ΠΟΙΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΟΗΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΟ ΦΑΣΜΑ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ

Η σωματική δραστηριότητα συνδέεται στενά με την κινητική ανάπτυξη και τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας παιδιών στο φάσμα του αυτισμού. Μια ανασκόπηση από την Ιταλία εντοπίζει ποιες δραστηριότητες είναι πιο αποτελεσματικές, από τις οργανωμένες ασκήσεις έως το ελεύθερο παιχνίδι.

Αυτό που για τα περισσότερα παιδιά είναι χαρά και ξεγνοιασιά (το τρέξιμο στην παιδική χαρά, η ισορροπία στο ποδήλατο ή οι βουτιές στο νερό) είναι αναγκαίο για εκείνα που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού. Έρευνες δείχνουν ότι έως και το 86,9% των παιδιών στο φάσμα του αυτισμού αντιμετωπίζει δυσκολίες σε τομείς όπως η ισορροπία, ο συντονισμός, η λεπτή κινητικότητα και η γενική κινητική επάρκεια, και ότι η φυσική δραστηριότητα, ως οργανωμένη άσκηση όσο και μέσα από το παιχνίδι, και η κοινωνική αλληλεπίδραση συνδέονται στενά με την κινητική ανάπτυξη, τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας και της αυτοπεποίθησης.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι κινητικές δυσκολίες εμφανίζονται συνήθως σε πολύ πρώιμο στάδιο της ανάπτυξης, συνεπώς υπάρχει περιθώριο για έγκαιρες παρεμβάσεις. Το ερώτημα είναι ποια είδη ασκήσεων και δραστηριοτήτων λειτουργούν καλύτερα για τα παιδιά με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ).

Στο ερώτημα θέλησε να απαντήσει ομάδα του Πανεπιστημίου της Πάρμα στην Ιταλία, μέσα από μια συστηματική ανασκόπηση 16 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών, με στοιχεία για 465 παιδιά ηλικίας 6 έως 11 ετών, και την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων όπως η γιόγκα, οι πολεμικές τέχνες, η υδροθεραπεία, οι μουσικοκινητικές δραστηριότητες και τα προγράμματα φυσικής αγωγής στο σχολείο. Πράγματι, η δημοσίευσή τους στο Applied Sciences, αναφέρει ότι οι περισσότερες μελέτες (80%) κατέγραψαν σαφείς βελτιώσεις στον κινητικό συντονισμό.

H φυσική δραστηριότητα, ως οργανωμένη άσκηση όσο και μέσα από το παιχνίδι, και η κοινωνική αλληλεπίδραση συνδέονται στενά με την κινητική ανάπτυξη, τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας και της αυτοπεποίθησης σε παιδιά με διαταραχές αυτιστικού φάσματος. iStock

Πώς ωφελούν οι ασκήσεις και δραστηριότητες ξηράς

Η πλειονότητα των ερευνών επικεντρώνονταν σε προγράμματα ξηράς, με δραστηριότητες που ενισχύουν τον συντονισμό, την ισορροπία και τη μυϊκή δύναμη, τα οποία είναι οικονομικά και εφαρμόζονται εύκολα σε σχολεία, αθλητικούς χώρους ή στο σπίτι.

Το πρόγραμμα SPARK

Ένα από τα πιο γνωστά μοντέλα που εξετάστηκε είναι το πρόγραμμα SPARK (Sports, Play and Active Recreation for Kids), που αναπτύχθηκε αρχικά για μαθητές δημοτικού με στόχο να αυξήσει τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας εντός και εκτός σχολείου. Το SPARK συνδυάζει φυσική αγωγή με στοιχεία αυτονομίας και αυτοδιαχείρισης, ώστε να ενθαρρύνει τα παιδιά να παραμένουν ενεργά στην καθημερινότητά τους.

Τα παιχνίδια με μπάλα ενισχύουν τον συντονισμό και τη συνεργασία. iStock

Οι δραστηριότητες οργανώνονται σε σύντομα μπλοκ και περιλαμβάνουν αερόβιο παιχνίδι, χορευτικές κινήσεις, περπάτημα ή χαλαρό τρέξιμο και σχοινάκι, καθώς και παιχνίδια δεξιοτήτων, όπως μπάσκετ, ποδόσφαιρο ή Frisbee, που προάγουν τον συντονισμό και τη συνεργασία. Στο αρχικό μοντέλο προτείνονται τρεις συνεδρίες την εβδομάδα διάρκειας 30 λεπτών περίπου και, όπως διαπιστώθηκε, έχει απτά οφέλη στην ευκινησία, την ισορροπία, τον αμφίπλευρο συντονισμό και τη δύναμη των παιδιών.

Γιόγκα και πολεμικές τέχνες

Μια δεύτερη κατηγορία αποτέλεσαν λιγότερο «αθλητικές» ασκήσεις και δραστηριότητες, με χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• τη γιόγκα, που φάνηκε ότι ενισχύει τις αδρές κινητικές δεξιότητες, τον αμφίπλευρο συντονισμό και τις εκτελεστικές λειτουργίες χάρη στον συνδυασμό κίνησης, ελεγχόμενης αναπνοής και σωματικής επίγνωσης,
• τις πολεμικές τέχνες (π.χ. ταεκβοντό) που, με τις επαναλαμβανόμενες κινήσεις και τη δομημένη προπόνηση, βελτιώνουν την ισορροπία και τον έλεγχο της στάσης, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την αυτοπεποίθηση,
• οι δραστηριότητες με μουσική, που αξιοποιούν τον ρυθμό και βοηθούν τα παιδιά να συγχρονίζουν τις κινήσεις τους και να ρυθμίζουν την κινητική τους απόκριση.

H γιόγκα ενισχύει τις αδρές κινητικές δεξιότητες, τον αμφίπλευρο συντονισμό και τις εκτελεστικές λειτουργίες χάρη στον συνδυασμό κίνησης και ελεγχόμενης αναπνοής. iStock

Τα οφέλη από τις ασκήσεις στο νερό

Αν και η έρευνα για τις παρεμβάσεις στο νερό ήταν σχετικά περιορισμένη, το συμπέρασμα για την αποτελεσματικότητά τους ήταν ιδιαίτερα θετικό και τις συνέδεσε με:

• βελτίωση της στατικής και δυναμικής ισορροπίας
• καλύτερο συντονισμό
• ενίσχυση της δύναμης και αντοχής
• αυξημένη ευλυγισία

Η άνωση διευκολύνει την κίνηση και επιτρέπει σε παιδιά με κινητικές δυσκολίες να εκτελούν ασκήσεις με μεγαλύτερη άνεση. iStock

Η ερευνητική ομάδα παρατηρεί ότι το υδάτινο περιβάλλον προσφέρει έντονα αισθητηριακά ερεθίσματα και μοναδικά χαρακτηριστικά στην σωματική δραστηριότητα. Αφενός, η άνωση διευκολύνει την κίνηση και επιτρέπει σε παιδιά με κινητικές δυσκολίες να εκτελούν ασκήσεις με μεγαλύτερη άνεση. Αφετέρου, η φυσική αντίσταση του νερού ενεργοποιεί τους μυς και συμβάλλει στην ανάπτυξη δύναμης και αντοχής. Τέλος, οι ασκήσεις στο νερό ενισχύουν την αίσθηση του σώματος στον χώρο, όπως δείχνει η πρόοδος των παιδιών στο να πιάνουν και να ρίχνουν την μπάλα κατά το παιχνίδι στην πισίνα.

ΤΟ 86,9% ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΦΑΣΜΑ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΕ ΤΟΜΕΙΣ ΟΠΩΣ Η ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ, Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ, Η ΛΕΠΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΕΠΑΡΚΕΙΑ.

Η μελέτη για τη Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος στην καθημερινότητα

Η ανασκόπηση επιβεβαίωσε τα οφέλη της άσκησης και τους παιχνιδιού, εντόπισε ωστόσο και αδυναμίες στις μελέτες, πολλές εκ των οποίων δεν περιέγραφαν λεπτομερώς το επίπεδο λειτουργικότητας ή τη βαρύτητα των συμπτωμάτων στα παιδιά με ΔΑΦ, δυσκολεύοντας, έτσι, τη σύγκριση των αποτελεσμάτων. Έπειτα, η ανάπτυξη εργαλείων αξιολόγησης ειδικά σχεδιασμένων για παιδιά με ΔΑΦ θα πρέπει να αποτελέσει τον επόμενο σημαντικό στόχο της σχετικής έρευνας, με στόχο τη διαμόρφωση πιο αποτελεσματικών προγραμμάτων άσκησης μέσα από ξεκάθαρο πλαίσιο.

Σε κάθε περίπτωση, το γενικό συμπέρασμα είναι πως η ωφέλιμη καθημερινή κίνηση μπορεί να ενταχθεί εύκολα στο πρόγραμμα ενός παιδιού, είτε πρόκειται για σπορ, παιχνίδια με μπάλα και κυνηγητό, είτε για απλές στάσεις γιόγκα ή δραστηριότητες με μουσική.

Η επιστημονική βιβλιογραφία επιβεβαιώνει πως τα δομημένα προγράμματα άσκησης μπορούν να συντελέσουν ουσιαστικά την ανάπτυξη των ατόμων με ΔΑΦ και το πιο σημαντικό: η σωματική δραστηριότητα συνδέεται και με τη συνολική ευεξία.