ΝΙΚΟΣ ΛΑΓΟΣ: «ΓΙΑ ΜΕΝΑ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΔΟΝ ΘΡΗΣΚΕΙΑ»

Η ζωγραφική του Νίκου Λαγού έχει έντονα χρώματα, άμεση παιδική γραφή, αυτοσαρκασμό και αναρχικό χιούμορ.

Κοιτώντας του έργα του Νίκου Λαγού, το μάτι του θεατή κινείται ασταμάτητα – ανάμεσα σε κεραίες, σύννεφα, σπίτια, σκελετούς και λέξεις. Αυτό είναι και το ζητούμενό του, το μάτι να μην «κολλήσει» πουθενά. Πίσω από τα έντονα χρώματα και την άμεση παιδική γραφή, νιώθεις μία ένταση που εκτονώνεται. Ο ίδιος ξεσπάει ψυχικά μέσα από τη ζωγραφική. Ζωγραφίζει για να εξηγήσει τον κόσμο και για να τον αντέξει.

Έχει εμμονές και ψυχαναγκασμούς, ο μεγαλύτερός του φόβος δεν είναι ο θάνατος και τα 20 χρόνια ψυχοθεραπείας τον έχουν κάνει να απομυθοποιήσει τον χώρο αυτόν. Αυτό που τον τρομάζει είναι η κανονικοποίηση της απάθειας και όχι η βία. Το μέλλον το βρίσκει δυστοπικό, γι’ αυτό και αναζητά τη χαρά στο παρόν.

Με αφορμή την 11η ατομική του έκθεση με τίτλο «RAW», μιλάει στο OW για όσα νιώθει, για όσα σκέφτεται, για όσα είναι.

Μπαίνοντας στον κόσμο του Νίκου Λαγού

Ο Νίκος Λαγός στο εργαστήριό του.

– Ζωγραφίζετε για να εξηγήσετε τον κόσμο ή για να τον αντέξετε; Η ζωγραφική είναι ένα μέσο έκφρασης, αλλά και ένας τρόπος να επιβιώνει κανείς;

Ζωγραφίζω και για να εξηγήσω τον κόσμο και για να τον αντέξω. Το «να τον εξηγήσω» είναι η προσπάθειά μου να δω τι υπάρχει γύρω μου, μέσα από τη δική μου ματιά. Όπως κάνει έμμεσα ή άμεσα ο κάθε ζωγράφος. Μέσα στους πίνακες, για παράδειγμα χρησιμοποιώ λέξεις σαν λεζάντες. Μπορεί να ζωγραφίσω μια κονσέρβα και να γράψω «κονσέρβα», ένα σπίτι και να γράψω «σπίτι», έναν άνθρωπο και να γράψω «άνθρωπος».

Προφανώς και δεν το κάνω για να το «εξηγήσω». Ένας λόγος είναι γιατί θέλω να δηλώσω αυτό που βλέπω, με τον πιο άμεσο τρόπο: η λέξη πάνω στο πράγμα. Αυτό έχει μέσα του πολλά μαζί: μια οπτική παιδικής αφέλειας από τη μία, και από την άλλη κάτι από τον τρόπο που τα πράγματα γίνονται εμπορεύματα και «ταμπέλες» στην καθημερινότητα.

Πίνακας του Νίκου Λαγού με τίτλο «Η αγάπη μου κοιμάται».

Το «να τον αντέξω» είναι άμυνα. Η οικονομική και κοινωνική βία, η υποκρισία και η απάθεια υπάρχουν και με επηρεάζουν. Δεν πιστεύω ότι μπορώ να αλλάξω το σύστημα με μερικούς πίνακες. Μπορώ όμως να κρατήσω μια στάση απέναντί του, να μη γίνω έτσι εγώ ο ίδιος, να μην αφομοιωθώ. Αυτό είναι επίπονο. Η λέξη «παρίας» είναι κοντά. Εκεί μπαίνουν τα έντονα χρώματα, η άμεση παιδική γραφή και μια ένταση που εκτονώνεται.  Έτσι είναι η δουλειά μου, με έναν τρόπο αποτελεί και άμυνα σε όλα αυτά.

Όταν ο άλλος στέκεται μπροστά στο έργο και κάτι του μένει, αυτό με αφορά. Δεν ανήκει μόνο σε μένα. Βγαίνει προς τα έξω και γίνεται ένας τρόπος να επικοινωνήσω.

– Αν έπρεπε να περιγράψετε τη ζωγραφική σας, όχι ως εικόνα αλλά ως συναίσθημα στο σώμα, ποιο θα ήταν αυτό;

Σωματικό άγχος που βγαίνει προς τα έξω. Είναι εκτόνωση και κίνηση. Κάτι σαν χορός, μόνο που αυτόν τον «χορό» δεν τον κάνω πουθενά αλλού.

Ξεκινάω με ένταση στο σώμα. Σφίξιμο, νεύρα, μια ανησυχία που δεν κάθεται. Όταν δουλεύω, αυτό μετακινείται. Περνάει στα χέρια, στον ρυθμό, στις κινήσεις. Δεν το σκέφτομαι πολύ εκείνη την ώρα – το κάνω.

Στη δουλειά βγαίνουν πράγματα που δεν τα έχω πάντα καθαρά στο κεφάλι μου. Βγαίνουν στην πράξη. Θυμός, απωθημένα, εικόνες που κουβαλάω που δεν λέγονται με λόγια. Κάποια είναι από το παρόν, κάποια είναι παλιότερα. Τα βρίσκω πάνω στον πίνακα.

Αυτό με βοηθάει να ξεσπάσω ψυχικά. Με βοηθάει να αδειάσω. Μετά από ώρες δουλειάς νιώθω πιο ήρεμος, σαν να έφυγε ένα βάρος. Δεν λύνονται όλα, αλλά πέφτει η πίεση. Γι’ αυτό το χρειάζομαι. Είναι τρόπος να κρατηθώ. Και τρόπος όταν τελειώσει, να πάρω ικανοποίηση.

«ΖΩΓΡΑΦΙΖΩ ΓΙΑ ΝΑ ΕΞΗΓΗΣΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΝ ΑΝΤΕΞΩ»

– Νιώθω ότι κάθε σας πίνακας διηγείται μια ολόκληρη ιστορία, ισχύει;

Οι πίνακες είναι αφηγηματικοί, αλλά η αφήγηση είναι μόνο ένα κομμάτι. Πιο πολύ με νοιάζουν η σύνθεση, η ισορροπία, ο ρυθμός, η ενέργεια. Θέλω το μάτι να κινείται γρήγορα πάνω στο έργο και να μη σταματάει κάπου. Αν κάπου «κολλάει», το θεωρώ αδύναμο σημείο, σχεδόν αποτυχία. Αυτό δεν είναι μόνο αφήγηση. Είναι μια συνολική ένταση που μένει στο νευρικό σύστημα, σαν δυνατή εικόνα.

– Πόσο εκθέτετε τον εαυτό σας μέσα από τα έργα σας και πόσο κρύβεστε πίσω από τη ζωγραφική;

Εκθέτω αρκετά τον εαυτό μου. Δεν νομίζω ότι «κρύβομαι» με την έννοια της άρνησης. Αλλά υπάρχει πάντα ένα κρυφτούλι, που βγαίνει αυθόρμητα, όχι σαν προσχεδιασμένο concept. Μου αρέσει αυτό το παιχνίδι του ασυνείδητου, γιατί δημιουργεί ίντριγκα και για μένα. Μην ξεχνάτε ότι και τα όνειρα παίζουν ένα τέτοιο παιχνίδι. Ποτέ δεν αποκαλύπτουν αμέσως τι πραγματικά θέλουν να πουν. Αν το έκαναν, δεν θα ήταν όνειρα.

Ο Νίκος Λαγός.

Όταν κάτι γίνεται υπερβολικά εύκολο στην ανάγνωση, γραμμικό, το σβήνω. Δεν θέλω να το κάνω «βατό» με το ζόρι. Το θεωρώ σαν να υποτιμώ τον θεατή. Άρα, ναι, υπάρχει κάτι που υποβόσκει, αλλά δεν είναι φόβος. Κάποια πράγματα τα διαβάζεις λιγότερο με το μάτι και περισσότερο με το στομάχι ή τα αισθάνεσαι.

– Ποιοι καλλιτέχνες σας έχουν επηρεάσει;

Jean-Michel Basquiat, A. R. Penck, Philip Guston, Cy Twombly, Georg Baselitz.

– Πώς μπαίνετε στη διαδικασία να ζωγραφίσετε στην καθημερινότητα; Έχετε κάποια ρουτίνα;

Θα ήθελα να έχω ρουτίνα, αλλά δεν συμβαίνει πάντα. Η προσδοκία μου είναι να δουλεύω κάθε μέρα, σαν εργαζόμενος, σε μια δουλειά όπως όλες. Το «χαϊλίκι» ότι κάνω κάτι θεάρεστο και ότι η κοινωνία μου χρωστάει, το έχω αφήσει χρόνια πίσω μου. Αυτό δεν μειώνει τη ζωγραφική. Για μένα είναι σχεδόν θρησκεία. Το εννοώ.

Υπάρχουν περίοδοι που δουλεύω καθημερινά και μου κάνει πολύ καλό – μου δίνει ενέργεια, κίνητρο, λόγο να ξυπνήσω. Υπάρχουν και περίοδοι που για εβδομάδες δεν έχω όρεξη. Έχω δει όμως ότι σε καλές μέρες μπορεί να κάνω παραγωγή που καλύπτει δύο, τρεις, τέσσερις «νεκρές» μέρες. Τη ρουτίνα παρόλο που θα την επιθυμούσα, δυστυχώς δεν την έχω πραγματοποιήσει.

– Έχετε ψυχαναγκασμούς;

Ναι. Και εμμονές. Τα δουλεύω και νομίζω μειώνονται. Στη δουλειά μου φαίνονται κυρίως στο «να τελειώσω». Επιμένω υπερβολικά, κουράζομαι, και μετά κινδυνεύω να κάνω ζημιά στο έργο. Επίσης, όταν αφήνω κάτι στη μέση, νιώθω άσχημα, σαν να μην υπάρχει αύριο για να το συνεχίσω.

«ΔΕΝ ΒΡΙΣΚΩ ΕΛΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ, ΑΛΛΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ»

– Έχετε κάνει ψυχοθεραπεία;

Έκανα ψυχοθεραπεία πάνω από 20 χρόνια. Έχω συναντήσει πολλές περιπτώσεις και έχω απομυθοποιήσει αρκετά τον χώρο. Έχω γνωρίσει πολύ αξιόλογους ανθρώπους, αλλά και ανθρώπους που οι ίδιοι χρειάζονται βοήθεια – η εξουσία που έχει κάποιος απέναντι σε ευάλωτους ανθρώπους μπορεί να διαφθείρει, να φουσκώσει ναρκισσισμούς, να δώσει ψεύτικο κύρος. Ή νέους θεραπευτές γεμάτους με τον ενθουσιασμό της ημιμάθειας. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι καταστροφικά, ειδικά σε ασθενείς που δεν έχουν την εμπειρία να καταλάβουν πού έχουν «μπλέξει». Κάποιους λοιπόν, τους σεβάστηκα. Κάποιους άλλους τους έκοψα.

– Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σας;

Μοναξιά, καταπίεση, μια στάσιμη, ηλίθια «ευτυχία». Απώλεια της ψυχής, τρέλα. Όχι πάντως ο θάνατος.

– Υπάρχει κάτι που δεν θα ζωγραφίζατε ποτέ, όχι από ηθική αλλά από φόβο;

Αν μιλάμε για τρομακτικές εικόνες, δεν έχω πρόβλημα. Αν μιλάμε για το να κάνω πορτρέτο ανθρώπων, ή αστικών εικόνων που δεν συμπαθώ, εκεί έχω και ηθικό πρόβλημα και φόβο. Μου βγάζει έντονο άγχος. Δεν το έχω κάνει και δεν νομίζω ότι θα το κάνω.

– Μιλάτε συχνά για την αναζήτηση της ευτυχίας. Είναι εφικτή τελικά;

Δεν είναι κάτι που με απασχολεί. Όσο την κυνηγάς, τόσο φεύγει. Είναι αστείο κυνήγι, καλύτερα να κοιτάς το εδώ και τώρα. Αν ψάχνεις την ευτυχία, χάνεις το παρόν.

Πίνακας του Νίκου Λαγού με τίτλο «Lunatics».

– Πιστεύετε ότι ένας καλλιτέχνης οφείλει να είναι δυστυχισμένος για να είναι ειλικρινής;

Πάντα είχα αδυναμία στους αυτοκαταστροφικούς καλλιτέχνες, αλλά δεν θα το κάνω κανόνα. Σ' αυτή την έκθεση γενικά δεν ήμουν ήρεμος. Είχα μεγάλη ένταση, και αυτό έβγαλε αποτέλεσμα. Το έχω δει να συμβαίνει. Η ηρεμία συχνά δεν βοηθάει. Είναι θέμα ποιότητας δουλειάς. Η δυστυχία φέρνει ένταση, ανάγκη να ξεσπάσεις, άρα συχνά φέρνει και καλύτερη δουλειά. Ίσως έτσι βγαίνει πιο ωμή έκφραση.

Το πρόβλημα είναι ότι η δυστυχία και η ένταση, μόνες τους, συχνά είναι καταστροφικές. Χρειάζεται και μια ηρεμία κάποιες φορές, ώστε ο δημιουργός να έχει την υγεία του: να μπορεί να δημιουργεί και να κρίνει αυτό που φτιάχνει. Χρειάζονται και τα δύο, και δεν το λέω ούτε ηθικοπλαστικά ούτε πρακτικά. Γιατί με τον τρόπο που δουλεύω, κάποιες φορές μαζεύω αυτό το χάος που έχω δημιουργήσει. Πάνω στα σκαμπανεβάσματα αυτά έρχεται ένα νέο επίπεδο, πιο ήρεμο, να τα μαζέψει και να μπει ένας πιο αρμονικός ρυθμός. Εκεί, κάποιες φορές λέω ότι η ζωγραφική βοηθάει στο δρόμο της προσωπικής αναζήτησης και ολοκλήρωσης.

– Τι περιμένετε από τους ανθρώπους που στέκονται απέναντι από τους πίνακές σας; Σας αφορά το βλέμμα των άλλων ή ζωγραφίζετε σαν να μην υπάρχει κοινό;

Στα πρώτα χρόνια ζωγράφιζα σαν να μην υπάρχει κοινό. Σαν τα έργα να μην έχουν τιμή πώλησης.
Μετά, το κοινό άρχισε να με στοιχειώνει, είτε το ήθελα είτε όχι. Άλλες φορές θετικά, άλλες φορές αρνητικά. Τις πιο πολλές φορές, αρνητικά. Θα επιθυμούσα τις περισσότερες φορές να έχω την ησυχία μου. Να δουλεύω χωρίς να με «κοιτάει» κανείς. Παρόλο που κάνω κάτι αρκετά προσωπικό, οι πίνακες δεν παύουν να είναι δημόσιοι, άρα δεν «ιδιωτεύω».

Από την άλλη, όταν ξεχνιέμαι τελείως και δεν με νοιάζει τίποτα, όταν υπάρχει μια ενστικτώδης επιθυμία έξω από κάθε κανόνα για τη ζωγραφική, τότε γίνονται οι καλύτερες γραφές. Αυτό όμως είναι σπάνιο. Είναι λίγες στιγμές έντονης παρόρμησης. Πιστεύω ότι αν ζωγράφιζα χωρίς να υπάρχει κοινό, το αποτέλεσμα θα ήταν ανέλπιστα καλύτερο.

Και κάτι ακόμη: έχω τρεις «γνώμες» για το κοινό. Μια μερίδα βλέπει τα έργα ως «μη αστικά», άκομψα, επιθετικά, σχεδόν παιδικά. Το έχω συνηθίσει, και ναι, με ενοχλεί, αλλά είναι μέρος της πραγματικότητας. Μια δεύτερη μερίδα τα αγαπάει και τότε κι εγώ τα βλέπω ίσως καλύτερα απ’ όσο είναι. Και υπάρχει και η τρίτη γνώμη, η δική μου, που είμαι πιο αυστηρός κριτής. Εκεί έχω ένα απλό τεστ: θα έβαζα τον πίνακα στο σπίτι μου; Αν ναι, τότε στέκει. Αν όχι, δεν στέκει.
Άρα είμαι κάπου στη μέση: με νοιάζει το βλέμμα, αλλά δεν θέλω να με κυβερνάει.

«ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΕ ΤΡΟΜΑΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΘΕΙΑΣ»

– Η 11η ατομική σας έκθεση έχει τίτλο «RAW». Γιατί; Πόσο ωμή είναι η πραγματικότητα που ζούμε;

Είναι ωμή. Εκτός αν κάποιος νομίζει ότι ζει στην Ελβετία. To RAW, βέβαια, δεν αναφέρεται μόνο στην πραγματικότητα, αναφέρεται και στη χρήση των χρωμάτων, στον τρόπο της ίδιας της ζωγραφικής, στην αμεσότητα της γραφής και της έκφρασης.

– Τι σας τρομάζει περισσότερο σήμερα; Η βία, η αδιαφορία, η κανονικότητα;

Η αδιαφορία και η κανονικότητα. Η βία υπήρχε πάντα. Αυτό που με τρομάζει είναι η κανονικοποίηση της απάθειας. Το βλέπω σαν αποτέλεσμα χειραγώγησης, απογοήτευσης, ισοπέδωσης αξιών, έλλειψης διαλόγου, φθοράς της δημοκρατικής σκέψης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Με τρομάζει να βλέπω νέους ανθρώπους να μη νοιάζονται για τίποτα και να μεγαλώνουν μέσα σε φτώχεια και εκμετάλλευση. Και μεγαλύτερους να χειραγωγούνται από τηλεοράσεις, να έχει σβήσει μέσα τους η κρίση και να μένουν άβουλοι και ναρκωμένοι. Αυτό είναι πιο επικίνδυνο από τη βία.

– Από πού αντλείτε ελπίδα για το μέλλον;

Δεν τρέφω μεγάλες ελπίδες, ούτε κάνω μακροπρόθεσμα όνειρα. Τα μεγαλόπνοα σχέδια με ενοχλούν, δεν με πάνε μακριά. Κάνω πρακτικά σχέδια για τα επόμενα χρόνια, και γενικά δεν παραπονιέμαι. Βρίσκω χαρά και φυγή σε ταξίδια μακριά από τον δυτικό κόσμο, κυρίως στην Ασία.

Δεν ξέρω τι μας επιφυλάσσει το δυστοπικό μέλλον και το βλέπω με πολύ μεγάλη καχυποψία. Ανησυχώ κυρίως για το παιδί μου. Εν ολίγοις, δεν βρίσκω ελπίδα για το μέλλον, αλλά πρακτική χαρά στο παρόν.

Info: H έκθεση ζωγραφικής «RAW» του Νίκου Λαγού θα διαρκέσει έως τις 7 Μαρτίου 2026, στη Γκαλερί Σκουφά (Σκουφά 4).