ΜΙΑ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙΣ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΛΑΨΕΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΣΟΥ

Νέα μελέτη προτείνει ότι η μυωπία μπορεί να συνδέεται περισσότερο με την κοντινή εστίαση σε χαμηλό φωτισμό παρά με την απλή έκθεση στο φως από τις οθόνες.

«Μη βλέπεις πολλή τηλεόραση» ή «άναψε κανένα φως, μη διαβάζεις σκοτάδι»; Ποια από τις γνωστές προειδοποιήσεις των γονιών συμπληρώνει σωστά –από της σκοπιά της επιστήμης– τη φράση «...γιατί θα στραβωθείς»; Η απάντηση είνα μάλλον στη μέση, αφού το μπλε φως ή η ακτινοβολία των συσκευών μπορούν να βλάψουν την όραση υπό συγκεκριμένες συνθήκες: αν είναι χαμηλά τα φώτα.

Ερευνητές από το Κολέγιο Οπτομετρίας του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (SUNY) αναζήτησαν εξηγήσεις για τις επιδημικές διαστάσεις που έχει λάβει η μυωπία (50% των νέων σε ΗΠΑ και Ευρώπη και σχεδόν το 90% στην Ανατολική Ασία) και κατέληξαν σε έναν νευρωνικό μηχανισμό που φαίνεται να οδηγεί στο διαδεδομένο διαθλαστικό σφάλμα. Σύμφωνα με τη δημοσίευσή τους στο Cell Reports, είναι ένας συνδυασμός βιολογικών αντανακλαστικών και κακού φωτισμού μάλλον, παρά ένας μεμονωμένος παράγοντας.

Το μάτι αδρανεί στο σκοτάδι

Όταν κοιτάζουμε κάτι από πολύ κοντά, όπως ένα βιβλίο ή ένα κινητό, η κόρη του ματιού συστέλλεται, όχι απαραιτήτως λόγω του φωτός, αλλά για να αυξηθεί το βάθος πεδίου και να γίνει η εικόνα πιο ευκρινής. Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Jose-Manuel Alonso, υποστηρίζει ότι η παρατεταμένη συστολή της κόρης, στην προσπάθεια να προσαρμοστεί στον μέτριο ή χαμηλό φωτισμό των εσωτερικών χώρων, περιορίζει υπερβολικά την ποσότητα του φωτός που φτάνει στον αμφιβληστροειδή. Έτσι, του στερεί τη δυνατότητα να «εκπαιδεύεται» και αποδυναμώνει τα νευρωνικά μονοπάτια που εμπλέκονται στην επεξεργασία των φωτεινών ερεθισμάτων, οδηγώντας τελικά στην εμφάνισης μυωπίας.

Όταν χρησιμοποιείς κοντινή όραση, όπως στο διάβασμα, με χαμηλό φως, το μάτι ξεχνά πώς να διαβάζει τα φωτεινά ερεθίσματα. iStock

Τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα

Η νέα ανακάλυψη έρχεται να «κουμπώσει» σε παλαιότερες υποθέσεις για τη μυωπία:

Την επίδραση της οθόνης

Τα στοιχεία είναι αδύναμα και αντικρουόμενα. Το 2020, μια συστηματική ανασκόπηση 15 μελετών σε περίπου 50.000 παιδιά έδειξε ότι η σύνδεση μεταξύ του καθαρού χρόνου στην οθόνη (screen time) και της μυωπίας είναι εξαιρετικά αδύναμη. Η μετα-ανάλυση κατέληγε ότι οι οθόνες από μόνες τους δεν ευθύνονται για την εμφάνιση μυωπίας.

Πιο πρόσφατα, το 2025, μια άλλη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που συνέκρινε δεδομένα από 45 μελέτες με συνολικά 335.524 παιδιά και εφήβους, κατέληξε ότι υπάρχει σαφής δοσοεξαρτώμενη σχέση ανάμεσα στον χρόνο μπροστά σε οθόνες και τον κίνδυνο μυωπίας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι:

• Κάθε επιπλέον ώρα καθημερινής χρήσης οθόνης αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης μυωπίας κατά περίπου 21%.
• Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι μεταξύ 1 και 4 ωρών ημερήσιας έκθεσης (στις 4 ώρες σχεδόν διπλασιάζεται).
• Μετά το τετράωρο, η αύξηση συνεχίζεται αλλά με πιο αργό ρυθμό.

Έρευνα σε μαθητές έδειξε ότι 40-80 λεπτά επιπλέον χρόνου σε εξωτερικούς χώρους καθημερινά είναι αρκετά για να μειώσουν τις νέες διαγνώσεις μυωπίας κατά 11-16%. iStock

Την εργασία με κοντινή όραση

Ανασκόπηση του 2023 κατέληξε πως πραγματικός ένοχος είναι η εργασία που απαιτεί κοντινή όραση, όπως διάβασμα, γράψιμο και λεπτές χειρωνακτικές εργασίες. Ειδικότερα, συμπέρανε πως όσο περισσότερο χρόνο περνά ένα παιδί εστιάζοντας σε αντικείμενα που βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των 30-40 εκατοστών, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης μυωπίας.

Το φυσικό φως ως «αντίδοτο»

Μια μεγάλη τυχαιοποιημένη δοκιμή σε σχολεία της Σαγκάης έδειξε ότι μόλις 40-80 λεπτά επιπλέον χρόνου σε εξωτερικούς χώρους καθημερινά είναι αρκετά για να μειώσουν τις νέες διαγνώσεις μυωπίας κατά 11-16%. Οι μετρήσεις έδειξαν ότι η παραμονή σε εξωτερικό περιβάλλον για 120-150 λεπτά την ημέρα, όπου η ένταση του φωτός είναι πολύ υψηλότερη από οποιονδήποτε εσωτερικό χώρο, προσφέρει ουσιαστική προστασία και επιβραδύνει την αξονική επιμήκυνση του ματιού, δηλαδή τη δομική αλλαγή κατά την οποία ο οφθαλμικός βολβός γίνεται σταδιακά πιο «μακρύς», οδηγώντας στη μυωπία.

Κάθε προσέγγιση για τον έλεγχο της μυωπίας θα αποτυγχάνει αν πιέζουμε τα μάτια μας να προσαρμόζονται σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού για μεγάλα χρονικά διαστήματα. iStock

Γιατί θα αποτυγχάνουν οι προσπάθειες πρόληψης της μυωπίας

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αν επαληθευτεί ο προτεινόμενος μηχανισμός, ανοίγει νέο μονοπάτι για τον έλεγχο του επιπολασμού της μυωπίας. Η λύση περιλαμβάνει την έκθεση των οφθαλμών σε ασφαλή επίπεδα έντονου φωτισμού, διατηρώντας τη συστολή της κόρης εντός ελεγχόμενων ορίων.

Για τον περιορισμό της στένωσης της κόρης μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορες προσεγγίσεις, όπως:

• Φακοί που μειώνουν την ανάγκη προσαρμογής, π.χ. πολυεστιακοί φακοί ή φακοί που μειώνουν την αντίθεση.
• Φαρμακευτική παρέμβαση, με σταγόνες ατροπίνης που μπλοκάρουν τους υπεύθυνους για τη συστολή μυς.
• Περισσότερος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους, κοιτάζοντας σε μακρινές αποστάσεις ώστε να μην αναγκάζονται τα μάτια να προσαρμοστούν.

Το σημαντικότερο, καταλήγουν, είναι ότι ο νέος αυτός μηχανισμός προβλέπει πως κάθε προσέγγιση για τον έλεγχο της μυωπίας θα αποτυγχάνει αν πιέζουμε τα μάτια μας για μεγάλα χρονικά διαστήματα να προσαρμόζονται σε εσωτερικούς χώρους και σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.