ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΝΩ ΝΑ ΚΟΙΜΑΜΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ;

Γιατί ο ύπνος γίνεται πιο ελαφρύς όσο προστίθενται χρόνια στην ηλικία μας; Είναι η αλλαγή αυτή φυσιολογική ή αποτελεί ένδειξη σοβαρής κατάστασης;

Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι όσο είμαστε μικροί, πολλά πράγματα μας φαίνονται παράξενα, ενώ μεγαλώνοντας τα ίδια αυτά φαινόμενα παύουν να μοιάζουν αλλοπρόσαλλα και αποτελούν φυσιολογικό κομμάτι της ανθρώπινης ζωής. Θυμάμαι, για παράδειγμα, πόσο παράξενο μου φαινόταν που η γιαγιά και η προγιαγιά μου ξυπνούσαν τόσο νωρίς το πρωί και αποκοιμιούνταν με ευκολία στην καρέκλα το μεσημέρι.

Σήμερα, γνωρίζουμε ότι είναι φυσιολογικό να παρατηρούμε αλλαγές στον ύπνο μας, καθώς τα χρόνια περνούν. Μπορεί να περιλαμβάνουν λιγότερες ώρες ύπνου, συχνότερα ξυπνήματα μέσα στη νύχτα και μεγαλύτερη δυσκολία στο να αποκοιμηθούμε.

Ωστόσο, παρά τη διαδεδομένη αντίληψη ότι οι ηλικιωμένοι χρειάζονται λιγότερο ύπνο, τα στοιχεία δείχνουν πως δεν μειώνεται η ανάγκη μας για ξεκούραση, αλλά η ικανότητα του εγκεφάλου μας να εισέρχεται σε βαθύ και συνεχή ύπνο, αναφέρει σε άρθρο της η Elena Urrestarazu Bolumburu, κλινική σύμβουλος στη Μονάδα Ύπνου του Πανεπιστημίου της Ναβάρας.

Ο ύπνος στην τρίτη ηλικία

Ένας από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους ο ύπνος μεταβάλλεται με την ηλικία είναι η απώλεια σταθερότητας στο σύστημα που ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης. Στον νεαρό εγκέφαλο, το σύστημα λειτουργεί σχεδόν σαν διακόπτης: είτε είμαστε ξύπνιοι είτε κοιμόμαστε. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, αυτός ο «διακόπτης» χαλαρώνει.

Παράλληλα, το βιολογικό ρολόι του οργανισμού αλλάζει. Η ομάδα νευρώνων που συντονίζει τους κιρκάδιους ρυθμούς συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά ο ρυθμός του γίνεται πιο αδύναμος και λιγότερο ακριβής. Η «μέρα» του βιολογικού ρολογιού μικραίνει και ξεκινά νωρίτερα. Να, λοιπόν, ο λόγος που οι γιαγιάδες κοιμόντουσαν με τις κότες και ξυπνούσαν με τα κοκόρια.

Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΣΤΑΘΕΡΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΡΟΥΤΙΝΑΣ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ ΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΙΖΟΥΝ ΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΡΟΛΟΙ.

Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη βιολογική ανάγκη για ύπνο που συσσωρεύεται κατά τη διάρκεια της μέρας και σχετίζεται με τη δράση της αδενοσίνης. Αν και ο εγκέφαλος συνεχίζει να μαζεύει κόπωση, ανταποκρίνεται λιγότερο αποτελεσματικά στο σήμα του νευροδιαβιβαστή. Έτσι, η ανάγκη για ύπνο παραμένει, αλλά γίνεται δυσκολότερο να μετατραπεί σε βαθύ και συνεχόμενο ύπνο.

Ο βαθύς ύπνος επηρεάζεται επίσης από δομικές αλλαγές, κυρίως στις μετωπιαίες περιοχές, που με την ηλικία χάνουν πάχος και συνδεσιμότητα. Τα αργά εγκεφαλικά κύματα που χαρακτηρίζουν αυτή τη φάση ύπνου γίνονται πιο αδύναμα και λιγότερο σταθερά.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τέλος, η γήρανση επηρεάζει και τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών εγκεφαλικών περιοχών κατά τη διάρκεια της νύχτας. Παρότι τα συστήματα ύπνου παραμένουν ενεργά, η επικοινωνία τους γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Το αποτέλεσμα είναι ένας ύπνος πιο ρηχός, πιο κατακερματισμένος και λιγότερο αναζωογονητικός.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτά τα χαρακτηριστικά θεωρούνται μέρος της φυσιολογικής γήρανσης και δεν συνεπάγονται απαραίτητα γνωστική έκπτωση.

Πώς ο τρόπος ζωής επηρεάζει τον ύπνο

Ο τρόπος ζωής δεν προκαλεί από μόνος του τη «γήρανση του ύπνου», αλλά μπορεί να την εντείνει. Έτσι, η απώλεια σταθερής καθημερινής ρουτίνας, όπως π.χ. τα ωράρια εργασίας, μπορεί να αποδυναμώσει τα εξωτερικά σήματα που συγχρονίζουν το βιολογικό ρολόι.

Επίσης, σε μεγαλύτερες ηλικίες εμφανίζονται συχνότερα διαταραχές ύπνου, όπως η αποφρακτική άπνοια ύπνου, ενώ χρόνιες παθήσεις και διαταραχές διάθεσης συμβάλλουν σε συχνότερα νυχτερινά ξυπνήματα.

Τέλος, φαρμακευτικά σκευάσματα, όπως υπνωτικά, αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά, β-αναστολείς και διουρητικά, συχνά παρεμβαίνουν είτε στην έναρξη είτε στη σταθερότητα του ύπνου.

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ.

Πότε χρειάζεται να συμβουλευτείς ειδικό;

Η έρευνα έχει αναδείξει τη σημασία του ύπνου για την υγεία του εγκεφάλου. Ωστόσο, είναι ακόμα δύσκολο να οριστεί με ακρίβεια το όριο ανάμεσα στη φυσιολογική γήρανση και σε πρώιμες παθολογικές διεργασίες.

Αν και ο ελαφρύτερος ύπνος είναι αναμενόμενος, ο έντονος κατακερματισμός, τα παρατεταμένα ξυπνήματα και η μόνιμη αίσθηση ότι ο ύπνος δεν σε αναζωογονεί αποτελούν σημεία που χρειάζονται προσοχή. Εξίσου σημαντική είναι η υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της μέρας, ιδιαίτερα όταν επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα.

Ανησυχητικός θεωρείται ο συνδυασμός διαταραχών ύπνου με ήπιες γνωστικές δυσκολίες. Επίσης, αλλαγές στην ποιότητα και όχι μόνο στη διάρκεια του ύπνου μπορεί να αποτελούν ενδείξεις σημαντικότερου προβλήματος. Σημαντικά σημάδια είναι και η αυξανόμενη εξάρτηση από υπνωτικά ή η μειωμένη αποτελεσματικότητα προηγούμενων θεραπειών.

Αν και τίποτα από τα παραπάνω δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση, η παρουσία τους, ειδικά όταν είναι πρόσφατη και προοδευτική, καθιστά απαραίτητη την επίσκεψη σε έναν ειδικό.