ΠΩΣ ΘΑ «ΣΒΗΣΕΙΣ» 10 ΧΡΟΝΙΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΚΑΨΙΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ SOCIAL MEDIA

Οι βλάβες από την πολυετή χρήση των social media μπορεί να είναι σοβαρές, όμως μεγάλη μελέτη δείχνει πως υπάρχει τρόπος να αναστραφούν.

Τον Μάρτιο του 2026, το Meta και το YouTube αναγκάστηκαν από δικαστήριο της Καλιφόρνια να πληρώσουν 6 εκατομμύρια δολάρια σε μια 20χρονη που είχε υποστεί βλάβες λόγω του εθισμού της στα social media. Η κοπέλα, έχοντας καταλήξει να περνά ατελείωτες ώρες κάθε μέρα στις εφαρμογές αυτές, έφτασε να εμφανίσει άγχος, κατάθλιψη και μια αυξανόμενη εμμονή με την εμφάνισή της. Αντίστοιχες δικαστικές υποθέσεις στο Νέο Μεξικό οδήγησαν σε ένα σημείο καμπής στη μακροχρόνια προσπάθεια να βρεθούν οι εταιρείες της Silicon Valley υπόλογες για προϊόντα που, σύμφωνα με ειδικούς, έχουν σχεδιαστεί για να προκαλούν εθισμό, όπως προκαλούν το τσιγάρο ή ο τζόγος.

Παράλληλα με τους δικαστικούς, οι επιστήμονες συνεχίζουν το δικό τους έργο: όλο και περισσότερες έρευνες συνδέουν την έντονη χρήση των social media όχι μόνο με τη φθορά της ψυχικής υγείας αλλά και με σημαντικές γνωστικές επιπτώσεις, π.χ. στη συγκέντρωση, τη μνήμη και την εστίαση που, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, οδηγούν σε επιταχυνόμενη γήρανση.

Δεν απελπίζονται όμως οι ειδικοί, γιατί μέσα από αυτές τις μελέτες διαπιστώνουν ότι μπορούμε να έχουμε περισσότερο έλεγχο από όσο φανταζόμαστε στην αντιστροφή της βλάβης. Αρκεί να μάθουμε να κάνουμε διαλείμματα.

Δύο εβδομάδες ψηφιακής αποτοξίνωσης μπορούν να «σβήσουν» 10 χρόνια εθισμού στα social media

Έχει βρεθεί πως ο μέσος Αμερικάνος περνά περίπου 4,5 με 5 ώρες ημερησίως στο τηλέφωνό του, κάτι που σύμφωνα με τους ειδικούς είναι εντελώς ανθυγιεινό. Ορμώμενος και από τη δική του κακή συνήθεια, ο Noah Castelo, καθηγητής στο University of Alberta School of Business, αποφάσισε να διεξαγάγει μελέτη –μία από τις μεγαλύτερες μέχρι σήμερα– για να διαπιστώσει αν υπάρχει τρόπος η γνωστική βλάβη που έχει προκαλέσει μια δεκαετία εθισμού στα social media να διαγραφεί.

Όπως ο ίδιος λέει, απέκτησε το πρώτο του smartphone ως φοιτητής και μια δεκαετία μετά άρχισε να παρατηρεί πώς η χρήση του αναμόρφωνε τον χρόνο του: «Αυτές οι τεχνολογίες μπορούν να επηρεάσουν δραστηριότητες που διαφορετικά θα ήταν πραγματικά ενδιαφέρουσες, όπως το να βγαίνεις για φαγητό με φίλους».

ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ Η ΜΕΡΙΚΗ ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ, ΓΙΑ ΛΙΓΕΣ ΗΜΕΡΕΣ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΣΤΡΕΨΕΙ ΤΙΣ ΒΛΑΒΕΣ ΤΟΥ ΕΘΙΣΜΟΥ ΣΤΑ SOCIAL MEDIA.

Τα αποτελέσματα της μελέτης του ήταν εντυπωσιακά. Σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα στο PNAS Nexus, σε αυτή συμμετείχαν περισσότερα από 467 άτομα μέσης ηλικίας τα 32 έτη. Για περίπου 14 ημέρες χρησιμοποίησαν την εφαρμογή Freedom που αποκλείει επιλεκτικά ή καθολικά την πρόσβαση στο διαδίκτυο, σε ιστοσελίδες και σε εφαρμογές από smartphone ή άλλες συσκευές. Μπορούσαν μόνο να πραγματοποιούν κλήσεις και να στέλνουν απλά SMS, όπως κάναμε κάποτε με τα απλά κινητά.

Το αποτέλεσμα ήταν ο online χρόνος των συμμετεχόντων να μειωθεί από 314 λεπτά σε 161 λεπτά ανά ημέρα και μέχρι το τέλος της περιόδου να εμφανίσουν βελτίωση στη συγκέντρωσή τους, στην ψυχική υγεία τους και στην ευεξία τους, όπως οι ίδιοι ανέφεραν.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Όπως σημείωσαν οι ερευνητές, το μέγεθος της βελτίωσης της συγκέντρωσής τους ήταν όσο 10 χρόνια ηλικιακής παρακμής εξαιτίας του εθισμού. Μάλιστα, η επίδραση της παρέμβασης αυτής στα συμπτώματα κατάθλιψης ήταν αποτελεσματικότερη και από τα αντικαταθλιπτικά και εφάμιλλη της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας.

Οι ειδικοί, όμως, έκαναν δύο παρατηρήσεις που τους εντυπωσίασαν ακόμα περισσότερο:

• Ακόμα και όσοι συμμετέχοντες «έκλεψαν» και παραβίασαν τους κανόνες λίγες ημέρες μετά, φάνηκε να έχουν θετικά αποτελέσματα από το διάλειμμα.
• Σε αναφορές παρακολούθησης μετά τις δύο εβδομάδες, πολλά άτομα ανέφεραν πως η θετική επίδραση του διαλείμματος παρέμενε.

«Αυτό δείχνει ότι δεν χρειάζεται κανείς απαραίτητα να περιορίσει τον εαυτό του για πάντα. Ακόμα και η μερική ψηφιακή αποτοξίνωση για λίγες ημέρες μπορεί να έχει αποτέλεσμα», κατέληξαν οι ειδικοί.

Στο πλαίσιο της μελέτης, οι ερευνητές διαφοροποίησαν τη χρήση κινητών τηλεφώνων από αυτή των υπολογιστών, λέγοντας ότι τα πρώτα είναι πολύ χειρότερα. «Η χρήση του τηλεφώνου είναι πολύ πιο ψυχαναγκαστική και ανόητη», έγραψαν χαρακτηριστικά στα συμπεράσματα, καθώς εξαιτίας του οι άνθρωποι μπορεί να βρίσκονται στα social media ενώ κάνουν μια βόλτα, ενώ παρακολουθούν μια ταινία, ενώ συνομιλούν με κάποιον κ.ο.κ. Ουσιαστικά διακόπτουν, λόγω αυτού, τις άλλες δραστηριότητές τους. Το αποτέλεσμα είναι το άτομο να μη δίνει τόση προσοχή στην κοινωνική δραστηριότητά του και να την απολαμβάνει λιγότερο.

«Ακόμα και μια μικρή απόσπαση της προσοχή κατά τη διάρκεια μιας δραστηριότητας ή εμπειρίας μειώνει τη συναισθηματική ποιότητα που έχει να προσφέρει – έτσι, μια συζήτηση ή ακόμα και μια σχέση γίνονται λιγότερο ικανοποιητικές», συνεχίζουν οι ειδικοί.

Η έρευνα για την ψηφιακή αποτοξίνωση δεν σταματά εδώ. Πολλοί επιστήμονες ελέγχουν κατά πόσο πιο στοχευμένες προσεγγίσεις, π.χ. ο αποκλεισμός μόνο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για λίγες ώρες ή ο περιορισμός του διαδικτύου μέσω κινητού σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας ή ημέρες της εβδομάδας, θα μπορούσαν να αποδειχθούν αποτελεσματικοί.

ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΑΠΟΣΠΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ, ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΟΥ SMARTPHONE, ΜΕΙΩΝΕΙ ΤΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΥΤΗ ΕΧΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ.

Για παράδειγμα, μελέτη του Χάρβαρντ που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Νοέμβριο στο JAMA Network Open και έγινε σε σχεδόν 400 άτομα διαπίστωσε ότι ακόμη και ένα σύντομο διάλειμμα μπορεί να κάνει μετρήσιμη διαφορά: Έπειτα από μόλις μία εβδομάδα μειωμένης χρήσης smartphone, οι συμμετέχοντες ανέφεραν μείωση στο άγχος (16,1%), την κατάθλιψη (24,8%) και την αϋπνία (14,5%).

Άλλα πειράματα δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση, είτε μειώνοντας τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κατά μία ώρα την ημέρα για μία εβδομάδα είτε απέχοντας μόνο από το Facebook και το Instagram.

Η επιστήμη, λοιπόν, δεν έχει καταλήξει ακόμα στο digital detox το «σωστό». Το μόνο σίγουρο είναι ότι αυτή η αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις των social media είναι που έχει οδηγήσει αρκετές πλέον κυβερνήσεις –πρόσφατα και στη χώρα μας– να επιβάλουν τουλάχιστον περιορισμούς στους νεαρούς χρήστες.