ΠΩΣ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙΣ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΝΑ ΝΙΩΘΟΥΝ ΑΣΦΑΛΗ ΣΕ ΔΥΣΚΟΛΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ

Πέντε τρόποι να καλλιεργήσεις το αίσθημα ασφάλειας στα παιδιά σου, ιδίως τώρα που οι καιροί είναι δύσκολοι και η ανασφάλεια μεγάλη.

Αν κάτι χαρακτηρίζει έντονα την εποχή μας, αυτό είναι η διάχυτη ανασφάλεια. Από τα εγχώρια και διεθνή σκάνδαλα μέχρι τους πολέμους εκτός συνόρων αλλά και τη βία που εκτυλίσσεται εντός τους, η αίσθηση σταθερότητας έχει κλονιστεί.

Εκτός κι αν ανήκεις σε εκείνο το μικρό ποσοστό ανθρώπων που δεν χρειάζεται να ανησυχεί για το αν αύριο θα ξυπνήσει χωρίς σπίτι, χωρίς δουλειά, χωρίς δικαιώματα, χωρίς ελευθερία, για τους υπόλοιπους, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο βαριά.

Αν εμείς οι ενήλικες δυσκολευόμαστε να επεξεργαστούμε όλα όσα συμβαίνουν, να τα κατανοήσουμε και να τα διαχειριστούμε, τι συμβαίνει άραγε στο μυαλό των παιδιών; Για τους γονείς και τους κηδεμόνες, αυτή η συνθήκη συνοδεύεται από μια επώδυνη συνειδητοποίηση: η αγάπη, η φροντίδα και η επαγρύπνηση δεν μπορούν να προστατεύσουν τελείως τα παιδιά από έναν κόσμο που μοιάζει όλο και πιο αβέβαιος.

Σύμφωνα με την ψυχαναλύτρια Ρόμπιν Στερν και την αναπτυξιακή ψυχολόγο και επίκουρη καθηγήτρια Νταϊάνα Ντιβέτσα από το Κέντρο Συναισθηματικής Νοημοσύνης της Ιατρικής Σχολής του Γέιλ, υπάρχουν στιγμές που η γλώσσα μοιάζει φτωχή μπροστά στο βάρος της πραγματικότητας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν τρόποι να μεταδώσουμε στα παιδιά το αίσθημα της ασφάλειας και του «ανήκειν».

«Δεν υπάρχει μία συνταγή για τη διαχείριση του τραύματος. Υπάρχουν, όμως, διαδρομές που σέβονται τα όριά μας και τιμούν τον ρόλο μας ως φροντιστών. Διαδρομές που δεν εξαφανίζουν τον πόνο, αλλά μας επιτρέπουν να μείνουμε παρόντες, να φροντίσουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα και να λειτουργήσουμε ως παράδειγμα», αναφέρουν. Προτείνουν μάλιστα ορισμένους πρακτικούς τρόπους που μπορούν να λειτουργήσουν ως πυξίδα σε τέτοιες περιόδους.

iStock

Να είσαι παρών

Όταν τα λόγια δεν είναι αρκετά, τότε η φυσική παρουσία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το «δεν χρειάζεται να είσαι μόνος» είναι μερικές φορές το πιο θεραπευτικό μήνυμα που μπορείς να προσφέρεις. Αυτή η παρουσία συχνά συνοδεύεται από σιωπή.

Αν και στη σύγχρονη κουλτούρα της ανούσιας φλυαρίας η σιωπή προκαλεί αμηχανία, στην πραγματικότητα δίνει χώρο για κατανόηση, για ηρεμία, για ασφάλεια. Στο πλαίσιο αυτό, ακόμη και μια μικρή χειρονομία, μια αγκαλιά, ένα άγγιγμα στον ώμο, μπορεί να λειτουργήσει καθησυχαστικά, να καλλιεργήσει εμπιστοσύνη.

Οι ρουτίνες προσφέρουν στα παιδιά ασφάλεια

Όταν η βία διαταράσσει τους ρυθμούς της καθημερινότητας, οι γονείς συχνά παρασυρόμενοι από αγάπη και φόβο κινούνται ανάμεσα σε δύο άκρα: την επιθυμία να προστατεύσουν και την ανάγκη να μιλούν ασταμάτητα για το γεγονός. Όμως, αυτό που χρειάζεται το παιδί είναι βεβαιότητες, σταθερές. Πότε τρώει; Πότε κοιμάται; Ποιος είναι διαθέσιμος όταν θέλει να μιλήσει; Η ρουτίνα δεν λειτουργεί περιοριστικά αλλά ως στήριγμα και υπενθυμίζει ότι, παρά τις δυσκολίες, η ζωή συνεχίζεται.

iStock

Η σημασία της κοινότητας

Σε περιόδους κρίσης, οι άνθρωποι στρέφονται ο ένας προς τον άλλον, όχι μόνο για να μιλήσουν, αλλά και για να συνυπάρξουν. Δραστηριότητες όπως το τραγούδι και ο χορός βοηθούν στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Αν και η σύνδεση με άλλους δεν σβήνει τον πόνο, ωστόσο απαλύνει την απομόνωση και θυμίζει ότι ο φόβος γίνεται πιο διαχειρίσιμος όταν μοιράζεται.

Μετατρέποντας τον φόβο σε δράση

Η αίσθηση ανημπόριας και η απώλεια ελέγχου είναι από τα πιο δύσκολα συναισθήματα που γεννά η βία και η αστάθεια. Ειδικά για τους γονείς/κηδεμόνες, η επίγνωση ότι δεν μπορούν να προσφέρουν διαρκή ασφάλεια στα παιδιά τους μπορεί να γίνει αφόρητη. Η μετατόπιση από το «δεν ελέγχω τίποτα» στο «τι μπορώ να επηρεάσω τώρα» είναι σημαντική. Μικρές πράξεις, που μπορεί να αφορούν την φροντίδα τη δική μας ή τη φροντίδα άλλων, επαναφέρουν την αίσθηση ελέγχου.

Όταν τα παιδιά βλέπουν να λειτουργούμε έτσι, μαθαίνουν ότι ο φόβος δεν είναι το τέλος, ότι μπορούμε να σταματήσουμε, να πάρουμε ανάσα, να στραφούμε προς τους άλλους και να ανταποκριθούμε με φροντίδα.

iStock

Η φροντίδα του εαυτού είναι απαραίτητη

• Επιβράδυνε την αναπνοή, χαλάρωσε τους ώμους, νιώσε το σώμα σου. Υπενθύμισε στον εαυτό σου ότι, στη δεδομένη στιγμή, είσαι ασφαλής. Καθώς το νευρικό σύστημα ηρεμεί, η διαύγεια και η συμπόνια επιστρέφουν. Τα παιδιά «δανείζονται» αυτή την ηρεμία πολύ πριν μπορέσουν να τη δημιουργήσουν μόνα τους.
• Απλές πρακτικές, όπως το να πλύνεις το πρόσωπό σου με κρύο νερό ή να τοποθετήσεις το χέρι στην καρδιά, διακόπτουν τον κύκλο του φόβου και σηματοδοτούν στον εγκέφαλο ότι η άμεση απειλή έχει περάσει.
• Η συμμετοχή σε συλλογικές δράσεις μετατρέπει την αίσθηση αδυναμίας σε συμμετοχή.
• Οι μικρές πράξεις φροντίδας, όπως το να προσφέρεις ένα πιάτο φαγητό στον γείτονα, σου θυμίζουν ότι ακόμη κι όταν δεν μπορείς να αλλάξεις τον κόσμο, μπορείς να επηρεάσεις το περιβάλλον γύρω σου.