από την άμεση απαγόρευση ή την πίεση.

Παράλληλα, σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε 482 νεαρούς άντρες οι οποίοι έκαναν συστηματική άσκηση αναφέρθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ αυτοελέγχου και επιπέδου φυσικής κατάστασης (αερόβιας και μυϊκής).

Τα χόμπι «ρουτίνας»: Κάτι που γίνεται τακτικά χωρίς να είναι αγγαρεία

Η λέξη «ρουτίνα» ίσως σε αγχώνει και δεν σε αδικούμε. Πολλοί άνθρωποι αντιστέκονται στην επανάληψη, ειδικά όταν μοιάζει επιβεβλημένη. Όμως, μια ρουτίνα που γεννιέται από ένα χόμπι δεν έχει τη μορφή αγγαρείας.

iStock

Μαθήματα χορού, ζωγραφικής, μαγειρικής, κεραμικής, ομάδες ανάγνωσης βιβλίων, εθελοντισμός και οποιοδήποτε άλλο χόμπι παρουσιάζει τακτικότητα, προσαρμόζει το μυαλό σου σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, με πολλά οφέλη για σένα.

Μια σημαντική μελέτη, που πραγματοποιήθηκε σε 93.263 άτομα ηλικίας 65+ σε 16 διαφορετικές χώρες, έδειξε ότι όσοι ακολουθούσαν κάποιο τακτικό χόμπι ανέφεραν σημαντικά λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, είχαν καλύτερη διάθεση και υγεία και έδειχναν περισσότερο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους.

Η ΣΥΝΕΠΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΧΟΜΠΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ ΟΣΩΝ ΕΧΟΥΝ ΑΠΛΕΤΟ ΧΡΟΝΟ Ή ΧΡΗΜΑΤΑ, ΑΛΛΑ ΕΝΑ ΓΕΡΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΕΥΕΞΙΑΣ.

Ακόμα κι όταν οι συμμετέχοντες ζούσαν σε διαφορετικούς πολιτισμούς, σε άλλη οικονομική κατάσταση ή μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες, τα οφέλη παρέμεναν. Σύμφωνα με τους ειδικούς της έρευνας, η συνεπής συμμετοχή σε κάποιο χόμπι δεν είναι η πολυτέλεια όσων έχουν άπλετο χρόνο ή χρήματα, αλλά ένα γερό θεμέλιο ψυχικής ευεξίας.

Όταν λοιπόν φροντίζεις π.χ. να μη χάνεις το μάθημα χορού σου κάθε Τετάρτη, ή αποφασίζεις να περιποιείσαι τα φυτά σου κάθε Σάββατο, ο εγκέφαλός σου αρχίζει να πειθαρχεί στην έννοια της συνέπειας κι εσύ οργανώνεις τον χρόνο σου καλύτερα και σέβεσαι τις «δεσμεύσεις» σου χωρίς πίεση.

Τα χόμπι που έχουν ρίσκο

Αναρρίχηση, καταδύσεις, ιστιοπλοΐα, bungee jumping και διάφορα άλλα χόμπι που περιλαμβάνουν ρίσκο για κάποιους είναι ενέσεις αδρεναλίνης, για άλλους μια ενδιαφέρουσα εμπειρία, ενώ για κάποιους άλλους (όπως εγώ) τρομακτικά. Σε κάθε περίπτωση, ανήκουν στα χόμπι που εάν δεν είσαι αρκετά προσεκτικός, καλύτερα να τα αποφύγεις. Αυτή η προσοχή και η ετοιμότητα που θεωρούνται προαπαιτούμενα είναι συγχρόνως ένα πολύ καλό μάθημα αυτοπειθαρχίας.

iStock

Έρευνα του 2019 σχετικά με τα extreme sports έδειξε ότι οι συμμετέχοντες σε αυτά αναπτύσσουν συχνά υψηλότερη αυτοπαρατήρηση, καλύτερη διαχείριση ρίσκου και πιο οργανωμένη προετοιμασία, ιδίως όσο αυξάνεται η εμπειρία τους. Παράλληλα, οι οργανωμένες δραστηριότητες «περιπέτειας» που εκτελούνται με σαφείς κανόνες ασφαλείας έχει βρεθεί ότι ενισχύουν την υπευθυνότητα, την αυτοεκτίμηση και την ικανότητα λήψης αποφάσεων σε εφήβους και ενήλικες.

ΤΑ ΧΟΜΠΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ ΚΙ ΕΠΕΙΤΑ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΕΙ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΣΟΥ ΜΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ.

Bέβαια, ότι οι περισσότερες μελέτες επισημαίνουν κάτι σημαντικό: δεν είναι ξεκάθαρο κατά πόσο το ίδιο το χόμπι που ενέχει ρίσκο επηρεάζει την προσωπικότητα ή αν η επιλογή του έχει γίνει από ανθρώπους που ήδη διέθεταν τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Συνεπώς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι επειδή τα χόμπι που έχουν ρίσκο προϋποθέτουν δεξιότητες υπευθυνότητας και προσοχής, για πολλούς συμμετέχοντες ενισχύονται τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά με την εμπειρία και την προετοιμασία. Ας αποφύγουμε όμως υπεραπλουστεύσεις του τύπου όταν κάποιος κάνει παραπέντε, αποκτά αυτόματα αυτοπειθαρχία.

Πώς τα χόμπι αναδιαμορφώνουν την ταυτότητά σου

Οι ειδικοί αναφέρουν ότι τα χόμπι δεν είναι απλώς μια απασχόληση αναψυχής στον πολύτιμο ελεύθερο χρόνο σου. Είναι ένα «τοπίο» στο οποίο αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στην ιδανική του κατάσταση.

Όταν αρχίζεις να βλέπεις τον εαυτό σου ως τον «άνθρωπο που κάνει πράγματα», που φροντίζει το σώμα του, που μαθαίνει, που δημιουργεί, που τολμά, αυτή η ανανεωμένη ταυτότητά σου αρχίζει να επηρεάζει και τις υπόλοιπες επιλογές σου στη ζωή, ακόμα κι όταν η ώρα του χόμπι έχει τελειώσει.

Για παράδειγμα:

• Ο «αναρριχητής» εαυτός σου προσπαθεί να φτάσει κάθε στόχο του.
• Ο «αναγνώστης» εαυτός σου βάζει περισσότερο διάβασμα στη ζωή του.
• Ο «μάγειρας» εαυτός σου θέλει να φτιάξει ένα νόστιμο φαγητό ακόμα κι όταν είναι κουρασμένος, αντί να παραγγείλει.
• Ο «χορευτής» εαυτός σου χορεύει πιο ελεύθερα σε κοινωνικές εκδηλώσεις, πάρτι και συγκεντρώσεις φίλων.

Τα χόμπι διαμορφώνουν την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου κι έπειτα ο εγκέφαλος προσπαθεί να ευθυγραμμίσει τις πράξεις σου με αυτή την ταυτότητα.

Η Θεωρία της Αυτο-Συνέπειας (Self-Consistency Theory), που αναπτύχθηκε από τον Prescott Lecky τη δεκαετία του 1920, δίνει έμφαση στον κεντρικό ρόλο του εαυτού στη ρύθμιση των σκέψεων και των ιδεών ενός ατόμου. Η θεωρία αναφέρει πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν μηχανισμούς αυτοπροστασίας ή αυτοενίσχυσης για να διατηρήσουν τη συνέπεια μέσα στο σύστημα των πεποιθήσεών τους. Και, σύμφωνα με τον Lecky, αυτή η εσωτερική συνέπεια, το πόσο καλά ευθυγραμμίζονται οι ιδέες ενός ατόμου με την αυτο-αντίληψή του είναι απαραίτητη για την ψυχολογική σταθερότητα.