ΠΑΡΑΜΥΘΟΧΩΡΑ: ΓΝΩΡΙΣΑΜΕ ΤΗΝ ΟΜΑΔΑ ΠΟΥ ΣΥΣΤΗΣΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΤΟ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ

Όλα ξεκίνησαν σε ένα παιδικό δωμάτιο, όταν η Μαρία και η Σπυριδούλα Παπαγεωργίου, χωρίς ακόμα τότε να το ξέρουν, έστηναν αυτό που μερικά χρόνια μετά τα παιδιά μας θα γνώριζαν ως κουκλοθέατρο.

Υπάρχει κάτι πιο μαγικό που να μπορεί να εξελιχθεί μπροστά στα μάτια ενός μικρού παιδιού, από μια κούκλα που ξαφνικά αποκτά ζωή; Μια κούκλα, το απόλυτο σύμβολο φανταστικού παιχνιδιού ανά τους αιώνες, που συνδέει όσο λίγα την παιδική με την ενήλικη ζωή και δημιουργεί μια γέφυρα πάνω στην οποία συνδιαλέγονται ιστορίες και απορίες, μύθοι και παραδόσεις, η αποκάλυψη και η κατανόηση του κόσμου.

Το κουκλοθέατρο έχει έναν χαρακτήρα μυστηριακό, ίσως αυτός να είναι ο λόγος που παραμένει διαχρονικά τόσο δημοφιλές σε όλες τις ηλικίες. Πρόλο που η επίσημη άφιξή του από την Ιταλία στην Ελλάδα δεν χρονολογείται στο πολύ βαθύ παρελθόν (οι πρώτες καταγραφές αναφέρονται στο 1870 ως χρονιά που έγιναν οι πρώτες κουκλοθεατρικές παραστάσεις στην πλατεία του Θησείου), μοιάζει άρρηκτα συνδεδεμένο με την ελληνική παράδοση – σα να υπήρχε στο DNA του πολιτισμού μας από πάντα.

Η Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθέατρου, στις 21 Μαρτίου, με έκανε να αναρωτηθώ τι σημαίνει για εμένα κουκλοθέατρο και αβίαστα η σκέψη μου πήγε στην «Παραμυθοχώρα» και τις παραστάσεις που ανεβάζει η ομάδα Κιβωτός Μύθων πάνω από 25 χρόνια τώρα, αρχικά σε ένα υπέροχο νεοκλασικό του Μετς –που πλέον λειτουργεί ως τουριστικό κατάλυμα– και έπειτα σε άλλες δημοφιλείς σκηνές. Αν έχεις μικρά παιδιά, σίγουρα έχεις απολαύσει κάποιο παραμύθι δραματοποιημένο από τα χεράκια τους!

Οι Σπυριδούλα και Μαρία Παπαγεωργίου δημιουργούν ακόμα τις υπέροχες κούκλες τους από διαλεχτά υλικά, «φυσούν μέσα στα ρουθούνια τους πνοή ζωής» και αφηγούνται τις πιο υπέροχες ιστορίες εμπνευσμένες από σπουδαία ελληνικά παραμύθια ή λαογραφικούς μύθους από κάθε γωνιά της Γης. Τι διαπίστωσα όταν βρέθηκα πρόσφατα ξανά σε παράστασή τους, αρκετά χρόνια μετά την πρώτη φορά; Ότι συνεχίζουν να το κάνουν με αστείρευτο μεράκι, αξιοποιώντας τις πιο εντυπωσιακές τεχνοτροπίες και αιχμαλωτίζοντας την προσοχή μικρών και μεγάλων θεατών, που παρακολουθούν κυριολεκτικά μαγεμένοι.

– Σπυριδούλα και Μαρία είστε ξαδέλφες, οπότε αναπόφευκτα σκέφτομαι ότι η Κιβωτός Μύθων μπορεί να «γεννήθηκε» μέσα σε κάποιο παιδικό δωμάτιο. Σας φαντάζομαι, δηλαδή, μικρά κοριτσάκια να κουνάτε κούκλες με τα χέρια και να αλλάζετε φωνές. Είναι έτσι;

Μαρία: Είμαστε πράγματι πρώτες ξαδέλφες και κολλητές φίλες από κούνια! Το αγαπημένο μου παιχνίδι από παιδί ήταν το θέατρο. Μου άρεσε να δημιουργώ φανταστικούς κόσμους. Παράσερνα σε αυτό και τα παιδιά της γειτονιάς. Έγραφα κείμενα, έφερνα κουστούμια για όλους, κάναμε πρόβες. Πάνω στην αυτοσχέδια σκηνή της αυλής μας ένιωθα τη μεγαλύτερη χαρά.

Σπούδασα σκηνοθεσία. Μια σπουδή που μου άνοιξε τους ορίζοντες. Με έφερε σε επαφή με το έργο σπουδαίων δημιουργών και μου έδωσε την ευκαιρία να εντρυφήσω τόσο στη κινηματογραφική όσο και στη θεατρική γλώσσα. Συνέχισα τη μαθητεία μου για πολλά χρόνια δίπλα σε διακεκριμένους δημιουργούς του θεάτρου, με στόχο την έρευνα τεχνικών υποκριτικής, σκηνοθεσίας και θεατρικής γραφής. Δούλεψα στην τηλεόραση κι έκανα ταινίες μικρού μήκους.

Πρώτη φορά μαγεύτηκα απ’ το κουκλοθέατρο παρακολουθώντας μια σκηνή με μαριονέτες στην ταινία του Κριστόφ Κισλόφσκι «Η διπλή ζωή της Βερόνικα». Λίγο αργότερα, στο αμφιθέατρο της σχολής Σταυράκου, κληθήκαμε ως φοιτητές να κινηματογραφήσουμε έναν μαριονετίστα. Μέσα από τον κινηματογραφικό φακό ανακάλυψα τη μαγεία της κούκλας.

Από την παράσταση «Ο Τζακ και η μαγική φασολιά».

Χρόνια αργότερα –ενώ δούλευα με εξαντλητικούς ρυθμούς στην τηλεόραση και προετοιμαζόμουν για μεταπτυχιακό στο εξωτερικό– βρέθηκα στο σπίτι της Σπυριδούλας να την παρακολουθώ να φτιάχνει με ηρεμία μια κούκλα. Ο χρόνος σταμάτησε ξαφνικά. Ήταν κομβική στιγμή! Από μικρές ονειρευόμασταν να δουλέψουμε μαζί. Συνειδητοποιήσαμε ότι τα εφόδια και η εμπειρία που είχαμε αποκτήσει έχοντας καθεμία χαράξει τη δική της επαγγελματική πορεία ήταν αλληλοσυμπληρούμενα. Αποφασίσαμε να παραιτηθούμε από τις δουλειές μας! Να ενώσουμε τις δυνάμεις μας, την αγάπη μας για την τέχνη και τα παιδιά και να δημιουργήσουμε την ομάδα μας.

Σπυριδούλα: Η αγάπη μου για τα παιδιά και την εκπαίδευση με οδήγησε να σπουδάσω Παιδαγωγικά Προσχολικής Ηλικίας. Εκεί ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με το κουκλοθέατρο και από την πρώτη στιγμή με μάγεψε. Με ενθουσίασε όλη η διαδικασία της δημιουργίας: να φτιάχνεις έναν χαρακτήρα από την αρχή, ανακατεύοντας πολτοποιημένο χαρτί με νερό και κόλλα (απλά υλικά) και σμιλεύοντας τα χαρακτηριστικά του προσώπου του να γεννιέται ένα ολόκληρο συμπάν. Στη συνέχεια να σχεδιάζεις το κοστούμι του, να διαλέγεις χρώματα, υφές και κλωστές και να δημιουργείς με τα χέρια σου το ρούχο που ολοκληρώνει τον χαρακτήρα. Εκπαιδεύτηκα στη δημιουργία ιστορίας, το σενάριο, τον κόσμο μέσα στον οποίο θα ζει η κούκλα, μαζί με το σκηνικό και τα αντικείμενα.

Όταν ξεκίνησα να εργάζομαι ως εκπαιδευτικός, άρχισα να παρουσιάζω αυτές τις ιστορίες στους μικρούς μαθητές μου. Η ανταπόκρισή τους ήταν πάντα πολύ θερμή. Μέσα από τις κούκλες μπορούσα να επικοινωνώ με τα παιδιά με έμμεσο, δημιουργικό τρόπο, να περνάω μηνύματα και ιδέες χωρίς διδακτισμό. Τα παιδιά ταυτίζονται πολύ εύκολα με τις κούκλες και αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη μαγεία.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑΥΤΙΖΟΝΤΑΙ ΕΥΚΟΛΑ ΜΕ ΤΟ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ, ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΚΟΥΚΛΕΣ ΚΑΙ Ο ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΕΙΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΝΙΩΘΟΥΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ.

Από τότε δεν σταμάτησα ποτέ να δημιουργώ κούκλες. Συμμετείχα σε σεμινάρια και εργαστήρια για διαφορετικά είδη κούκλας, για τεχνικές κατασκευής και εμψύχωσης, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Παράλληλα, διεύρυνα τις γνώσεις μου σε θέματα ψυχολογίας των παιδιών σε σχέση με το παιχνίδι και τις τέχνες, μέσα από την παιγνιοθεραπεία (play therapy), το θεατρικό παιχνίδι και τη μουσικοκινητική αγωγής.

Για να πλαισιώσω και να εξελίξω όσο γίνεται περισσότερο τη δουλειά μου στο κουκλοθέατρο συνέχισα της σπουδές μου για αρκετά χρόνια στη σκηνογραφία και την ενδυματολογία, γιατί η διαμόρφωση και η δημιουργία του σκηνικού χώρου αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό πεδίο της τέχνης που με συναρπάζει. Παράλληλα, καλλιέργησα τις γνώσεις μου στον τομέα των εικαστικών τεχνών, ασχολούμενη με τη ζωγραφική, τη γλυπτική και τις κατασκευές. Παρακολούθησα μαθήματα φωνητικής, μιας και η φωνή στο κουκλοθέατρο είναι από τα πιο σημαντικά εκφραστικά μέσα, κινησιολογία, story telling.

Με τη Μαρία συναντήθηκαν οι δρόμοι μας έπειτα από διαφορετικές επαγγελματικές πορείες και σε μια φάση που είχα αποφασίσει να αφήσω την εκπαίδευση και να αφοσιωθώ στο κουκλοθέατρο και τις παιδικές εκδηλώσεις. Όταν μια μέρα έφτιαχνα κούκλες στο σπίτι με επισκέφτηκε και αυθόρμητα της είπα: πάμε να το κάνουμε μαζί;

– Αποφασίζετε, λοιπόν, να γίνετε κουκλοπαίκτριες. Γιατί έτσι; Δεν είναι πιο δύσκολο το κουκλοθέατρο;

Σπυριδούλα: Γιατί το κουκλοθέατρο σου δίνει τη δυνατότητα να μιλήσεις κατευθείαν στην ψυχή των παιδιών με έναν έμμεσο τρόπο. Τα παιδιά ταυτίζονται με μεγαλύτερη ευκολία, γιατί οι κούκλες και ο μικρόκοσμός τους μοιάζουν με τα παιχνίδια τους, με το δωμάτιό τους, με τα λούτρινα, τα αυτοκινητάκια και τα σπιτάκια τους. Όλος αυτός ο μικρός κόσμος τους είναι οικείος και τα κάνει να νιώθουν ασφάλεια.

Από την παράσταση «Ο Τρομάρας».

Το κουκλοθέατρο είναι ιδιαίτερα απαιτητικό, ειδικά με τον τρόπο που έχουμε επιλέξει να το κάνουμε εμείς αλλά και πολλοί ακόμη συνάδελφοι που ασχολούνται με αυτό. Είμαστε ταυτόχρονα δημιουργοί και ερμηνεύτριες. Είναι μια διαδικασία δύσκολη αλλά και βαθιά δημιουργική, γιατί καταπιανόμαστε με όλα τα στάδια της παράστασης: από το σενάριο και τις κατασκευές μέχρι τα κοστούμια, τα σκηνικά και τις επιλογές της μουσικής, για να φτάσουμε τελικά στο σημείο όπου ζωντανεύουμε και παίζουμε την ιστορία στη σκηνή.

Είναι σύνηθες για εμάς να μαθαίνουμε τα λόγια μας, να διαλέγουμε μουσικές και την ίδια στιγμή να φτιάχνουμε ένα χεράκι για μια κούκλα ή να ράβουμε ένα μικρό σκουφάκι. Συνδυάζουμε, λοιπόν, πολλές τέχνες μαζί, που απαιτούν γνώσεις γλυπτικής, σκηνογραφίας, σκηνοθεσίας, υποκριτικής, ζωγραφικής και ενδυματολογίας.

Μαρία: Η Σπυριδούλα ως παιδαγωγός είχε βιώσει τη σύνδεση που είχε το κουκλοθέατρο με τα παιδιά. Εγώ το ένιωσα όταν ανεβάσαμε την πρώτη μας παράσταση, «Ο Τρομάρας» του Γεωργίου Βιζυηνού. Η κούκλα ξαφνικά στα χέρια μας ήταν ένα ζωντανό μέσο επικοινωνίας ανάμεσα σε εμάς και τα παιδιά. Κάθε μας λέξη, κίνηση, κάθε μας ανάσα μπορούσε να μιλήσει κατευθείαν στην καρδιά τους! Ο ενθουσιασμός τους κατά τη διάρκεια της παράστασης και η αγάπη που εισπράτταμε ήταν κάτι πρωτόγνωρο για μένα και εξακολουθεί να μου δίνει την ίδια χαρά μέχρι σήμερα.

Αφιερωθήκαμε σε αυτή την τέχνη και προσπαθήσαμε μέσα στα χρόνια να καλλιεργήσουμε τα εκφραστικά μας μέσα και να εξελιχθούμε ως καλλιτέχνες. Ταξιδέψαμε στο εξωτερικό σε χώρες που το κουκλοθέατρο αποτελεί αντικείμενο πανεπιστημιακών σπουδών, παρακολουθήσαμε φεστιβάλ, σεμινάρια, εργαστήρια και μέχρι σήμερα συνεχίζουμε με τον ίδιο ενθουσιασμό να αναζητάμε οτιδήποτε μπορεί να μας δώσει έμπνευση.

– Πώς φτιάχνετε τις κούκλες και τι τις κάνετε όταν ο κύκλος παραστάσεων ολοκληρωθεί;

Σπυριδούλα: Για να φτιάξουμε μια κούκλα ξεκινάμε πάντα από την έρευνα. Έπειτα περνάμε στον σχεδιασμό με σκίτσα, ζωγραφιές και πολλές συζητήσεις, μέχρι να καταλήξουμε στον τελικό σχεδιασμό του χαρακτήρα που θέλουμε να δημιουργήσουμε.

ΤΟ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΟ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΑΠΑΙΤΗΤΙΚΟ, ΓΙΑΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΥΤΡΙΕΣ.

Ανάλογα με το έργο που έχουμε, την αισθητική που έχουμε αποφασίσει, τη δράση της κούκλας και την κλίμακα επιλέγουμε και τα υλικά από τα οποία θα κατασκευαστεί, όπως χαρτοπολτό, ξύλο, αφρολέξ, ύφασμα ή χαρτόνι. Χρησιμοποιούμε διάφορα είδη κούκλας, όπως γαντόκουκλες, μαρότ, κούκλες άμεσης κίνησης ανθρωπίνων διαστάσεων και γιγαντόκουκλες. Το είδος της κούκλας εξαρτάται από τον τρόπο που θα αποφασίσουμε να παρουσιάσουμε την παράσταση. Υπάρχουν παραστάσεις στις οποίες φαινόμαστε κι εμείς πίσω από την κούκλα και άλλες στις οποίες βρισκόμαστε πίσω από το σκηνικό και φαίνονται μόνο οι κούκλες.

Όταν μια παράσταση ολοκληρωθεί, οι κούκλες φυλάσσονται στο εργαστήριό μας. Αυτό είναι ένα από τα όμορφα στοιχεία του κουκλοθέατρου: οι ήρωες και το παραμύθι μπορούν, μετά από ένα ή δύο χρόνια, να επιστρέψουν στη σκηνή.

– Γιατί μερικά παιδάκια τρομάζουν στο κουκλοθέατρο;

Σπυριδούλα: Συχνά τα παιδιά έχουν φοβίες – όπως, βέβαια, κι εμείς οι ενήλικες. Ο φόβος για το σκοτάδι είναι ο πιο συνηθισμένος και κάποιες φορές δυσκολεύονται ακόμη και να μπουν σε μια αίθουσα θεάτρου.

Είμαστε, όμως, ευαισθητοποιημένες σε θέματα ψυχολογίας των παιδιών γι’ αυτό και από την πρώτη στιγμή προσπαθούμε να προσεγγίσουμε τα παιδιά με τέτοιο τρόπο ώστε να ελαφρύνουμε όσο γίνεται αυτές τις φοβίες. Ξεκινάμε τις παραστάσεις μας πάντα κάνοντας μια μικρή εισαγωγή με ανοιχτά φώτα. Λέμε λίγα λόγια για το έργο και έπειτα μιλάμε για τις κούκλες μας: πώς τις κατασκευάσαμε και με ποια υλικά. Πολλές φορές, όταν έχουμε πολύ μικρές ηλικίες, τους δείχνουμε και κάποιες από τις κούκλες.

Από την παράσταση «Η Δόνα Τερηδόνα», βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Ευγένιου Τριβιζά.

Με αυτόν τον τρόπο ξεκινά μια διαδικασία απομυθοποίησης. Τους εξηγούμε ότι οι κούκλες «ζωντανεύουν» με τη δική μας κίνηση και με τη φωνή μας, ενώ συχνά αλλάζουμε τη φωνή μας μπροστά τους για να τους δείξουμε πώς γίνεται.

Επιλέγοντας αυτόν τον τρόπο προσέγγισης, είναι ελάχιστες μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια οι περιπτώσεις παιδιών που φοβούνται τις κούκλες στις παραστάσεις μας. Θυμάμαι μάλιστα κάποια παιδιά που, ενώ στην αρχή παρακολουθούσαν με φόβο, στο τέλος της παράστασης πλησίασαν τις κούκλες, τις άγγιξαν και κάποιες φορές τις αγκάλιασαν. Και αυτό είναι πραγματικά πολύ όμορφο και ανακουφιστικό.

– Αυτά που δεν τρομάζουν πάντως παρακολουθούν κυριολεκτικά μαγεμένα. Τι είναι αυτό που σας κάνει να νιώθετε περισσότερο υπερήφανες για το έργο σας;

Σπυριδούλα: Αυτό που μας κάνει περήφανες είναι οι στιγμές που αντλούμε κάθε μέρα από τις παραστάσεις μας: το λαμπύρισμα των ματιών των παιδιών όταν αφηγούμαστε τις ιστορίες. Είναι τα λόγια που ακούμε όταν τελειώνει η παράσταση τόσο από τα παιδιά όσο και από τους εκπαιδευτικούς ή τους γονείς:

• «Κυρία είναι η πιο όμορφη Τρίτη της ζωής μου».
• «Θα το ξαναπαίξετε;»
• «Θα έρθω την Κυριακή με τη μαμά μου!»

Και όντως υπάρχουν παιδιά που έρχονται ξανά και ξανά και είναι το ίδιο χαρούμενα με την πρώτη φορά.

Το ακόμη πιο συγκινητικό είναι όταν έρχονται παιδιά που τώρα είναι πια ενήλικες. Πολλά απ' αυτά σπουδάζουν παιδαγωγικά ή θέατρο και έρχονται να δουν παράστασή μας ξανά, μας εκφράζουν την αγάπη τους και κάποια από αυτά μας έχουν πει ότι έχουμε βάλει κι εμείς ένα λιθαράκι στην απόφασή τους ή ότι μας έχουν μέσα τους σαν μια γλυκιά ανάμνηση... Ανεκτίμητο!

– Σε μια εποχή που η αφήγηση περνά όλο και περισσότερο μέσα από τις οθόνες, τι κρατά το κουκλοθέατρο ζωντανό, όχι μόνο για τα παιδιά, αλλά και για τους ενήλικες που τα συνοδεύουν;

Σπυριδούλα: Ναι, πραγματικά ζούμε στην εποχή της οθόνης και ο ποιοτικός χρόνος μεταξύ γονιού και παιδιού συνεχώς χάνει έδαφος. Τα παιδιά, όμως, έχουν ανάγκη την ανθρώπινη παρουσία, το παιχνίδι, την επαφή. Το κουκλοθέατρο προσφέρει μια γέφυρα ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα.

Η ΚΟΥΚΛΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΖΩΝΤΑΝΟ ΜΕΣΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΕΜΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.

Η ζωντάνια της κούκλας που κινείται μπροστά στα μάτια των παιδιών, η αίσθηση της κοινής εμπειρίας, η αλληλεπίδραση και η δυνατότητα να γελάσουν μαζί με τους γονείς τους δίνουν μοναδικές εμπειρίες. Οι οθόνες μπορεί να δείχνουν εικόνες αλλά δεν μπορούν να προσφέρουν τη φυσική αλληλεπίδραση, ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο, ένα νεύμα.

– Πριν από 20 περίπου χρόνια συνεργαστήκατε με τον Θάνο Μικρούτσικο, ο οποίος έγραψε μουσική για κάποια έργα σας. Μιλήστε μου για τη συνεργασία αυτή.

Μαρία: Η συνεργασία μας με τον Θάνο Μικρούτσικο ήρθε απροσδόκητα και υπήρξε για εμάς ένα πολύτιμο δώρο, για το οποίο θα είμαστε πάντα ευγνώμονες. Είχαμε μόλις δημιουργήσει την πρώτη μας κουκλοθεατρική στέγη στην οδό Ξενοφάνους, στο Μετς. Εκεί ήρθε με την οικογένειά του να παρακολουθήσει μια παράστασή μας και ενθουσιάστηκε.

Από την παράσταση «Μια περιπέτεια για τον Ρωμαίο», βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Μαρίας Παπαγιάννη, σε μουσική Θάνου Μικρούτσικου.

Όταν αργότερα αποφασίσαμε να ζωντανέψουμε στη σκηνή το παραμύθι της Μαρίας Παπαγιάννη «Μια περιπέτεια για τον Ρωμαίο», ο Θάνος Μικρούτσικος είχε τη γενναιοδωρία να προτείνει ο ίδιος να γράψει τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης. Στην πρώτη μας πρόβα μαζί του στο πιάνο είχαμε αγωνία και μεγάλο τρακ.

Με έναν δικό του, σχεδόν μαγικό τρόπο, από την πρώτη στιγμή μάς έκανε να νιώσουμε άνετα. Με ηρεμία, γνώση και διακριτική καθοδήγηση, το τραγούδι βγήκε σχεδόν… μαγικά.

Ερχόταν συχνά να δει την παράσταση και πάντα είχε έναν καλό λόγο να πει. Έτσι πέρασε μια ολόκληρη χρονιά με το τραγούδι: «Ψάχνει, ψάχνει, ο Ρωμαίος ψάχνει…».

Στην τελευταία μας παράσταση μάς πρότεινε να γράψει μουσική και για το επόμενο έργο μας. Έτσι γεννήθηκε «Ο Φαντασμένος» της αγαπημένης συγγραφέως των παιδικών μας χρόνων Ζωρζ Σαρρή – μια ακόμη πολύτιμη συνεργασία με τραγούδια που αγαπήθηκαν πολύ. Τους στίχους για τα τραγούδια της παράστασης έγραψε η αείμνηστη Μελίνα Καρακώστα.

– Με ποια κριτήρια επιλέγετε τις αρχετυπικές ιστορίες που μεταφέρετε στη σύγχρονη ελληνική οικογένεια;

Μαρία: Το να επιλέξεις μια ιστορία για να την ανεβάσεις στη σκηνή είναι πάντα μια δύσκολη απόφαση. Κάθε φορά τα κριτήρια ποικίλλουν. Όλα όμως ξεκινούν από την ανάγκη μας να μοιραστούμε με τα παιδιά ιστορίες που θα μιλήσουν στην καρδιά μας και θα ανοίξουν μια χαραμάδα φωτός, ακόμα κι αν η πραγματικότητα που ζούμε είναι δύσκολη.

Συστηθήκαμε στο κοινό με την παράσταση «Ο Τρομάρας», ένα παραμύθι του Γεώργιου Βιζυηνού, και συνεχίσαμε με το παραμύθι «Η Μηλιά» του Εμμανουήλ Ροΐδη. Τα παραμύθια αυτά δεν είχαν παρουσιαστεί ποτέ ξανά και ήταν χαρά για εμάς να συστήσουμε στα παιδιά το έργο τους και να ζωντανέψουμε με κούκλες αυτές τις ιστορίες.

ΤΟ ΠΙΟ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΟΤΑΝ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ.

Επόμενη παράσταση ήταν η «Φουφήχτρα, η μάγισσα με την ηλεκτρική σκούπα» του Ευγένιου Τριβιζά. Το σουρεαλιστικό σύμπαν του Ευγένιου Τριβιζά μάς έδινε τη δυνατότητα να εξερευνήσουμε τον μαγικό κόσμο του κουκλοθεάτρου και να πειραματιστούμε, χρησιμοποιώντας διαφορετικές τεχνικές αφήγησης.

Το παραμύθι «Μια περιπέτεια για τον Ρωμαίο» της Μαρίας Παπαγιάννη ήταν ένα έργο που έδινε στα παιδιά τη δυνατότητα να εξερευνήσουν το μαγικό σύμπαν του θεάτρου και της δημιουργίας μιας παράστασης. Έπειτα ήρθε η συνεργασία με τη Ζωρζ Σαρρή, μια συγγραφέα που πάντα θαυμάζαμε, και «Ο Φαντασμένος» ήταν το ιδανικό παραμύθι για να παρουσιαστεί με κούκλες.

Το 2016, που ο πόλεμος της Συρίας είχε επηρεάσει και τη δική μας πραγματικότητα, ανακαλύψαμε το βιβλίο «Η πόλη που έδιωξε τον πόλεμο» του Αντώνη Παπαθεοδούλου. Μια παράσταση που έντυσε με μουσική και τραγούδια ο Φοίβος Δεληβοριάς και μέχρι σήμερα εξακολουθεί να είναι επίκαιρη και να δίνει μια άλλη οπτική αντιμετώπισης απέναντι στη βία. Σίγουρα όλες τις ιστορίες που επιλέγουμε να ανεβάσουμε στη σκηνή τις έχουμε αγαπήσει και είναι χαρά μας να τις μοιραζόμαστε με το κοινό.

– Η φετινή σας παράταση, «Ο Γύρος του Κόσμου με 5 Παραμύθια», δεν έχει ανέβει ξανά και σε αυτή συμμετέχουν 40 κούκλες. Μου μοιάζει κάπως αναδρομική, σα να θέλετε να κάνετε μια ανακεφαλαίωση του έργου σας;

Σπυριδούλα: Ο Γύρος του Κόσμου με 5 Παραμύθια είναι ένα θέμα που ονειρευόμασταν να πραγματοποιήσουμε εδώ και χρόνια. Αυτό το ταξίδι αποτέλεσε για εμάς μια μεγάλη πρόκληση και η περίοδος που δουλέψαμε για την παράσταση ήταν τελικά ιδιαίτερα ευνοϊκή. Εργαστήκαμε για πολλούς μήνες μέσα στην περίοδο της καραντίνας και η δημιουργική αυτή διαδικασία λειτούργησε σαν βάλσαμο μέσα στις δυσκολίες και τα εμπόδια που αντιμετωπίσαμε όλοι οι καλλιτέχνες εκείνη την εποχή.

Η έρευνά μας για την παράσταση απλώθηκε προς κάθε κατεύθυνση: παραμύθια από όλο τον κόσμο, μουσικές, ηχοχρώματα, κουλτούρες, συνήθειες, χρώματα, υφές, η αρχιτεκτονική, τα σπίτια… Το παραμύθι που επιλέξαμε από την κάθε χώρα επηρέασε και έδωσε στοιχεία και πινελιές στα σκηνικά και τις κούκλες μας...

Όλες οι ιστορίες εκτυλίσσονται μέσα σε ένα παιδικό δωμάτιο, όπου κάθε αντικείμενο μεταμορφώνεται: η ντουλάπα, τα ράφια, το κρεβάτι γίνονται το σκηνικό μιας νέας ηπείρου. Κάθε ήπειρος με διαφορετική αισθητική και διαφορετικό τρόπο παιξίματος.

25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΜΟ ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΑΜΕ ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΔΩΣΕΙ ΕΜΠΝΕΥΣΗ.

40 κούκλες ανθρωπίνων διαστάσεων, μαρότ, γαντόκουκλες, μάπετ, δαχτυλοκούκλες, κούκλες άμεσης κίνησης, φιγούρες θεάτρου σκιών, στοιχεία μαύρου θεάτρου και animation ξεδιπλώνονται στη σκηνή και παρασύρουν μικρούς και μεγάλους σε ένα μαγικό ταξίδι σε όλο τον κόσμο.

– Τι θα θέλατε να «διασώσει» η Κιβωτός Μύθων στο μέλλον του κουκλοθεάτρου και τι αισθάνεστε ότι οφείλει να αφήσει πίσω της;

Σπυριδούλα: Θα ήθελα η Κιβωτός Μύθων να διασώσει την ικανότητα του κουκλοθέατρου να ενώνει μικρούς και μεγάλους θεατές, προσφέροντας εμπειρίες που ξυπνούν τη φαντασία και θυμίζουν, μέσα στην εποχή της τεχνολογίας και των οθονών, τη μαγεία της ζωντανής αφήγησης. Θα ήθελα να αφήσει πίσω της μόνο γλυκές αναμνήσεις στις ψυχές των παιδιών.

Μαρία: Την ουτοπία του κουκλοθεάτρου – την πίστη ότι στη σκηνή όλα είναι δυνατά. Στο κουκλοθέατρο δεν υπάρχει τίποτα ακατόρθωτο· ό,τι μπορείς να φανταστείς μπορείς και να το δημιουργήσεις με τα χέρια σου. Αυτή η ελευθερία της φαντασίας είναι η μεγαλύτερη δύναμή του.

Πίσω μας μένουν οι μικρές ματιές και τα χαμόγελα που γεννήθηκαν τη στιγμή της παράστασης – στιγμές που η φαντασία των παιδιών συνάντησε τη δική μας και, για λίγο, όλοι μαζί δημιουργήσαμε έναν κοινό κόσμο.

Η Παραμυθοχώρα ανεβάζει στο Θέατρο 104 (Ευμολπιδών 41, Γκάζι):

• μέχρι τις 29 Μαρτίου το «Η Πόλη που έδιωξε τον πόλεμο» – εισιτήρια εδώ.
• μέχρι τις 26 Απριλίου τον «Γύρο του Κόσμου με 5 Παραμύθια» – εισιτήρια εδώ.