ΠΩΣ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΑΠΕΙΛΕΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΤΙΩΝ ΣΟΥ

Η κλιματική κρίση δεν βλάπτει μόνο την υγεία του πλανήτη, αλλά και την υγεία των ματιών μας. Με ποιους τρόπους;

Το 2025 είναι προς το παρόν η δεύτερη ή τρίτη θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ, ελαφρώς χαμηλότερη από το ρεκόρ του 2024. Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης γίνονται αισθητές παντού και κάθε εποχή: οι θερμοκρασίες παραμένουν ασυνήθιστα υψηλές, οι ξηρασίες αυξάνονται και η ατμόσφαιρα είναι πιο μολυσμένη από ποτέ.

Αυτές οι αλλαγές δεν επηρεάζουν μόνο τα οικοσυστήματα και τις αγροτικές καλλιέργειες, αλλά έχουν και σοβαρές συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία. Ιδιαίτερα τα μάτια μας εκτίθενται διαρκώς σε έντονες επιβαρύνσεις, όπως η υπεριώδης ακτινοβολία, ο ξηρός αέρας, η ατμοσφαιρική ρύπανση. Πώς ακριβώς η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας επηρεάζει την όρασή μας;

Τι συμβαίνει με τον καταρράκτη

Μια σειρά από γνωστούς παράγοντες, όπως η γενετική προδιάθεση και η γήρανση, μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση καταρράκτη. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει έναν ακόμη επιβαρυντικό παράγοντα: την κλιματική κρίση.

Θερμοκρασίες σώματος που φτάνουν τους 40 βαθμούς Κελσίου μπορούν να προκαλέσουν θερμοπληξία, μια κατάσταση που διαταράσσει βασικές βιολογικές διεργασίες σε ολόκληρο το σώμα. Στα μάτια, η θερμοπληξία βλάπτει τα φυσικά αμυντικά συστήματα που κανονικά εξουδετερώνουν τη συσσώρευση επιβλαβών μορίων, γνωστών ως δραστικές μορφές οξυγόνου (ROS), εξηγεί η Lucía Echevarría-Lucas, οφθαλμίατρος στο Νοσοκομείο La Axarquía στην Ισπανία.

Ο φακός του ματιού αποτελείται από πρωτεΐνες, τις λεγόμενες κρυσταλλίνες, οι οποίες πρέπει να διατηρούν τη δομή και τη διαφάνειά τους. Οι ROS μπορούν να τις βλάψουν, οδηγώντας σε σταδιακή απώλεια της διαφάνειας του φακού.

Επειδή ο φακός δεν έχει τη δυνατότητα να αναγεννήσει αυτές τις πρωτεΐνες, όσο περισσότερο χρόνο περνά κανείς σε συνθήκες έντονης ζέστης, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης καταρράκτη. Σε μια μελέτη διάρκειας δέκα ετών στη νότια Ισπανία, η Echevarría-Lucas και οι συνεργάτες της κατέγραψαν επιπλέον 370,8 περιπτώσεις καταρράκτη ανά 100.000 κατοίκους για κάθε αύξηση της μέγιστης μέσης ετήσιας θερμοκρασίας κατά έναν βαθμό Κελσίου. Αν και η τυπική ηλικία εμφάνισης της πάθησης είναι τα 60 έτη και άνω, τα στοιχεία έδειξαν ότι εμφανιζόταν συχνότερα σε άτομα ηλικίας 15 έως 49 ετών σε περιοχές όπου μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού εργαζόταν στη γεωργία.

iStock

Η υπεριώδης ακτινοβολία και τα μάτια μας

Ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο η υπερθέρμανση του πλανήτη συμβάλλει στις οφθαλμικές διαταραχές είναι η αύξηση της έκθεσής μας στην υπεριώδη ακτινοβολία. Μέρος αυτής της αύξησης σχετίζεται με τη συμπεριφορά μας, αφού μόλις βγει ήλιος ή μόλις ανέβει λίγο η θερμοκρασία περνάμε περισσότερο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους.

Επίσης, οι ζεστοί και ξηροί άνεμοι μειώνουν την υγρασία της ατμόσφαιρας, η οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες απορροφά μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας. Το αποτέλεσμα είναι ακόμη μεγαλύτερη έκθεση σε UV ακτίνες.

Η υπεριώδης ακτινοβολία παράγει επίσης δραστικές μορφές οξυγόνου που βλάπτουν τον φακό του ματιού, ενώ μπορεί να προκαλέσει και άμεση βλάβη στο DNA των κυττάρων του φακού.

Από τι άλλο κινδυνεύει η υγεία των ματιών μας;

Η Yee Ling Wong, από το Manchester Royal Eye Hospital, αναφέρει τρεις ακόμη παθήσεις των ματιών που συνδέονται με την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και τη μεγαλύτερη διάρκεια των εποχών γύρης:

• Κερατίτιδα – φλεγμονή του κερατοειδούς, του διαφανούς χιτώνα στο μπροστινό μέρος του ματιού.
• Πτερύγιο – παθολογική κατάσταση κατά την οποία ο επιπεφυκότας επεκτείνεται προς τον κερατοειδή. Πρόκειται για καλοήθη αλλοίωση, συνήθως τριγωνικού σχήματος.
• Επιπεφυκίτιδα – φλεγμονή του επιπεφυκότα, της διαφανούς μεμβράνης που καλύπτει εξωτερικά τον σκληρό χιτώνα του ματιού.

Μην ξεχνάμε τις έμμεσες επιπτώσεις

Οι ξηρασίες που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή οδηγούν σε επισιτιστική ανασφάλεια, η οποία μπορεί να προκαλέσει ελλείψεις σε βασικά θρεπτικά συστατικά, όπως ο χαλκός και οι βιταμίνες Β12, Β1 και Β9, αυξάνοντας τον κίνδυνο βλάβης του οπτικού νεύρου. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια ξηρασιών πολλοί άνθρωποι αναγκάζονται να χρησιμοποιούν μη ασφαλές νερό, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο οφθαλμικών λοιμώξεων.

iStock

Πώς να προστατέψουμε την υγεία των ματιών μας

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά: Όσοι εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους πρέπει να έχουν επαρκή σκίαση και να κάνουν συχνά διαλείμματα για να δροσίζονται. Συνιστάται η χρήση καπέλου με γείσο και γυαλιών ηλίου με φίλτρο UV. Επίσης, οι φακοί επαφής που περιέχουν υδρογέλη μπορούν να συμβάλουν στην προστασία των ματιών.

Σημαντική είναι φυσικά η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε βιταμίνες Α, C και Ε, καθώς και σε τρυπτοφάνη, όπως και η αποφυγή του καπνίσματος και της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ.

Τέλος, σε παγκόσμιο επίπεδο, αυτό που θα θέλαμε είναι η μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και των χημικών που καταστρέφουν το όζον (και αυξάνουν την έκθεσή μας στην υπεριώδη ακτινοβολία), αλλά αυτό είναι σαν να ευχόμαστε παγκόσμια ειρήνη.