ΠΟΙΟ ΚΟΙΝΟ ΣΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥΣ ΕΧΟΥΝ ΟΙ SUPERAGERS;

Γιατί κάποιοι άνθρωποι παραμένουν πνευματικά οξυδερκείς στα 80 και τα 90 τους; Να τι αποκαλύπτουν 25 χρόνια έρευνας σε εγκεφάλους «superagers».

Δεν είμαστε λίγοι όσοι αναρωτιόμαστε σε τι κατάσταση θα βρίσκεται η διανοητική μας οξύτητα όσο μεγαλώνουμε. Συχνά, ο φόβος είναι ο ίδιος: μήπως κάποια στιγμή, η σκέψη και η μνήμη μας δεν λειτουργούν όπως παλιά. Πόσες φορές άλλωστε έχουμε ακούσει ή έχουμε πει ότι «δεν θέλουμε να χάσουμε τα… λογικά μας»; Τι θα γινόταν, λοιπόν, αν μπορούσαμε να διατηρήσουμε τον εγκέφαλό μας σε εξαιρετική κατάσταση μέχρι τα βαθιά γεράματα;

Δεν πρόκειται για ένα απατηλό όνειρο. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ίσως πλησιάζουμε στο να κατανοήσουμε πώς κάποιοι άνθρωποι άνω των 80 ετών καταφέρνουν κάτι τέτοιο. Το κλειδί βρίσκεται στη μελέτη μιας ιδιαίτερης ομάδας ηλικιωμένων, των λεγόμενων superagers, των ανθρώπων δηλαδή των οποίων οι γνωστικές λειτουργίες θυμίζουν εκείνες ατόμων πολύ νεότερων.

Οι superagers είναι κοινωνικοί και επίμονοι

Σε δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Northwestern παρουσιάζουν όσα έμαθαν έπειτα από 25 χρόνια μελέτης περισσότερων από 100 superagers, αλλά και τη μετά θάνατον ανάλυση 77 εγκεφάλων superagers. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι εγκέφαλοι αυτών των ανθρώπων διαθέτουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία ίσως τους επιτρέπουν να διατηρούν τη γνωστική τους λειτουργία σε εντυπωσιακά επίπεδα για την ηλικία τους.

Οι ερευνητές του Northwestern προσπάθησαν, επίσης, να εντοπίσουν αν υπάρχουν κοινά στοιχεία στον τρόπο ζωής ή την προσωπικότητα των superagers. Αν και εξέτασαν διάφορους πιθανούς παράγοντες, μόνο ένα χαρακτηριστικό ξεχώρισε με συνέπεια: η κοινωνικότητα.

pexels Rene Terp

«Είναι άνθρωποι που ζουν τη ζωή με τους δικούς τους όρους», λέει η Tamar Gefen, μία από τους συγγραφείς της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Northwestern.

Αυτό μπορεί να σημαίνει ενεργή συμμετοχή στην κοινότητα, εθελοντισμό ή ακόμη και πιο αντισυμβατικές επιλογές ζωής, όπως πολλαπλές ερωτικές σχέσεις, κάτι που αναφέρθηκε από ορισμένους συμμετέχοντες της μελέτης. Με άλλα λόγια, οι superagers φαίνεται να μοιράζονται μια έντονη αίσθηση αυτονομίας, αλλά και μια βαθιά ανάγκη για σύνδεση με τους άλλους.

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει στους εγκεφάλους τους είναι ότι διαθέτουν παχύτερη πρόσθια έλικα του προσαγωγίου. Πρόκειται για μια περιοχή του εγκεφάλου που δεν συνδέεται τόσο με τη μνήμη όσο με την κινητοποίηση και την επιμονή. «Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι οι superagers είναι πιο πρόθυμοι να καταβάλουν προσπάθεια όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες», λέει η Alexandra Touroutoglou, επίκουρη καθηγήτρια νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Harvard.

ΟΙ SUPERAGERS ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΜΟΙΡΑΖΟΝΤΑΙ ΜΙΑ ΕΝΤΟΝΗ ΑΙΣΘΗΣΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΒΑΘΙΑ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ.

Τι ξεχωρίζει στον εγκέφαλο ενός superager

Ένα από τα βασικά ευρήματα της μελέτης είναι ότι η λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού συμβαίνει πολύ πιο αργά στους superagers σε σχέση με τους συνομηλίκους τους. Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλός τους γερνά πιο αργά. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί εμφανίζουν μικρότερη ευαλωτότητα σε νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Παράλληλα, οι superagers φαίνεται να διαθέτουν πιο ισχυρό χολινεργικό σύστημα, ένα σύστημα νευροδιαβιβαστών που συνδέεται στενά με τη μνήμη, τη μάθηση και τη συγκέντρωση. Οι νευρώνες αυτού του συστήματος επικοινωνούν μέσω της ακετυλοχολίνης, ουσίας κρίσιμης για τη διατήρηση της εγρήγορσης και της πνευματικής διαύγειας.

Η μελέτη έδειξε ότι στους εγκεφάλους των superagers υπάρχει μικρότερη ποσότητα του ενζύμου ακετυλοχολινεστεράση, το οποίο διασπά την ακετυλοχολίνη. Αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι η ουσία παραμένει ενεργή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στον εγκέφαλό τους, ενισχύοντας έτσι τη λειτουργία της μνήμης.

Επίσης, οι εγκέφαλοι των superagers φαίνεται να είναι πιο ανθεκτικοί στις εγκεφαλικές αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

pexels Italo Melo

Παίζει ρόλο ο τρόπος ζωής;

Παραδόξως, η συγκεκριμένη μελέτη δεν εντόπισε σημαντικές διαφορές στη γνωστική απόδοση μεταξύ superagers που ακολουθούσαν έναν υγιεινό τρόπο ζωής και εκείνων που δεν ακολουθούσαν. Οι ειδικοί, ωστόσο, τονίζουν ότι η μελέτη δεν παρακολούθησε τους συμμετέχοντες από νεαρή ηλικία, επομένως δεν μπορεί να αποδείξει αν αυτές οι συμπεριφορές επηρεάζουν τελικά την έκβαση.

Άλλες έρευνες, πάντως, δείχνουν ότι ο τρόπος ζωής εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο στην υγεία του εγκεφάλου, ενώ ρόλο ίσως να παίζουν και τα γονίδια.

Προς το παρόν, πάντως, οι επιστήμονες παραδέχονται ότι γύρω από τους superagers υπάρχουν περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις.