ΠΩΣ Η ΑΣΚΗΣΗ «ΕΠΑΝΑΣΥΝΔΕΕΙ» ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ

Νέα μελέτη καταρρίπτει το στερεότυπο της δυτικής κουλτούρας που συνδέει την υπερβολική γυμναστική με μειωμένη λειτουργία του εγκεφάλου.

Υπάρχει ένας όρος στη δυτική κουλτούρα, το «muscle brain», που αναφέρεται στα άτομα που μοιάζουν να επενδύουν όλη την ενέργειά τους στους μυς, αφήνοντας τον εγκέφαλό τους υποανάπτυκτο. Πρόκειται για ένα εν πολλοίς προσβλητικό στερεότυπο, που εντελώς άστοχα συνδέει και την υπερβολική γυμναστική με τη χαμηλή νοημοσύνη. Eυτυχώς, όλο και περισσότερες έρευνες πλέον το καταρρίπτουν πανηγυρικά.

Η πιο πρόσφατη δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Neuron και πολύ συνοπτικά υποστηρίζει πως η άσκηση γυμνάζει μεν τους μυς, όμως μπορεί να γυμνάζει και τους νευρώνες του εγκεφάλου. Πιο συγκεκριμένα, μελέτη που έγινε σε ποντίκια έδειξε πως οι επαναλαμβανόμενες συνεδρίες άσκησης σε διάδρομο γυμναστικής ενίσχυσαν την καλωδίωση στον εγκέφαλο ενός ποντικού, καθιστώντας ορισμένους νευρώνες πιο γρήγορους στην ενεργοποίηση.

Μπορεί το παραπάνω αποτέλεσμα να μην αποδεικνύει, βέβαια, ότι όσο πιο πολύ γυμνάζεται ένα ποντίκι –και, γιατί όχι, ένας άνθρωπος– τόσο πιο έξυπνο γίνεται, πάντως οπωσδήποτε θέτει τον εγκέφαλό του σε μεγαλύτερη λειτουργία. Μάλιστα, χάρη σε αυτή την «επανακαλωδίωση» τα ποντίκια που μελετήθηκαν εμφάνισαν σταδιακά βελτίωση της αντοχής τους στο τρέξιμο.

Unsplash Fitsum Admasu

Η μελέτη αυτή αποκαλύπτει, λοιπόν, ότι ο εγκέφαλος συμμετέχει ενεργά στη βελτίωση της αντοχής, δηλαδή στην ικανότητα να γίνεται κανείς καλύτερος σε μια σωματική δραστηριότητα χάρη στην επαναλαμβανόμενη εξάσκηση, λέει ο Nicholas Betley, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια στη Φιλαδέλφεια και συν-συγγραφέας της εργασίας.

«Ξέρουμε ότι πάμε για τρέξιμο και οι πνεύμονές μας διαστέλλονται, η καρδιά μας χτυπάει καλύτερα, οι μύες μας ξαναχτίζονται», εξηγεί. «Όλα αυτά τα υπέροχα πράγματα συμβαίνουν και την επόμενη φορά γίνεται ευκολότερο. Δεν περίμενα, όμως, ότι ο εγκέφαλος τα συντόνιζε όλα αυτά».

Τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο όσο δυναμώνουμε;

Για να απαντήσουν σε αυτό, ο Betley και οι συνάδελφοί του αποφάσισαν να επικεντρωθούν στον κοιλιακό-μεσαίο υποθάλαμο, με περιοχή του εγκεφάλου που ρυθμίζει την όρεξη και το σάκχαρο στο αίμα. Στη συνέχεια, η ομάδα μελέτησε μια συγκεκριμένη ομάδα νευρώνων σε αυτήν την περιοχή που παράγουν μια πρωτεΐνη που ονομάζεται στεροειδογενετικός παράγοντας 1 (SF1), η οποία είναι γνωστό ότι παίζει ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού. (Προηγούμενη μελέτη είχε δείξει ότι η διαγραφή του γονιδίου που κωδικοποιεί το SF1 μειώνει την αντοχή σε ποντίκια).

Οι ερευνητές παρακολούθησαν τη δραστηριότητα των νευρώνων SF1 σε ποντίκια που έτρεχαν σε διάδρομο και διαπίστωσαν πως τα κύτταρα αυτά όντως ενεργοποιούνταν με την άσκηση. Μια ομάδα SF1, μάλιστα, έγινε ενεργή μόνο μετά το τέλος της άσκηση. Έπειτα από αρκετές συνεδρίες, ο αριθμός των νευρώνων που ενεργοποιήθηκαν αλλά και το μέγεθος της ενεργοποίησής τους αυξήθηκαν.

iStock

Επιπλέον, όταν οι ερευνητές εξέτασαν φέτες εγκεφάλου ποντικιών που ασκούνταν σταθερά για τρεις εβδομάδες, παρατήρησαν αλλαγές στις ηλεκτρικές ιδιότητες των νευρώνων SF1 σε σύγκριση με ποντίκια που δεν είχαν ασκηθεί επανειλημμένα. Αυτές οι αλλαγές έδειξαν ότι οι νευρώνες στα εκπαιδευμένα ποντίκια είχαν ενεργοποιηθεί πιο εύκολα. Διαπίστωσαν, επίσης, ότι η επαναλαμβανόμενη άσκηση διπλασίαζε τον αριθμό των συνάψεων (συνδέσεων μεταξύ των νευρώνων) που προετοιμάζονταν για να πυροδοτήσουν ένα ηλεκτρικό σήμα.

Τέλος, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την οπτογενετική, μια τεχνική που μπορεί να ενεργοποιήσει ή να αναστείλει γενετικά τροποποιημένους νευρώνες με φως, για να «απενεργοποιήσουν» τους νευρώνες SF1 στα ποντίκια μετά την άσκηση. Όταν αυτοί οι νευρώνες απενεργοποιήθηκαν, τα ποντίκια δεν είχαν πια βελτιωμένη απόδοση τρεξίματος σε βάθος χρόνου, ενώ εξαντλούνταν πιο γρήγορα από τα ποντίκια στα οποία οι νευρώνες SF1 δεν ήταν ποτέ απενεργοποιημένοι.

Στον αντίποδα, όταν σε άλλο πείραμα χρησιμοποιήθηκε η οπτογενετική για να αυξηθεί η δραστηριότητα των νευρώνων SF1 σε ποντίκια μετά την άσκηση, αυτό είχε θεαματικά αποτελέσματα, με τα ποντίκια να τρέχουν πιο μακριά και πιο γρήγορα από τα ζώα που ολοκλήρωσαν την ίδια προπόνηση χωρίς τη συγκεκριμένη «ώθηση».

iStock

Αυτό απέδειξε στους ειδικούς πως όσο περισσότερη άσκηση κάνει κάποιος, τόσο περισσότερες διεγερτικές συνάψεις αναπτύσσονται στον εγκέφαλο και τόσο μεγαλύτερη είναι η αντοχή που μπορεί να έχει.

Τους δημιούργησε και μια επιπλέον πρόκληση: θα μπορούσαν άραγε να ενισχυθούν αυτοί οι νευρώνες στους ανθρώπους προκειμένου να βοηθηθούν άτομα να ανακτήσουν τη μυϊκή τους μάζα έπειτα από κάποια ασθένεια; Ή ακόμα και να βοηθήσουν αθλητές να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους;

Η οπτογενετική είναι μια επεμβατική τεχνική που χρησιμοποιείται κυρίως σε εργαστηριακά ζώα. Επομένως, αυτές οι προοπτικές παραμένουν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. «Προς το παρόν, είναι σημαντικό για τους ανθρώπους να γνωρίζουν ότι η άσκηση δεν αφορά μόνο την ανάπτυξη των μυών, μα αλλάζει ολόκληρο τον εγκέφαλο», καταλήγει ο Betley.